શિવપુરાણમ્

ગાયકં ત્રાયતે પાતાદ્ગાયત્રીત્યુચ્યતે હિ સા યથા ઽર્થહિનો લોકે ઽસ્મિન્પરસ્યાર્થં ન યચ્છતિ

જે ગાયકને પતનથી બચાવે છે, તેને ગાયત્રી કહેવાય છે; જેમ કે, જે પાસે ધન નથી, એ બીજા માટે કશું આપે નહીં.

અર્થવાનિહ યો લોકે પરસ્યાર્થં પ્રયચ્છતિ સ્વયં શુદ્ધો હિ પૂતાત્મા નરાન્સત્રાતુમર્હતિ

જે વ્યક્તિ પોતે શુદ્ધ છે અને બીજાના હિત માટે સંપત્તિ આપે છે, તે સાચે જ પવિત્ર આત્મા કહેવાય છે અને લોકોનું રક્ષણ કરવા યોગ્ય છે.

ગાયત્રીજપશુદ્ધો હિ શુદ્ધબ્રાહ્મણ ઉચ્યતે તસ્માદ્દાને જપે હોમે પૂજાયાં સર્વકર્મણિ

ગાયત્રી મંત્રના જપથી શુદ્ધ થયેલો જે બ્રાહ્મણ છે, તે સાચો શુદ્ધ બ્રાહ્મણ કહેવાય છે. એટલે દાન, જપ, હોભ, પૂજા અને દરેક કાર્યોમાં—

દાનં કર્તું તથા ત્રાતું પાત્રં તુ બ્રાહ્મણોર્હતિ અન્નસ્ય ક્ષુધિતં પાત્રં નારીનરમયાત્મકમ્

દાન આપવું અને રક્ષણ કરવું બ્રાહ્મણને યોગ્ય છે. અને અનનું યોગ્ય પાત્ર એ છે જે ભૂખ્યો હોય, એ સ્ત્રી હોય કે પુરુષ.

બ્રાહ્મણં શ્રેષ્ઠમાહૂય યત્કાલે સુસમાહિતમ્ તદર્થં શબ્દમર્થં વા સદ્બોધકમભીષ્ટદમ્

શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને યોગ્ય સમયે બોલાવી, જે મનથી સ્થિર હોય, તેને જ્ઞાનદાયક અને ઇચ્છિત શબ્દ કે અર્થ આપવો જોઈએ.

ઇચ્છાવતઃ પ્રદાનં ચ સંપૂર્ણફલદં વિદુઃ યત્પ્રશ્નાનંતરં દત્તં તદર્થફલદં વિદુઃ

ઇચ્છાથી આપેલું દાન પૂર્ણ ફળ આપે છે એવું જાણવું જોઈએ; અને પ્રશ્નના જવાબરૂપે આપેલું દાન તેના હેતુ પ્રમાણે ફળ આપે છે.

યત્સેવકાય દત્તં સ્યાત્તત્પાદફલદં વિદુઃ જાતિમાત્રસ્ય વિપ્રસ્ય દીનવૃત્તેર્દ્વિજર્ષભાઃ

સેવકને આપેલું દાન તેના ચરણ સુધી પહોંચાડે છે એવું ફળ આપે છે; અને માત્ર જન્મથી બ્રાહ્મણ હોય અને ગરીબ હોય, તેને આપેલું દાન શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ વખાણ્યું છે.

દત્તમર્થં હિ ભોગાય ભૂર્લોકેદશવાર્ષિકમ્ વેદયુક્તસ્ય વિપ્રસ્ય સ્વર્ગે હિ દશવાર્ષિકમ્

આ લોકમાં ભોગ માટે આપેલું દાન દસ વર્ષનું ફળ આપે છે; અને જે બ્રાહ્મણ વેદમાં નિષ્ણાત છે, તેને આપેલું દાન સ્વર્ગમાં દસ વર્ષનું ફળ આપે છે.

ગાયત્રીજપયુક્તસ્ય સત્યે હિ દશવાર્ષિકમ્ વિષ્ણુભક્તસ્ય વિપ્રસ્ય દત્તં વૈકુંઠદં વિદુઃ

ગાયત્રીના જપમાં લાગેલા વ્યક્તિને આપેલું દાન સત્યલોકમાં દસ વર્ષનું ફળ આપે છે; અને વિષ્ણુભક્ત બ્રાહ્મણને આપેલું દાન વૈકુંઠ આપે છે એવું કહેવાય છે.

શિવભક્તસ્ય વિપ્રસ્ય દત્તં કૈલાસદં વિદુઃ તત્તલ્લોકોપભોગાર્થં સર્વેષાં દાનમિષ્યતે

શિવભક્ત બ્રાહ્મણને આપેલું દાન કૈલાસ આપે છે એવું કહેવાય છે. દરેકને પોતાના લોકના સુખ માટે દાન કરવું ઇચ્છનીય છે.

