શિવપુરાણમ્

આત્માર્થં ચ પરાર્થં ચ દેવતાર્થં વિશેષતઃ આનીયમાનસલિલમાત્તપુષ્પં ચ નિત્યશઃ

પોતાના, બીજાના અને ખાસ કરીને દેવતાઓના હિત માટે, તેઓ સતત પાણી અને તાજાં ફૂલો લાવતા.

અંતર્જલશિલારૂઢૈર્નીચાનાં સ્પર્શશંકયા આચારવદ્ભિર્મુનિભિઃ કૃતભસ્માંગધૂસરૈઃ

કેટલાંક પાણીમાં ડૂબેલા પથ્થરો પર ઊભા રહી, નીચા વર્ગના સ્પર્શથી બચતાં, નિયમિત વર્તન કરતા, ભસ્મથી ધૂંધળા થયેલા શરીરવાળા મુનિઓ હતાં.

ઇતસ્તતો ઽપ્સુ મજ્જદ્ભિરિષ્ટશિષ્ટૈઃ શિલાગતૈઃ તિલૈશ્ચ સાક્ષતૈઃ પુષ્પૈસ્ત્યક્તદર્ભપવિત્રકૈઃ

અહીં-ત્યાં, કેટલાંક પાણીમાં ડૂબતાં કે બહાર આવતા, કેટલાંક પથ્થર પર બેઠાં, તેઓ તિલ, ફૂલ અને ત્યજી દઈેલી દર્ભથી તર્પણ કરતા.

દેવાદ્યમૃષિમધ્યં ચ નિર્વર્ત્ય પિતૃતર્પણમ્ નિવેદયેદભિજ્ઞેભ્યો નિત્યસ્નાનગતાન્ દ્વિજાન્

દેવ, ઋષિ અને પિતૃઓને તર્પણ કરીને, તેઓ રોજ સ્નાન કરવા આવતાં વિદ્વાન દ્વિજોને પાણી અર્પણ કરતા.

સ્થાનેસ્થાને કૃતાનેકબલિપુષ્પસમીરણૈઃ સૌરાર્ઘ્યપૂર્વં કુર્વદ્ભિઃસ્થંડલેભ્યર્ચનાદિકમ્

દરેક જગ્યાએ, વિવિધ ભોજન અને ફૂલોની ભેટો, ચમકાવવું, અને સૂર્યજળથી પૂજા સહિતના વિધિ ઘાટો પર કરતા.

ક્વચિન્નિમજ્જદુન્મજ્જત્પ્રસ્રસ્તગજયૂથપમ્ ક્વચિચ્ચ તૃષયાયાતમૃગીમૃગતુરંગમમ્

કેટેક જગ્યાએ છૂટા પડેલા હાથીઓ પાણીમાં ડૂબતાં-ઉતરતાં, તો ક્યાંક હરણ, કૃષ્ણમૃગ અને ઘોડા તરસથી આવતાં.

ક્વચિત્પીતજનોત્તીર્ણમયૂરવરવારણમ્ ક્વચિત્કૃતતટાઘાતવૃષપ્રતિવૃષોજ્જ્વલમ્

ક્યાંક પીધા પછી બહાર આવતા મોર અને મહાન હાથી, તો ક્યાંક કિનારે ટકરાવતાં અને એકબીજાને ઝળહળતા વાછરડા.

ક્વચિત્કારંડવરવૈઃ ક્વચિત્સારસકૂજિતૈઃ ક્વચિચ્ચ કોકનિનદૈઃ ક્વચિદ્ભ્રમરગીતિભિઃ

કેટલાંક સ્થળે શ્રેષ્ઠ કારંડવના ટહુકા, ક્યાંક સારસના રવ, ક્યાંક કોયલના મીઠા અવાજ, તો ક્યાંક ભમરાંની ગુંજનથી વાતાવરણ ગુંજતું.

સ્નાનપાનાદિકરણૈઃ સ્વસંપદ્દ્રુમજીવિભિઃ પ્રણયાત્પ્રાણિભિસ્તૈસ્તૈર્ભાષમાણમિવાસકૃત્

વૃક્ષો પર વસતા પક્ષીઓ સ્નાન અને પાણી પીવામાં વ્યસ્ત, પ્રેમથી સતત બોલતાં જાણે એકબીજાથી વાત કરતાં હોય તેમ.

કૂલશાખિશિખાલીનકોકિલાકુલકૂજિતૈઃ આતપોપહતાન્સર્વાન્નામંત્રયદિવાનિશમ્

કિનારેની ડાળીઓ પર બેઠેલી કોયલોના ટહુકાથી, ગરમીથી થાકેલા, દિવસ-રાત પોતાનાં નામ બોલતાં.

