શિવપુરાણમ્

સર્વસ્માદધિકં જ્ઞેયં યત્ર વા રોચતે મનઃ કૃતે પૂર્ણફલં જ્ઞેયં યજ્ઞદાનાદિકં તથા

આ બધાથી પણ શ્રેષ્ઠ એ સ્થાન છે જ્યાં મન આનંદ પામે; એવા સ્થળે યજ્ઞ, દાન વગેરેનું પૂર્ણ ફળ મળે છે.

ત્રેતાયુગે ત્રિપાદં ચ દ્વાપરે ઽર્ધં સદા સ્મૃતમ્ કલૌ પાદં તુ વિજ્ઞેયં તત્પાદોનં તતોર્ધકે

કૃતયુગમાં પૂર્ણ ફળ મળે છે; ત્રેતાયુગમાં ત્રણ ચોથું ફળ મળે છે; દ્વાપરયુગમાં અડધું ફળ મળે છે; કલિયુગમાં ચોથું ફળ મળે છે અને એના ઉપર પણ ઓછું મળે છે.

શુદ્ધાત્મનઃ શુદ્ધદિનં પુણ્યં સમફલં વિદુઃ તસ્માદ્દશગુણં જ્ઞેયં રવિસંક્રમણે બુધાઃ

પવિત્ર મનવાળા માટે પવિત્ર અને શુભ દિવસ સમાન ફળ આપે છે; તેથી, બુદ્ધિશાળી જાણે છે કે રવિ સંક્રમણમાં ફળ દસ ગણું થાય છે.

વિષુવે તદ્દશગુણમયને તદ્દશ સ્મૃતમ્ તદ્દશ મૃગસંક્રાંતૌ તચ્ચંદ્રગ્રહણે દશ

વિષુવ સમયે એ ફળ દસ ગણું થાય છે; અયન સંક્રમણમાં પણ દસ ગણું ગણાય છે; મૃગશિર્ષ સંક્રમણમાં દસ ગણું અને ચંદ્રગ્રહણમાં પણ દસ ગણું ફળ મળે છે.

તતશ્ચ સૂર્યગ્રહણે પૂર્ણકાલોત્તમે વિદુઃ જગદ્રૂપસ્ય સૂર્યસ્ય વિષયોગાચ્ચ રોગદમ્

પછી, સૂર્યગ્રહણના શ્રેષ્ઠ સમયમાં, જાણવું કે જગતરૂપ સૂર્ય પર વિષનો પ્રભાવ પડે છે અને એથી રોગ દૂર થાય છે.

અતસ્તદ્વિષશાંત્યર્થં સ્નાનદાનજપાં ચરેત્ વિષશાંત્યર્થકાલત્વાત્સ કાલઃ પુણ્યદઃ સ્મૃતઃ

એથી, એ વિષ શાંત કરવા માટે સ્નાન, દાન અને જપ કરવો જોઈએ; કારણ કે એ સમય વિષ શાંતિ માટે છે, એ પુણ્ય આપનાર ગણાય છે.

જન્મર્ક્ષે ચ વ્રતાંતે ચ સૂર્યરાગોપમં વિદુઃ મહતાં સંગકાલશ્ચ કોટ્યર્કગ્રહણં વિદુઃ

જન્મના નક્ષત્રે અને વ્રતના અંતે, એ સૂર્યના રાગ જેવું ગણાય છે; અને મહાન લોકોના સંગનો સમય કરોડો સૂર્યગ્રહણ જેટલો ફળદાયક ગણાય છે.

તપોનિષ્ઠા જ્ઞાનનિષ્ઠા યોગિનો યતયસ્તથા પૂજાયાઃ પાત્રમેતે હિ પાપસંક્ષયકારણમ્

તપમાં સ્થિર, જ્ઞાનમાં સ્થિર, યોગી અને સંન્યાસી—આ બધા પૂજાના યોગ્ય પાત્ર છે, કારણ કે એ પાપનો નાશ કરે છે.

ચતુર્વિંશતિલક્ષં વા ગાયત્ર્યા જપસંયુતઃ બ્રાહ્મણસ્તુ ભવેત્પાત્રં સંપૂર્ણફલભોગદમ્

જે બ્રાહ્મણ ચોવીસ લાખ ગાયત્રી જપ કરે છે, એ પૂર્ણ ફળ આપનાર પાત્ર ગણાય છે.