દશાંગમન્નં વિપ્રસ્ય ભાનુવારે દદન્નરઃ પરજન્મનિ ચારોગ્યં દશવર્ષં સમશ્નુતે

જે મનુષ્ય રવિવારે બ્રાહ્મણને દસગણું અન્ન આપે છે, તેને આગામી જન્મમાં દસ વર્ષ સુધી આરોગ્ય મળે છે.

બહુમાનમથાહ્વાનમભ્યંગં પાદસેવનમ્ વાસો ગંધાદ્યર્ચનં ચ ઘૃતાપૂપરસોત્તરમ્

મોટો સન્માન, આમંત્રણ, તૈલમલિશ, પાદસેવા, વસ્ત્ર, સુગંધથી પૂજન અને ઘી, પાક અને મિઠાઈનું દાન—

ષડ્રસં વ્યંજનં ચૈવ તાંબૂલં દક્ષિણોત્તરમ્ નમશ્ચાનુગમશ્ચૈવ સ્વન્નદાનં દશાંગકમ્

છ સ્વાદના ભોજન, શાકભાજી, પાન, નાના-મોટા દાન, નમસ્કાર, વિદાય અને દસગણું પાક અન્નનું દાન—

દશાંગમન્નં વિપ્રેભ્યો દશભ્યો વૈ દદન્નરઃ અર્કવારે તથા ઽ ઽરોગ્યં શતવર્ષં સમશ્નુતે

જે મનુષ્ય રવિવારે દસ બ્રાહ્મણોને દસગણું અન્ન આપે છે, તેને શત વર્ષ સુધી આરોગ્ય મળે છે.

સોમવારાદિવારેષુ તત્તદ્વારગુણં ફલમ્ અન્નદાનસ્ય વિજ્ઞેયં ભૂર્લોકે પરજન્મનિ

સોમવાર અને અન્ય દિવસોમાં, દાનનું ફળ દરેક દિવસના ગુણ પ્રમાણે આ લોક અને પરલોકમાં મળે છે એવું સમજવું જોઈએ.

સપ્તસ્વપિ ચ વારેષુ દશભ્યશ્ચ દશાંગકમ્ અન્નં દત્ત્વા શતં વર્ષમારોગ્યાદિકમશ્નુતે

સાતેય દિવસોમાં દસ બ્રાહ્મણોને દસગણું અન્ન આપવાથી, મનુષ્યને શત વર્ષ સુધી આરોગ્ય અને અન્ય લાભ મળે છે.

એવં શતેભ્યો વિપ્રેભ્યો ભાનુવારે દદન્નરઃ સહસ્રવર્ષમારોગ્યં શર્વલોકે સમશ્નુતે

આ રીતે, જે રવિવારે શત બ્રાહ્મણોને દાન આપે છે, તેને શર્વલોકમાં હજાર વર્ષનું આરોગ્ય મળે છે.

સહસ્રેભ્યસ્તથા દત્ત્વા ઽયુતવર્ષં સમશ્નુતે એવં સોમાદિવારેષુ વિજ્ઞેયં હિ વિપશ્ચિતા

એ જ રીતે, જે હજાર બ્રાહ્મણોને દાન આપે છે, તેને દસ હજાર વર્ષનું ફળ મળે છે; અને સોમવાર અને અન્ય દિવસોમાં પણ જ્ઞાની એ રીતે સમજવું જોઈએ.

ભાનુવારે સહસ્રાણાં ગાયત્રીપૂતચેતસામ્ અન્નં દત્ત્વા સત્યલોકે હ્યારોગ્યાદિ સમશ્નુતે

રવિવારે, ગાયત્રીના જપથી પવિત્ર થયેલા હજારો બ્રાહ્મણોને અન્ન આપવાથી, મનુષ્યને સત્યલોકમાં આરોગ્ય અને અન્ય લાભ મળે છે.

અયુતાનાં તથા દત્ત્વા વિષ્ણુલોકે સમશ્નુતે અન્નં દત્ત્વા તુ લક્ષાણાં રુદ્રલોકે સમશ્નુતે

દસ હજાર લોકોને અન્નદાન કરવાથી વિષ્ણુલોક મળે છે, પણ લાખ લોકોને અન્નદાન કરવાથી રુદ્રલોક મળે છે.

