શિવપુરાણમ્

બાલાનાં બ્રહ્મબુદ્ધ્યા હિ દેયં વિદ્યાર્થિભિર્નરૈઃ યૂનાં ચ વિષ્ણુબુદ્ધ્યા હિ પુત્રકામાર્થિભિર્નરૈઃ

જ્ઞાનની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો બાળકોને અન્નદાન કરે ત્યારે બ્રહ્માની ભાવના રાખવી જોઈએ; અને પુત્રની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો યુવાનોને અન્નદાન કરે ત્યારે વિષ્ણુની ભાવના રાખવી જોઈએ.

વૃદ્ધાનાં રુદ્રબુદ્ધ્યા હિ દેયં જ્ઞાનાર્થિભિર્નરૈઃ બાલસ્ત્રીભારતીબુદ્ધ્યા બુદ્ધિકામૈર્નરોત્તમૈઃ

જ્ઞાનની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો વૃદ્ધોને અન્નદાન કરે ત્યારે રુદ્રની ભાવના રાખવી જોઈએ; અને બુદ્ધિની ઇચ્છા ધરાવતા શ્રેષ્ઠ લોકો છોકરાઓ અને સ્ત્રીઓને અન્નદાન કરે ત્યારે સરસ્વતીની ભાવના રાખવી જોઈએ.

લક્ષ્મીબુદ્ધ્યા યુવસ્ત્રીષુ ભોગકામૈર્નરોત્તમૈઃ વૃદ્ધાસુ પાર્વતીબુદ્ધ્યા દેયમાત્માર્થિભિર્જનૈઃ

ભોગની ઇચ્છા ધરાવતા શ્રેષ્ઠ લોકો યુવાન સ્ત્રીઓને અન્નદાન કરે ત્યારે લક્ષ્મીની ભાવના રાખવી જોઈએ; અને આત્મસાક્ષાત્કારની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો વૃદ્ધ સ્ત્રીઓને અન્નદાન કરે ત્યારે પાર્વતીની ભાવના રાખવી જોઈએ.

શિલવૃત્ત્યોઞ્છવૃત્ત્યા ચ ગુરુદક્ષિણયાર્જિતમ્ શુદ્ધદ્રવ્યમિતિ પ્રાહુસ્તત્પૂર્ણફલદં વિદુઃ

સાચી રીતે, મહેનતથી, ભિક્ષાથી કે ગુરુદક્ષિણાથી મેળવેલ ધન શુદ્ધ માનવામાં આવે છે; આવું ધન પૂર્ણ ફળ આપનારું કહેવાય છે.

શુક્લપ્રતિગ્રહાદ્દત્તં મધ્યમં દ્રવ્યમુચ્યતે કૃષિવાણિજ્યકોપેતમધમં દ્રવ્યમુચ્યતે

સફેદ મનથી મળેલું દાન મધ્યમ ધન કહેવાય છે; ખેતી કે વેપારથી મળેલું ધન નીચું માનવામાં આવે છે.

ક્ષત્રિયાણાં વિશાં ચૈવ શૌર્યવાણિજ્યકાર્જિતમ્ ઉત્તમં દ્રવ્યમિત્યાહુઃ શૂદ્રાણાં ભૃતકાર્જિતમ્

ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય માટે શૌર્ય કે વેપારથી મળેલું ધન શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે; અને શૂદ્ર માટે સેવા દ્વારા મેળવેલું ધન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

સ્ત્રીણાં ધર્માર્થિનાં દ્રવ્યં પૈતૃકં ભર્તૃકં તથા ગવાદીનાં દ્વાદશીનાં ચૈત્રાદિષુ યથાક્રમમ્

ધર્મમાં લાગેલી સ્ત્રીઓ માટે પિતાનું કે પતિનું મળેલું ધન શ્રેષ્ઠ છે; ગાય અને બીજા દાન, દ્વાદશી અને ચૈત્રાદિ મહિનાઓમાં યોગ્ય ક્રમથી આપવું જોઈએ.

સંભૂય વા પુણ્યકાલે દદ્યાદિષ્ટસમૃદ્ધયે ગોભૂતિલહિરણ્યાજ્યવાસોધાન્યગુડાનિ ચ

અથવા, શુભ સમયે મનમાં ઇચ્છિત ફળ માટે ગાય, જમીન, સોનુ, ઘી, વસ્ત્ર, અનાજ અને ગોળ એકસાથે દાન આપવું જોઈએ.

રૌપ્યં લવણકૂષ્માંડે કન્યાદ્વાદશકં તથા ગોદાનાદ્દત્તગવ્યેન ગોમયેનોપકારિણા

ચાંદી, મીઠું, કુમળા, બાર કન્યાઓ અને ગાયનું દાન કરવું; ગાય આપો ત્યારે તેના દૂધ અને ગોબર પણ સાથે આપવું જોઈએ.

