શિવપુરાણમ્

યથાશક્ત્યાનુરૂપેણ કર્તવ્યં સર્વદા નરૈઃ સપ્તસ્વપિ ચ વારેષુ નરૈઃ શુભફલેપ્સુભિઃ

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, દરેકે હંમેશા અને સાતેય દિવસ શુભ ફળ ઈચ્છતા લોકોએ પૂજા કરવી.

દરિદ્રસ્તપસા દેવાન્યજેદાઢ્યો ધનેન હિ પુનશ્ચૈવંવિધં ધર્મં કુરુતે શ્રદ્ધયા સહ

ગરીબે તપથી અને ધનવાને ધનથી દેવતાઓની પૂજા કરવી, અને ફરી શ્રદ્ધાપૂર્વક આવું ધર્મકર્મ કરવું.

પુનશ્ચ ભોગાન્વિવિધાન્ભુક્ત્વા ભૂમૌ પ્રજાયતે છાયાં જલાશયં બ્રહ્મપ્રતિષ્ઠાં ધર્મસંચયમ્

પછી વિવિધ ભોગ ભોગવીને, મનુષ્ય ફરી પૃથ્વી પર જન્મે છે, છાંય, પાણી, બ્રહ્મમાં સ્થિરતા અને પુણ્યસંચય પામે છે.

સર્વં ચ વિત્તવાન્કુર્યાત્સદા ભોગપ્રસિદ્ધયે કાલાચ્ચ પુણ્યપાકેન જ્ઞાનસિદ્ધિઃ પ્રજાયતે

જેને ધન મળે છે, એએ હંમેશા તેનો ઉપયોગ ભોગ માટે કરવો જોઈએ; અને સમય જતાં, સારા કે ખરાબ કર્મના ફળથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

ય ઇમં શૃણુતે ઽધ્યાયં પઠતે વા નરો દ્વિજાઃ શ્રવણસ્યોપકર્તા ચ દેવયજ્ઞફલં લભેત્

હે દ્વિજો, જે કોઈ આ અધ્યાયને સાંભળે છે, વાંચે છે કે સાંભળવામાં મદદ કરે છે, તેને દેવતાઓને યજ્ઞ આપવાનો જે ફળ મળે છે, એ ફળ મળે છે.

દેશાદીન્ક્રમશો બ્રૂહિ સૂત સર્વાર્થવિત્તમ્ શુદ્ધં ગૃહં સમફલં દેવયજ્ઞાદિકર્મસુ

હે સૂતજી, સર્વજ્ઞાની, દેશ અને અન્ય વિષયોને ક્રમવાર કહો, અને એવું શુદ્ધ ઘર જે દેવયજ્ઞ જેવા કર્મોમાં સમાન ફળ આપે છે, એ વિશે પણ કહો.

તતો દશગુણં ગોષ્ઠં જલતીરં તતો દશ તતો દશગુણં બિલ્વતુલસ્યશ્વત્થમૂલકમ્

પછી ગૌશાળાનું સ્થાન દસ ગણું મહત્ત્વનું છે; પછી જળકાંઠો એના કરતાં દસ ગણો છે; અને બિલ્વ, તુલસી કે પિપળના વૃક્ષના મૂળ પાસેનું સ્થાન એના કરતાં દસ ગણું છે.

તતો દેવાલયં વિદ્યાત્તીર્થતીરં તતો દશ તતો દશગુણં નદ્યાસ્તીર્થનદ્યાસ્તતો દશ

પછી દેવાલયનું સ્થાન દસ ગણું મહત્ત્વનું છે; પછી તીર્થના કાંઠો એના કરતાં દસ ગણો છે; અને પછી તીર્થરૂપ નદીનો કાંઠો એના કરતાં દસ ગણો છે.

સપ્તગંગાનદીતીરં તસ્યા દશગુણં ભવેત્ ગંગા ગોદાવરી ચૈવ કાવેરી તામ્રપર્ણિકા

સાત ગંગાના કાંઠો એના કરતાં દસ ગણો મહત્ત્વનો છે; આ સાત ગંગા એટલે ગંગા, ગોદાવરી, કાવેરી અને તામ્રપર્ણી.

સિંધુશ્ચ સરયૂ રેવા સપ્તગંગાઃ પ્રકીર્તિતાઃ તતો ઽબ્ધિતીરં દશ ચ પર્વતાગ્રે તતો દશ

સિંધી, સરયૂ અને રેવા પણ આ સાત ગંગામાં ગણાય છે; પછી સમુદ્રકાંઠો એના કરતાં દસ ગણો છે, અને પછી પર્વતની ટોચ એના કરતાં દસ ગણું મહત્ત્વ ધરાવે છે.