બાલાનાં બ્રહ્મબુદ્ધ્યા હિ દેયં વિદ્યાર્થિભિર્નરૈઃ યૂનાં ચ વિષ્ણુબુદ્ધ્યા હિ પુત્રકામાર્થિભિર્નરૈઃ

જ્ઞાનની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો બાળકોને અન્નદાન કરે ત્યારે બ્રહ્માની ભાવના રાખવી જોઈએ; અને પુત્રની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો યુવાનોને અન્નદાન કરે ત્યારે વિષ્ણુની ભાવના રાખવી જોઈએ.

વૃદ્ધાનાં રુદ્રબુદ્ધ્યા હિ દેયં જ્ઞાનાર્થિભિર્નરૈઃ બાલસ્ત્રીભારતીબુદ્ધ્યા બુદ્ધિકામૈર્નરોત્તમૈઃ

જ્ઞાનની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો વૃદ્ધોને અન્નદાન કરે ત્યારે રુદ્રની ભાવના રાખવી જોઈએ; અને બુદ્ધિની ઇચ્છા ધરાવતા શ્રેષ્ઠ લોકો છોકરાઓ અને સ્ત્રીઓને અન્નદાન કરે ત્યારે સરસ્વતીની ભાવના રાખવી જોઈએ.

લક્ષ્મીબુદ્ધ્યા યુવસ્ત્રીષુ ભોગકામૈર્નરોત્તમૈઃ વૃદ્ધાસુ પાર્વતીબુદ્ધ્યા દેયમાત્માર્થિભિર્જનૈઃ

ભોગની ઇચ્છા ધરાવતા શ્રેષ્ઠ લોકો યુવાન સ્ત્રીઓને અન્નદાન કરે ત્યારે લક્ષ્મીની ભાવના રાખવી જોઈએ; અને આત્મસાક્ષાત્કારની ઇચ્છા ધરાવતા લોકો વૃદ્ધ સ્ત્રીઓને અન્નદાન કરે ત્યારે પાર્વતીની ભાવના રાખવી જોઈએ.

શિલવૃત્ત્યોઞ્છવૃત્ત્યા ચ ગુરુદક્ષિણયાર્જિતમ્ શુદ્ધદ્રવ્યમિતિ પ્રાહુસ્તત્પૂર્ણફલદં વિદુઃ

સાચી રીતે, મહેનતથી, ભિક્ષાથી કે ગુરુદક્ષિણાથી મેળવેલ ધન શુદ્ધ માનવામાં આવે છે; આવું ધન પૂર્ણ ફળ આપનારું કહેવાય છે.

શુક્લપ્રતિગ્રહાદ્દત્તં મધ્યમં દ્રવ્યમુચ્યતે કૃષિવાણિજ્યકોપેતમધમં દ્રવ્યમુચ્યતે

સફેદ મનથી મળેલું દાન મધ્યમ ધન કહેવાય છે; ખેતી કે વેપારથી મળેલું ધન નીચું માનવામાં આવે છે.

ક્ષત્રિયાણાં વિશાં ચૈવ શૌર્યવાણિજ્યકાર્જિતમ્ ઉત્તમં દ્રવ્યમિત્યાહુઃ શૂદ્રાણાં ભૃતકાર્જિતમ્

ક્ષત્રિય અને વૈશ્ય માટે શૌર્ય કે વેપારથી મળેલું ધન શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે; અને શૂદ્ર માટે સેવા દ્વારા મેળવેલું ધન શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

સ્ત્રીણાં ધર્માર્થિનાં દ્રવ્યં પૈતૃકં ભર્તૃકં તથા ગવાદીનાં દ્વાદશીનાં ચૈત્રાદિષુ યથાક્રમમ્

ધર્મમાં લાગેલી સ્ત્રીઓ માટે પિતાનું કે પતિનું મળેલું ધન શ્રેષ્ઠ છે; ગાય અને બીજા દાન, દ્વાદશી અને ચૈત્રાદિ મહિનાઓમાં યોગ્ય ક્રમથી આપવું જોઈએ.

સંભૂય વા પુણ્યકાલે દદ્યાદિષ્ટસમૃદ્ધયે ગોભૂતિલહિરણ્યાજ્યવાસોધાન્યગુડાનિ ચ

અથવા, શુભ સમયે મનમાં ઇચ્છિત ફળ માટે ગાય, જમીન, સોનુ, ઘી, વસ્ત્ર, અનાજ અને ગોળ એકસાથે દાન આપવું જોઈએ.

રૌપ્યં લવણકૂષ્માંડે કન્યાદ્વાદશકં તથા ગોદાનાદ્દત્તગવ્યેન ગોમયેનોપકારિણા

ચાંદી, મીઠું, કુમળા, બાર કન્યાઓ અને ગાયનું દાન કરવું; ગાય આપો ત્યારે તેના દૂધ અને ગોબર પણ સાથે આપવું જોઈએ.