શિવપુરાણમ્

ઉત્તરે તસ્ય સરસસ્તીરે કલ્પતરોરધઃ વેદ્યાં વજ્રશિલામય્યાં મૃદુલે મૃગચર્મણિ

એ સરોવરનાં ઉત્તર કાંઠે, કલ્પવૃક્ષની છાંયે, વજ્ર જેવી પથ્થરની ચૌકી પર, નરમ મૃગચર્મ પર—

સનત્કુમારમાસીનં શશ્વદ્બાલવપુર્ધરમ્ તત્કાલમાત્રોપરતં સમાધેરચલાત્મનઃ

ત્યાં સનત્કુમાર, હંમેશાં યુવાન રૂપ ધારણ કરીને, તાજા સમાધિમાંથી ઊઠેલા, અડગ મનવાળા બેઠા હતા.

ઉપાસ્યમાનં મુનિભિર્યોગીંદ્રૈરપિ પૂજિતમ્ દદૃશુર્નૈમિષેયાસ્તે પ્રણતાશ્ચોપતસ્થિરે

મહાન મુનિઓ અને યોગીઓએ પણ જેમની પૂજા કરી, એવા સનત્કુમારને નૈમિષારણ્યના ઋષિઓએ જોયા અને નમન કરીને તેમની પાસે ગયા.

યાવત્પૃષ્ટવતે તસ્મૈ પ્રોચુઃ સ્વાગતકારણમ્ તુમુલઃ શુશ્રુવે તાવદ્દિવિ દુંદુભિનિસ્વનઃ

જ્યારે તેઓ આવ્યા છે તેનું કારણ પૂછતા હતા, એ સમયે અચાનક આકાશમાં ભયાનક દેવડોળના ઘંટો અને નગારા વગાડવાના અવાજો સંભળાયા.

દદૃશે તત્ક્ષણે તસ્મિન્વિમાનં ભાનુસન્નિભમ્ ગણેશ્વરૈરસંખ્યેયૈઃ સંવૃતં ચ સમંતતઃ

એ જ ક્ષણે, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને ચમકદાર વિમાન દેખાયું, જે ચારેય બાજુથી અનગણિત ગણપતિઓથી ઘેરાયેલું હતું.

અપ્સરોગણસંકીર્ણં રુદ્રકન્યાભિરાવૃતમ્ મૃદંગમુરજોદ્ઘુષ્ટં વેણુવીણારવાન્વિતમ્

તે વિમાનમાં અપ્સરાઓની ભીડ હતી, રુદ્રની પુત્રીઓએ તેને ઘેરી લીધું હતું, મૃદંગ અને મુરજના ઘંટનાદ સાથે, વાંસળી અને વીણા જેવા વાદ્યોના મીઠા સૂર પણ સંભળાતા હતા.

ચિત્રરત્નવિતાનાઢ્યં મુક્તાદામવિરાજિતમ્ મુનિભિસ્સિદ્ધગંધર્વૈર્યક્ષચારણકિન્નરૈઃ

તે વિમાન વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન છત્રો અને છાયાઓથી સજ્જ હતું, મોતીની માળાઓથી ઝગમગતું હતું, અને આસપાસ ઋષિઓ, સિદ્ધો, ગંધર્વો, યક્ષો, ચારણો અને કિન્નરો હાજર હતા.

નૃત્યદ્ભિશ્ચૈવ ગાયદ્ભિર્વાદયદ્ભિશ્ચ સંવૃતમ્ વીરગોવૃષચિહ્નેન વિદ્રમદ્રુમયષ્ટિના

તે વિમાનમાં નૃત્ય કરતા, ગીત ગાતા અને વાદ્યો વગાડતા લોકોથી ઘેરાયેલું હતું, વીર અને ગોવૃષનું ચિહ્ન હતું અને વિદ્રુમના દંડથી શોભિત હતું.

કૃતગોપુરસત્કારં કેતુના માન્યહેતુના તસ્ય મધ્યે વિમાનસ્ય ચામરદ્વિતયાંતરે

તે વિમાનને ભવ્ય ગોપુર અને ધ્વજથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યું હતું, જે પૂજનીય હતું, અને એ વિમાનના મધ્યમાં, બે ચામર વચ્ચે,

છત્ત્રસ્ય મણિદંડસ્ય ચંદ્રસ્યેવ શુચેરધઃ દિવ્યસિંહાસનારૂઢં દેવ્યા સુયશયા સહ

મણિથી બનેલા દંડ અને ચમકદાર સફેદ છત્રની નીચે, ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતું, દિવ્ય સિંહાસન પર પોતાની મહાન પત્ની સાથે બેઠેલું હતું.

શ્રિયા ચ વપુષા ચૈવ ત્રિભિશ્ચાપિ વિલોચનૈઃ પ્રાકારૈરભિકૃત્યાનાં પ્રત્યભિજ્ઞાપકં પ્રભોઃ

તે મહિમા અને રૂપથી ઉજવાયેલું, ત્રણ આંખો ધરાવતું, અને પ્રભુની ઓળખ આપતા કિલ્લાની દીવાલોથી ઘેરાયેલું હતું.