પતનાત્ત્રાયત ઇતિ પાત્રં શાસ્ત્રે પ્રયુજ્યતે દાતુશ્ચ પાતકાત્ત્રાણાત્પાત્રમિત્યભિધીયતે

પतनથી બચાવે છે એટલે શાસ્ત્રોમાં તેને પાત્ર કહેવામાં આવે છે; અને દાતા ને પાપથી બચાવે છે એટલે તેને પાત્ર કહેવાય છે.

ગાયકં ત્રાયતે પાતાદ્ગાયત્રીત્યુચ્યતે હિ સા યથા ઽર્થહિનો લોકે ઽસ્મિન્પરસ્યાર્થં ન યચ્છતિ

જે ગાયકને પતનથી બચાવે છે, તેને ગાયત્રી કહેવાય છે; જેમ કે, જે પાસે ધન નથી, એ બીજા માટે કશું આપે નહીં.

અર્થવાનિહ યો લોકે પરસ્યાર્થં પ્રયચ્છતિ સ્વયં શુદ્ધો હિ પૂતાત્મા નરાન્સત્રાતુમર્હતિ

જે વ્યક્તિ પોતે શુદ્ધ છે અને બીજાના હિત માટે સંપત્તિ આપે છે, તે સાચે જ પવિત્ર આત્મા કહેવાય છે અને લોકોનું રક્ષણ કરવા યોગ્ય છે.

ગાયત્રીજપશુદ્ધો હિ શુદ્ધબ્રાહ્મણ ઉચ્યતે તસ્માદ્દાને જપે હોમે પૂજાયાં સર્વકર્મણિ

ગાયત્રી મંત્રના જપથી શુદ્ધ થયેલો જે બ્રાહ્મણ છે, તે સાચો શુદ્ધ બ્રાહ્મણ કહેવાય છે. એટલે દાન, જપ, હોભ, પૂજા અને દરેક કાર્યોમાં—

દાનં કર્તું તથા ત્રાતું પાત્રં તુ બ્રાહ્મણોર્હતિ અન્નસ્ય ક્ષુધિતં પાત્રં નારીનરમયાત્મકમ્

દાન આપવું અને રક્ષણ કરવું બ્રાહ્મણને યોગ્ય છે. અને અનનું યોગ્ય પાત્ર એ છે જે ભૂખ્યો હોય, એ સ્ત્રી હોય કે પુરુષ.

બ્રાહ્મણં શ્રેષ્ઠમાહૂય યત્કાલે સુસમાહિતમ્ તદર્થં શબ્દમર્થં વા સદ્બોધકમભીષ્ટદમ્

શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને યોગ્ય સમયે બોલાવી, જે મનથી સ્થિર હોય, તેને જ્ઞાનદાયક અને ઇચ્છિત શબ્દ કે અર્થ આપવો જોઈએ.

ઇચ્છાવતઃ પ્રદાનં ચ સંપૂર્ણફલદં વિદુઃ યત્પ્રશ્નાનંતરં દત્તં તદર્થફલદં વિદુઃ

ઇચ્છાથી આપેલું દાન પૂર્ણ ફળ આપે છે એવું જાણવું જોઈએ; અને પ્રશ્નના જવાબરૂપે આપેલું દાન તેના હેતુ પ્રમાણે ફળ આપે છે.

યત્સેવકાય દત્તં સ્યાત્તત્પાદફલદં વિદુઃ જાતિમાત્રસ્ય વિપ્રસ્ય દીનવૃત્તેર્દ્વિજર્ષભાઃ

સેવકને આપેલું દાન તેના ચરણ સુધી પહોંચાડે છે એવું ફળ આપે છે; અને માત્ર જન્મથી બ્રાહ્મણ હોય અને ગરીબ હોય, તેને આપેલું દાન શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ વખાણ્યું છે.

દત્તમર્થં હિ ભોગાય ભૂર્લોકેદશવાર્ષિકમ્ વેદયુક્તસ્ય વિપ્રસ્ય સ્વર્ગે હિ દશવાર્ષિકમ્

આ લોકમાં ભોગ માટે આપેલું દાન દસ વર્ષનું ફળ આપે છે; અને જે બ્રાહ્મણ વેદમાં નિષ્ણાત છે, તેને આપેલું દાન સ્વર્ગમાં દસ વર્ષનું ફળ આપે છે.

ગાયત્રીજપયુક્તસ્ય સત્યે હિ દશવાર્ષિકમ્ વિષ્ણુભક્તસ્ય વિપ્રસ્ય દત્તં વૈકુંઠદં વિદુઃ

ગાયત્રીના જપમાં લાગેલા વ્યક્તિને આપેલું દાન સત્યલોકમાં દસ વર્ષનું ફળ આપે છે; અને વિષ્ણુભક્ત બ્રાહ્મણને આપેલું દાન વૈકુંઠ આપે છે એવું કહેવાય છે.