સર્વસ્માદધિકં જ્ઞેયં યત્ર વા રોચતે મનઃ કૃતે પૂર્ણફલં જ્ઞેયં યજ્ઞદાનાદિકં તથા

આ બધાથી પણ શ્રેષ્ઠ એ સ્થાન છે જ્યાં મન આનંદ પામે; એવા સ્થળે યજ્ઞ, દાન વગેરેનું પૂર્ણ ફળ મળે છે.

ત્રેતાયુગે ત્રિપાદં ચ દ્વાપરે ઽર્ધં સદા સ્મૃતમ્ કલૌ પાદં તુ વિજ્ઞેયં તત્પાદોનં તતોર્ધકે

કૃતયુગમાં પૂર્ણ ફળ મળે છે; ત્રેતાયુગમાં ત્રણ ચોથું ફળ મળે છે; દ્વાપરયુગમાં અડધું ફળ મળે છે; કલિયુગમાં ચોથું ફળ મળે છે અને એના ઉપર પણ ઓછું મળે છે.

શુદ્ધાત્મનઃ શુદ્ધદિનં પુણ્યં સમફલં વિદુઃ તસ્માદ્દશગુણં જ્ઞેયં રવિસંક્રમણે બુધાઃ

પવિત્ર મનવાળા માટે પવિત્ર અને શુભ દિવસ સમાન ફળ આપે છે; તેથી, બુદ્ધિશાળી જાણે છે કે રવિ સંક્રમણમાં ફળ દસ ગણું થાય છે.

વિષુવે તદ્દશગુણમયને તદ્દશ સ્મૃતમ્ તદ્દશ મૃગસંક્રાંતૌ તચ્ચંદ્રગ્રહણે દશ

વિષુવ સમયે એ ફળ દસ ગણું થાય છે; અયન સંક્રમણમાં પણ દસ ગણું ગણાય છે; મૃગશિર્ષ સંક્રમણમાં દસ ગણું અને ચંદ્રગ્રહણમાં પણ દસ ગણું ફળ મળે છે.

તતશ્ચ સૂર્યગ્રહણે પૂર્ણકાલોત્તમે વિદુઃ જગદ્રૂપસ્ય સૂર્યસ્ય વિષયોગાચ્ચ રોગદમ્

પછી, સૂર્યગ્રહણના શ્રેષ્ઠ સમયમાં, જાણવું કે જગતરૂપ સૂર્ય પર વિષનો પ્રભાવ પડે છે અને એથી રોગ દૂર થાય છે.

અતસ્તદ્વિષશાંત્યર્થં સ્નાનદાનજપાં ચરેત્ વિષશાંત્યર્થકાલત્વાત્સ કાલઃ પુણ્યદઃ સ્મૃતઃ

એથી, એ વિષ શાંત કરવા માટે સ્નાન, દાન અને જપ કરવો જોઈએ; કારણ કે એ સમય વિષ શાંતિ માટે છે, એ પુણ્ય આપનાર ગણાય છે.

જન્મર્ક્ષે ચ વ્રતાંતે ચ સૂર્યરાગોપમં વિદુઃ મહતાં સંગકાલશ્ચ કોટ્યર્કગ્રહણં વિદુઃ

જન્મના નક્ષત્રે અને વ્રતના અંતે, એ સૂર્યના રાગ જેવું ગણાય છે; અને મહાન લોકોના સંગનો સમય કરોડો સૂર્યગ્રહણ જેટલો ફળદાયક ગણાય છે.

તપોનિષ્ઠા જ્ઞાનનિષ્ઠા યોગિનો યતયસ્તથા પૂજાયાઃ પાત્રમેતે હિ પાપસંક્ષયકારણમ્

તપમાં સ્થિર, જ્ઞાનમાં સ્થિર, યોગી અને સંન્યાસી—આ બધા પૂજાના યોગ્ય પાત્ર છે, કારણ કે એ પાપનો નાશ કરે છે.

ચતુર્વિંશતિલક્ષં વા ગાયત્ર્યા જપસંયુતઃ બ્રાહ્મણસ્તુ ભવેત્પાત્રં સંપૂર્ણફલભોગદમ્

જે બ્રાહ્મણ ચોવીસ લાખ ગાયત્રી જપ કરે છે, એ પૂર્ણ ફળ આપનાર પાત્ર ગણાય છે.

પતનાત્ત્રાયત ઇતિ પાત્રં શાસ્ત્રે પ્રયુજ્યતે દાતુશ્ચ પાતકાત્ત્રાણાત્પાત્રમિત્યભિધીયતે

પतनથી બચાવે છે એટલે શાસ્ત્રોમાં તેને પાત્ર કહેવામાં આવે છે; અને દાતા ને પાપથી બચાવે છે એટલે તેને પાત્ર કહેવાય છે.