અવિલંઘ્ય જગત્કર્તુરાજ્ઞાપનમિવાગતમ્ સર્વાનુગ્રહણં શંભોઃ સાક્ષાદિવ પુરઃસ્થિતમ્

એવું લાગતું હતું કે જગતના સર્જનહારની અવિચલ આજ્ઞા સ્વયં આવી ગઈ હોય, અને શંભુની સર્વાંગી કૃપા સામે જ પ્રગટ થઈ હોય.

શિલાદતનયં સાક્ષાચ્છ્રીમચ્છૂલવરાયુધમ્ વિશ્વેશ્વરગણાધ્યક્ષં વિશ્વેશ્વરમિવાપરમ્

શિલાદનો પુત્ર પોતે ત્યાં હતો, પાવન ત્રિશૂલ અને વરાહનું શસ્ત્ર ધારણ કરેલું, ગણોના પ્રમુખ, જાણે જગતના બીજા ઈશ્વર સમાન.

વિશ્વસ્યાપિ વિધાત્ઃણાં નિગ્રહાનુગ્રહક્ષમમ્ ચતુર્બાહુમુદારાંગં ચન્દ્રરેખાવિભૂષિતમ્

જે જગતના સર્જકો પર પણ દંડ અને કૃપા કરવા સક્ષમ છે, ચાર હાથ ધરાવતો, ઉદાર શરીરવાળો અને ચાંદનીની રેખાથી શોભિત.

કંઠે નાગેન મૌલૌ ચ શશાંકેનાપ્યલંકૃતમ્ સવિગ્રહમિવૈશ્વર્યં સામર્થ્યમિવ સક્રિયમ્

ગળામાં સાપ અને માથા પર ચાંદનીથી શોભિત, જાણે સામર્થ્ય પોતે સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હોય અને શક્તિ જીવંત બની હોય.

સમાપ્તમિવ નિર્વાણં સર્વજ્ઞમિવ સંગતમ્ દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટવદનો બ્રહ્મપુત્રઃ સહર્ષિભિઃ

જાણે મોક્ષ પૂર્ણ થયું હોય, જાણે સર્વજ્ઞાન સ્વરૂપે પ્રગટ થયું હોય—આ જોઈને બ્રહ્માના પુત્ર અને ઋષિઓના ચહેરા આનંદથી ખીલ્યા.

તસ્થૌ પ્રાઞ્જલિરુત્થાય તસ્યાત્માનમિવાર્પયન્ અથ તત્રાંતરે તસ્મિન્વિમાને ચાવનિં ગતે

તે ઊભા રહીને હાથ જોડીને, જાણે પોતાનું સર્વસ્વ અર્પણ કરે છે એમ, નમન કર્યું. ત્યારબાદ, જ્યારે એ વિમાન જમીન પર ઉતર્યું,

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્દેવં સ્તુત્વા વ્યજ્ઞાપયન્મુનીમ્ ષટ્કુલીયા ઇમે દીર્ઘં નૈમિષે સત્રમાસ્થિતાઃ આગતા બ્રહ્મણાદિષ્ટાઃ પૂર્વમેવાભિકાંક્ષયા

દેવને દંડવત્ પ્રણામ કરીને, સ્તુતિ કરી, તેણે ઋષિઓને કહ્યું: 'આ છ કુળના લોકો લાંબા સમયથી નૈમિષારણ્યમાં યજ્ઞમાં તત્પર છે, તેઓ બ્રહ્માની આજ્ઞાથી અહીં આવ્યા છે અને શરૂઆતથી જ આ ઈચ્છતા હતા.'

શ્રુત્વા વાક્યં બ્રહ્મપુત્રસ્ય નંદીછિત્ત્વા પાશાન્દૃષ્ટિપાતેન સદ્યઃ શૈવં ધર્મં ચૈશ્વરં જ્ઞાનયોગં દત્ત્વા ભૂયો દેવપાર્શ્વં જગામ

બ્રહ્માના પુત્રના વચન સાંભળી, નંદીએ માત્ર નજરથી જ તેમના બંધનો તોડી નાખ્યા, તેમને શૈવ ધર્મ, ઈશ્વરી જ્ઞાન અને યોગ આપ્યો અને પછી દેવોના પાસેથી પાછા ગયો.

સનત્કુમારેણ ચ તત્સમસ્તં વ્યાસાય સાક્ષાદ્ગુરવે મમોક્તમ્ વ્યાસેન ચોક્તં મહિતેન મહ્યં મયા ચ તદ્વઃ કથિતં સમાસાત્

આ બધું સંતકુમારે સીધા વ્યાસને, જે મારા ગુરુ છે, કહ્યું હતું; અને મહાન વ્યાસે મને કહ્યું; અને હવે મેં તમને સંક્ષિપ્તમાં કહેલું છે.