શિવભક્તસ્ય વિપ્રસ્ય દત્તં કૈલાસદં વિદુઃ તત્તલ્લોકોપભોગાર્થં સર્વેષાં દાનમિષ્યતે

શિવભક્ત બ્રાહ્મણને આપેલું દાન કૈલાસ આપે છે એવું કહેવાય છે. દરેકને પોતાના લોકના સુખ માટે દાન કરવું ઇચ્છનીય છે.

દશાંગમન્નં વિપ્રસ્ય ભાનુવારે દદન્નરઃ પરજન્મનિ ચારોગ્યં દશવર્ષં સમશ્નુતે

જે મનુષ્ય રવિવારે બ્રાહ્મણને દસગણું અન્ન આપે છે, તેને આગામી જન્મમાં દસ વર્ષ સુધી આરોગ્ય મળે છે.

બહુમાનમથાહ્વાનમભ્યંગં પાદસેવનમ્ વાસો ગંધાદ્યર્ચનં ચ ઘૃતાપૂપરસોત્તરમ્

મોટો સન્માન, આમંત્રણ, તૈલમલિશ, પાદસેવા, વસ્ત્ર, સુગંધથી પૂજન અને ઘી, પાક અને મિઠાઈનું દાન—

ષડ્રસં વ્યંજનં ચૈવ તાંબૂલં દક્ષિણોત્તરમ્ નમશ્ચાનુગમશ્ચૈવ સ્વન્નદાનં દશાંગકમ્

છ સ્વાદના ભોજન, શાકભાજી, પાન, નાના-મોટા દાન, નમસ્કાર, વિદાય અને દસગણું પાક અન્નનું દાન—

દશાંગમન્નં વિપ્રેભ્યો દશભ્યો વૈ દદન્નરઃ અર્કવારે તથા ઽ ઽરોગ્યં શતવર્ષં સમશ્નુતે

જે મનુષ્ય રવિવારે દસ બ્રાહ્મણોને દસગણું અન્ન આપે છે, તેને શત વર્ષ સુધી આરોગ્ય મળે છે.

સોમવારાદિવારેષુ તત્તદ્વારગુણં ફલમ્ અન્નદાનસ્ય વિજ્ઞેયં ભૂર્લોકે પરજન્મનિ

સોમવાર અને અન્ય દિવસોમાં, દાનનું ફળ દરેક દિવસના ગુણ પ્રમાણે આ લોક અને પરલોકમાં મળે છે એવું સમજવું જોઈએ.

સપ્તસ્વપિ ચ વારેષુ દશભ્યશ્ચ દશાંગકમ્ અન્નં દત્ત્વા શતં વર્ષમારોગ્યાદિકમશ્નુતે

સાતેય દિવસોમાં દસ બ્રાહ્મણોને દસગણું અન્ન આપવાથી, મનુષ્યને શત વર્ષ સુધી આરોગ્ય અને અન્ય લાભ મળે છે.

એવં શતેભ્યો વિપ્રેભ્યો ભાનુવારે દદન્નરઃ સહસ્રવર્ષમારોગ્યં શર્વલોકે સમશ્નુતે

આ રીતે, જે રવિવારે શત બ્રાહ્મણોને દાન આપે છે, તેને શર્વલોકમાં હજાર વર્ષનું આરોગ્ય મળે છે.

સહસ્રેભ્યસ્તથા દત્ત્વા ઽયુતવર્ષં સમશ્નુતે એવં સોમાદિવારેષુ વિજ્ઞેયં હિ વિપશ્ચિતા

એ જ રીતે, જે હજાર બ્રાહ્મણોને દાન આપે છે, તેને દસ હજાર વર્ષનું ફળ મળે છે; અને સોમવાર અને અન્ય દિવસોમાં પણ જ્ઞાની એ રીતે સમજવું જોઈએ.

ભાનુવારે સહસ્રાણાં ગાયત્રીપૂતચેતસામ્ અન્નં દત્ત્વા સત્યલોકે હ્યારોગ્યાદિ સમશ્નુતે

રવિવારે, ગાયત્રીના જપથી પવિત્ર થયેલા હજારો બ્રાહ્મણોને અન્ન આપવાથી, મનુષ્યને સત્યલોકમાં આરોગ્ય અને અન્ય લાભ મળે છે.