ધનધાન્યાદ્યાશ્રિતાનાં દુરિતાનાં નિવારણમ્ જલસ્નેહાદ્યાશ્રિતાનાં દુરિતાનાં તુ ગોજલૈઃ

જેને ધન કે અનાજની તંગી હોય, તેમના દુઃખ દૂર થાય છે; અને જેને પાણી કે તેલની તંગી હોય, તેમના દુઃખ ગાયના દૂધ અને પાણીથી દૂર થાય છે.

કાયિકાદિત્રાણાં તુ ક્ષીરદધ્યાજ્યકૈસ્તથા તથા તેષાં ચ પુષ્ટિશ્ચ વિજ્ઞેયા હિ વિપશ્ચિતા

શરીરરક્ષાના માટે દૂધ, દહીં અને ઘીનું દાન કરવું જોઈએ; આવું દાન આરોગ્ય અને પોષણ આપે છે, એવું વિદ્વાનો કહે છે.

ભૂદાનં તુ પ્રતિષ્ઠાર્થમિહ ચા ઽમુત્ર ચ દ્વિજાઃ તિલદાનં બલાર્થં હિ સદા મૃત્યુજયં વિદુઃ

ભૂમિદાન અહીં અને પરલોકમાં સ્થિરતા માટે છે, દ્વિજો; તલનું દાન હંમેશા બળ માટે છે અને મૃત્યુ પર વિજય આપે છે.

હિરણ્યં જાઠરાગ્નેસ્તુ વૃદ્ધિદં વીર્યદં તથા આજ્યં પુષ્ટિકરં વિદ્યાદ્વસ્ત્રમાયુષ્કરં વિદુઃ

સોનુ જઠરાગ્નિ વધારવાનું અને તાકાત આપવાનું છે; ઘી પોષણ આપે છે અને વસ્ત્ર આયુષ્ય આપે છે.

ધાન્યમન્નં સમૃદ્ધ્યર્થં મધુરાહારદં ગુડમ્ રૌપ્યં રેતોભિવૃદ્ધ્યર્થં ષડ્રસાર્થં તુ લાવણમ્

અનાજ અને ખોરાક સમૃદ્ધિ માટે છે; ગોળ મીઠાશ અને પોષણ માટે છે; ચાંદી વીર્ય વૃદ્ધિ માટે છે અને મીઠું છ સ્વાદ માટે છે.

સર્વં સર્વસમૃદ્ધ્યર્થં કૂષ્માંડં પુષ્ટિદં વિદુઃ પ્રાપ્તિદં સર્વભોગાનામિહ ચા ઽમુત્ર ચ દ્વિજાઃ

આ બધું સર્વાંગી સમૃદ્ધિ માટે છે; કુમળો પોષણ આપે છે અને અહીં તથા પરલોકમાં સર્વ ભોગો આપનાર છે, દ્વિજો.

યાવજ્જીવનમુક્તં હિ કન્યાદાનં તુ ભોગદમ્ પનસામ્રકપિત્થાનાં વૃક્ષાણાં ફલમેવ ચ

એકવાર કન્યાદાન કરવાથી જીવનભર ભોગ મળે છે; અને પાનસ, કેરી, કપિત્થ જેવા વૃક્ષોના ફળ પણ એ જ રીતે ફળ આપે છે.

કદલ્યાદ્યૌષધીનાં ચ ફલં ગુલ્મોદ્ભવં તથા માષાદીનાં ચ મુદ્ગાનાં ફલં શાકાદિકં તથા

કેળા અને અન્ય ઔષધિઓના ફળ, તેમજ મગ, ઉડદ જેવા દાળના ફળ અને શાકભાજી વગેરેના ફળ પણ ફળદાયી છે.

મરીચિસર્ષપાદ્યાનાં શાકોપકરણં તથા યદૃતૌ યત્ફલં સિદ્ધં તદ્દેયં હિ વિપશ્ચિતા

મરીચ અને સરસવ જેવા શાકભાજી અને મસાલા, તેમજ જે ઋતુમાં જે ફળ મળે તે બધું, સમજદાર વ્યક્તિએ યોગ્ય સમયે ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ.

શ્રોત્રાદીંદ્રિયતૃપ્તિશ્ચ સદા દેયા વિપશ્ચિતા શબ્દાદિદશભોગાર્થં દિગાદીનાં ચ તુષ્ટિદા

જાણકાર વ્યક્તિએ હંમેશા શ્રવણ વગેરે ઇન્દ્રિયોને આનંદ મળે તેવું કરવું જોઈએ, તેમજ દિશાઓ અને અન્ય દેવતાઓને પણ સંતોષ આપવો જોઈએ.