ગાયકં ત્રાયતે પાતાદ્ગાયત્રીત્યુચ્યતે હિ સા યથા ઽર્થહિનો લોકે ઽસ્મિન્પરસ્યાર્થં ન યચ્છતિ

જે ગાયકને પતનથી બચાવે છે, તેને ગાયત્રી કહેવાય છે; જેમ કે, જે પાસે ધન નથી, એ બીજા માટે કશું આપે નહીં.

અર્થવાનિહ યો લોકે પરસ્યાર્થં પ્રયચ્છતિ સ્વયં શુદ્ધો હિ પૂતાત્મા નરાન્સત્રાતુમર્હતિ

જે વ્યક્તિ પોતે શુદ્ધ છે અને બીજાના હિત માટે સંપત્તિ આપે છે, તે સાચે જ પવિત્ર આત્મા કહેવાય છે અને લોકોનું રક્ષણ કરવા યોગ્ય છે.

ગાયત્રીજપશુદ્ધો હિ શુદ્ધબ્રાહ્મણ ઉચ્યતે તસ્માદ્દાને જપે હોમે પૂજાયાં સર્વકર્મણિ

ગાયત્રી મંત્રના જપથી શુદ્ધ થયેલો જે બ્રાહ્મણ છે, તે સાચો શુદ્ધ બ્રાહ્મણ કહેવાય છે. એટલે દાન, જપ, હોભ, પૂજા અને દરેક કાર્યોમાં—

દાનં કર્તું તથા ત્રાતું પાત્રં તુ બ્રાહ્મણોર્હતિ અન્નસ્ય ક્ષુધિતં પાત્રં નારીનરમયાત્મકમ્

દાન આપવું અને રક્ષણ કરવું બ્રાહ્મણને યોગ્ય છે. અને અનનું યોગ્ય પાત્ર એ છે જે ભૂખ્યો હોય, એ સ્ત્રી હોય કે પુરુષ.

બ્રાહ્મણં શ્રેષ્ઠમાહૂય યત્કાલે સુસમાહિતમ્ તદર્થં શબ્દમર્થં વા સદ્બોધકમભીષ્ટદમ્

શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને યોગ્ય સમયે બોલાવી, જે મનથી સ્થિર હોય, તેને જ્ઞાનદાયક અને ઇચ્છિત શબ્દ કે અર્થ આપવો જોઈએ.

ઇચ્છાવતઃ પ્રદાનં ચ સંપૂર્ણફલદં વિદુઃ યત્પ્રશ્નાનંતરં દત્તં તદર્થફલદં વિદુઃ

ઇચ્છાથી આપેલું દાન પૂર્ણ ફળ આપે છે એવું જાણવું જોઈએ; અને પ્રશ્નના જવાબરૂપે આપેલું દાન તેના હેતુ પ્રમાણે ફળ આપે છે.

યત્સેવકાય દત્તં સ્યાત્તત્પાદફલદં વિદુઃ જાતિમાત્રસ્ય વિપ્રસ્ય દીનવૃત્તેર્દ્વિજર્ષભાઃ

સેવકને આપેલું દાન તેના ચરણ સુધી પહોંચાડે છે એવું ફળ આપે છે; અને માત્ર જન્મથી બ્રાહ્મણ હોય અને ગરીબ હોય, તેને આપેલું દાન શ્રેષ્ઠ દ્વિજોએ વખાણ્યું છે.

દત્તમર્થં હિ ભોગાય ભૂર્લોકેદશવાર્ષિકમ્ વેદયુક્તસ્ય વિપ્રસ્ય સ્વર્ગે હિ દશવાર્ષિકમ્

આ લોકમાં ભોગ માટે આપેલું દાન દસ વર્ષનું ફળ આપે છે; અને જે બ્રાહ્મણ વેદમાં નિષ્ણાત છે, તેને આપેલું દાન સ્વર્ગમાં દસ વર્ષનું ફળ આપે છે.

ગાયત્રીજપયુક્તસ્ય સત્યે હિ દશવાર્ષિકમ્ વિષ્ણુભક્તસ્ય વિપ્રસ્ય દત્તં વૈકુંઠદં વિદુઃ

ગાયત્રીના જપમાં લાગેલા વ્યક્તિને આપેલું દાન સત્યલોકમાં દસ વર્ષનું ફળ આપે છે; અને વિષ્ણુભક્ત બ્રાહ્મણને આપેલું દાન વૈકુંઠ આપે છે એવું કહેવાય છે.