નાવેદવિદ્ભ્યઃ કથનીયમેતત્પુરાણરત્નં પુરશાસનસ્ય નાભક્તશિષ્યાય ચ નાસ્તિકેભ્યો દત્તં હિ મોહાન્નિરયં દદાતિ

આ પુરાણમણિ, પ્રાચીન ભગવાનની આજ્ઞા, જે વેદને જાણતા નથી, એવા લોકોને, ભક્તિહીન શિષ્યોને કે નાસ્તિકોને કહેવું નહીં; કારણ કે અજ્ઞાનવશ આપવાથી તે નરકમાં લઈ જાય છે.

માર્ગેણ સેવાનુગતેન યૈસ્તદ્દત્તં ગૃહીતં પઠિતં શ્રુતં વા તેભ્યઃ સુખં ધર્મમુખં ત્રિવર્ગં નિર્વાણમંતે નિયતં દદાતિ

જે લોકો શ્રદ્ધા અને યોગ્ય રીતથી આ માર્ગે જે મળ્યું છે તેને સ્વીકાર્યું, વાંચ્યું કે સાંભળ્યું છે, તેમને ભગવાન નિશ્ચિતપણે સુખ, ધર્મનો માર્ગ, ત્રણેય પુરુષાર્થ અને અંતે મોક્ષ આપે છે.

પરસ્પરસ્યોપકૃતં ભવદ્ભિર્મયા ચ પૌરાણિકમાર્ગયોગાત્ અતો ગમિષ્યે ઽહમવાપ્તકામઃ સમસ્તમેવાસ્તુ શિવં સદા નઃ

પૌરાણિક માર્ગથી તમે અને મેં એકબીજાને લાભ આપ્યો છે; હવે મારી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ થઈ ગઈ છે, હું વિદાય લઉં છું. સર્વેને હંમેશા કલ્યાણ મળે એવી પ્રાર્થના.

સૂતે કૃતાશિષિ ગતે મુનયઃ સુવૃત્તા યાગે ચ પર્યવસિતે મહતિ પ્રયોગે કાલે કલૌ ચ વિષયૈઃ કલુષાયમાણે વારાણસીપરિસરે વસતિં વિનેતુઃ

યજ્ઞ પૂર્ણ થયા પછી, મુનિઓએ પોતાની પ્રતિજ્ઞા પૂરી કરી અને મહાન યજ્ઞના અંતે, કળિયુગમાં જ્યારે લોકો વિષયભોગથી દૂષિત થાય છે, ત્યારે તેઓએ વારાણસી નજીક નિવાસ સ્થાપ્યો.

અથ ચ તે પશુપાશમુમુક્ષયાખિલતયા કૃતપાશુપતવ્રતાઃ અધિકૃતાખિલબોધસમાધયઃ પરમનિર્વૃતિમાપુરનિંદિતાઃ

પછી, સંસારના બંધનમાંથી સંપૂર્ણ મુક્તિની ઈચ્છા રાખીને, પશુપતિની ભક્તિનું વ્રત ધારણ કરીને અને સંપૂર્ણ જ્ઞાન તથા એકાગ્રતા સાથે, તેઓ નિંદાથી પર અને સર્વોચ્ચ આનંદને પ્રાપ્ત થયા.

એતચ્છિવપુરાણં હિ સમાપ્તં હિતમાદરાત્ પઠિતવ્યં પ્રયત્નેન શ્રોતવ્યં ચ તથૈવ હિ

આ શિવપુરાણ હવે પૂર્ણ થયું છે; તે કલ્યાણકારી છે અને શ્રદ્ધાપૂર્વક વાંચવું તથા એટલી જ લાગણીથી સાંભળવું જોઈએ.

નાસ્તિકાય ન વક્તવ્યમશ્રદ્ધાય શઠાય ચ અભક્તાય મહેશસ્ય તથા ધર્મધ્વજાય ચ

આ પુરાણ અધર્મી, શ્રદ્ધા વિનાના, કપટી, મહેશના અભક્ત અથવા માત્ર દેખાડુ ધર્મી વ્યક્તિને કહેવું નહીં.

એતચ્છ્રુત્યા હ્યેકવારં ભવેત્પાપં હિ ભસ્મસાત્ અભક્તો ભક્તિમાપ્નોતિ ભક્તો ભક્તિસમૃદ્ધિભાક્

આને એકવાર સાંભળવાથી પણ પાપ ભસ્મ થઈ જાય છે; અભક્તને ભક્તિ મળે છે અને ભક્તને પૂર્ણ ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.

પુનઃ શ્રુતે ચ સદ્ભક્તિર્મુક્તિસ્સ્યાચ્ચ શ્રુતેઃ પુનઃ તસ્માત્પુનઃપુનશ્ચૈવ શ્રોતવ્યં હિ મુમુક્ષુભિઃ

પુનઃપુનઃ સાંભળવાથી સાચી ભક્તિ થાય છે અને વધુ સાંભળવાથી મોક્ષ મળે છે; તેથી જે મુક્તિ ઈચ્છે છે, તેણે વારંવાર આ સાંભળવું જોઈએ.