વેદશાસ્ત્રં સમાદાય બુદ્ધ્વા ગુરુમુખાત્સ્વયમ્ કર્મણાં ફલમસ્તીતિ બુદ્ધિરાસ્તિક્યમુચ્યતે

વેદ અને શાસ્ત્રો ગુરુના મુખેથી સાંભળી, કર્મોનું ફળ મળે છે એવી સમજ જ સાચી શ્રદ્ધા કહેવાય છે.

બંધુરાજભયાદ્બુદ્ધિશ્રદ્ધા સા ચ કનીયસી સર્વાભાવે દરિદ્રસ્તુ વાચા વા કર્મણા યજેત્

સગાં-સંબંધીઓ કે રાજાની ભયથી જે શ્રદ્ધા થાય તે નાની ગણાય છે; પણ જો કોઈ પાસે કંઈ જ ન હોય, તો ગરીબ માણસે પણ બોલી કે કર્મથી પૂજા કરવી જોઈએ.

વાચિકં યજનં વિદ્યાન્મંત્રસ્તોત્રજપાદિકમ્ તીર્થયાત્રાવ્રતાદ્યં હિ કાયિકં યજનં વિદુઃ

મંત્ર, સ્તોત્ર અને જપ વગેરે બોલીને કરાતી પૂજાને વાચિક પૂજા કહે છે; તીર્થયાત્રા, વ્રત વગેરે શરીરે કરીને કરાતી પૂજાને કાયિક પૂજા કહેવાય છે.

યેન કેનાપ્યુપાયેન હ્યલ્પં વા યદિ વા બહુ દેવતાર્પણબુદ્ધ્યા ચ કૃતં ભોગાય કલ્પતે

થોડું હોય કે વધારે, જે કંઈ પણ દેવતાને અર્પણ કરવાની ભાવનાથી આપવામાં આવે, તે સર્વે ભોગ માટે યોગ્ય બને છે.

તપશ્ચર્યા ચ દાનં ચ કર્તવ્યમુભયં સદા પ્રતિશ્રયં પ્રદાતવ્યં સ્વવર્ણગુણશોભિતમ્

તપ અને દાન હંમેશા કરવું જોઈએ; અને પોતાનાં વર્ણના ગુણોથી શોભાયમાન આવાસ આપવો જોઈએ.

દેવાનાં તૃપ્તયે ઽત્યર્થં સર્વભોગપ્રદં બુધૈઃ ઇહા ઽમુત્રોત્તમં જન્મસદાભોગં લભેદ્બુધઃ ઈશ્વરાર્પણબુદ્ધ્યા હિ કૃત્વા મોક્ષફલં લભેત્

દેવતાઓને પ્રસન્ન કરવા માટે, બુદ્ધિશાળી લોકો કહે છે કે સર્વે ભોગ આપવાથી અહીં અને પરલોકમાં શ્રેષ્ઠ ફળ મળે છે; અને ભગવાનને અર્પણ કરવાની ભાવનાથી કરવાથી મોક્ષનું ફળ મળે છે.

ય ઇમં પઠતે ઽધ્યાયં યઃ શૃણોતિ સદા નરઃ તસ્ય વૈધર્મબુદ્ધિશ્ચ જ્ઞાનસિદ્ધિઃ પ્રજાયતે

જે માણસ આ અધ્યાયનું પઠન કરે છે અથવા હંમેશા સાંભળે છે, તેને સાચી સમજ અને જ્ઞાનની સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થાય છે.

પાર્થિવપ્રતિમાપૂજાવિધાનં બ્રૂહિ સત્તમ યેન પૂજાવિધાનેન સર્વાભિષ્ટમવાપ્યતે

હે શ્રેષ્ઠ, માટીની પ્રતિમાની પૂજા કેવી રીતે કરવી તે કહો, જેના દ્વારા યોગ્ય રીતે પૂજા કરતાં સર્વે ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે.

સુસાધુપૃષ્ટં યુષ્માભિઃ સદા સર્વાર્થદાયકમ્ સદ્યો દુઃખસ્ય શમનં શૃણુત પ્રબ્રવીમિ વઃ

તમે સારો પ્રશ્ન કર્યો છે, કારણ કે એ હંમેશા સર્વે ફળ આપે છે; હવે સાંભળો, હું તમને એ કહું છું જે તરત જ દુઃખ દૂર કરે છે.

અપમૃત્યુહરં કાલમૃત્યોશ્ચાપિ વિનાશનમ્ સદ્યઃ કલત્રપુત્રાદિધનધાન્યપ્રદં દ્વિજાઃ

એ અకాలમૃત્યુ દૂર કરે છે અને સમયમૃત્યુ પણ નાશ પામે છે; હે દ્વિજો, એ તરત જ પત્ની, પુત્ર, ધન અને અનાજ આપે છે.