ઉત્તરે તસ્ય સરસસ્તીરે કલ્પતરોરધઃ વેદ્યાં વજ્રશિલામય્યાં મૃદુલે મૃગચર્મણિ

એ સરોવરનાં ઉત્તર કાંઠે, કલ્પવૃક્ષની છાંયે, વજ્ર જેવી પથ્થરની ચૌકી પર, નરમ મૃગચર્મ પર—

સનત્કુમારમાસીનં શશ્વદ્બાલવપુર્ધરમ્ તત્કાલમાત્રોપરતં સમાધેરચલાત્મનઃ

ત્યાં સનત્કુમાર, હંમેશાં યુવાન રૂપ ધારણ કરીને, તાજા સમાધિમાંથી ઊઠેલા, અડગ મનવાળા બેઠા હતા.

ઉપાસ્યમાનં મુનિભિર્યોગીંદ્રૈરપિ પૂજિતમ્ દદૃશુર્નૈમિષેયાસ્તે પ્રણતાશ્ચોપતસ્થિરે

મહાન મુનિઓ અને યોગીઓએ પણ જેમની પૂજા કરી, એવા સનત્કુમારને નૈમિષારણ્યના ઋષિઓએ જોયા અને નમન કરીને તેમની પાસે ગયા.

યાવત્પૃષ્ટવતે તસ્મૈ પ્રોચુઃ સ્વાગતકારણમ્ તુમુલઃ શુશ્રુવે તાવદ્દિવિ દુંદુભિનિસ્વનઃ

જ્યારે તેઓ આવ્યા છે તેનું કારણ પૂછતા હતા, એ સમયે અચાનક આકાશમાં ભયાનક દેવડોળના ઘંટો અને નગારા વગાડવાના અવાજો સંભળાયા.

દદૃશે તત્ક્ષણે તસ્મિન્વિમાનં ભાનુસન્નિભમ્ ગણેશ્વરૈરસંખ્યેયૈઃ સંવૃતં ચ સમંતતઃ

એ જ ક્ષણે, સૂર્ય જેવું તેજસ્વી અને ચમકદાર વિમાન દેખાયું, જે ચારેય બાજુથી અનગણિત ગણપતિઓથી ઘેરાયેલું હતું.

અપ્સરોગણસંકીર્ણં રુદ્રકન્યાભિરાવૃતમ્ મૃદંગમુરજોદ્ઘુષ્ટં વેણુવીણારવાન્વિતમ્

તે વિમાનમાં અપ્સરાઓની ભીડ હતી, રુદ્રની પુત્રીઓએ તેને ઘેરી લીધું હતું, મૃદંગ અને મુરજના ઘંટનાદ સાથે, વાંસળી અને વીણા જેવા વાદ્યોના મીઠા સૂર પણ સંભળાતા હતા.

ચિત્રરત્નવિતાનાઢ્યં મુક્તાદામવિરાજિતમ્ મુનિભિસ્સિદ્ધગંધર્વૈર્યક્ષચારણકિન્નરૈઃ

તે વિમાન વિવિધ રત્નોથી શોભાયમાન છત્રો અને છાયાઓથી સજ્જ હતું, મોતીની માળાઓથી ઝગમગતું હતું, અને આસપાસ ઋષિઓ, સિદ્ધો, ગંધર્વો, યક્ષો, ચારણો અને કિન્નરો હાજર હતા.

નૃત્યદ્ભિશ્ચૈવ ગાયદ્ભિર્વાદયદ્ભિશ્ચ સંવૃતમ્ વીરગોવૃષચિહ્નેન વિદ્રમદ્રુમયષ્ટિના

તે વિમાનમાં નૃત્ય કરતા, ગીત ગાતા અને વાદ્યો વગાડતા લોકોથી ઘેરાયેલું હતું, વીર અને ગોવૃષનું ચિહ્ન હતું અને વિદ્રુમના દંડથી શોભિત હતું.

કૃતગોપુરસત્કારં કેતુના માન્યહેતુના તસ્ય મધ્યે વિમાનસ્ય ચામરદ્વિતયાંતરે

તે વિમાનને ભવ્ય ગોપુર અને ધ્વજથી સન્માનિત કરવામાં આવ્યું હતું, જે પૂજનીય હતું, અને એ વિમાનના મધ્યમાં, બે ચામર વચ્ચે,

છત્ત્રસ્ય મણિદંડસ્ય ચંદ્રસ્યેવ શુચેરધઃ દિવ્યસિંહાસનારૂઢં દેવ્યા સુયશયા સહ

મણિથી બનેલા દંડ અને ચમકદાર સફેદ છત્રની નીચે, ચાંદની જેવું તેજ ધરાવતું, દિવ્ય સિંહાસન પર પોતાની મહાન પત્ની સાથે બેઠેલું હતું.

શ્રિયા ચ વપુષા ચૈવ ત્રિભિશ્ચાપિ વિલોચનૈઃ પ્રાકારૈરભિકૃત્યાનાં પ્રત્યભિજ્ઞાપકં પ્રભોઃ

તે મહિમા અને રૂપથી ઉજવાયેલું, ત્રણ આંખો ધરાવતું, અને પ્રભુની ઓળખ આપતા કિલ્લાની દીવાલોથી ઘેરાયેલું હતું.

અવિલંઘ્ય જગત્કર્તુરાજ્ઞાપનમિવાગતમ્ સર્વાનુગ્રહણં શંભોઃ સાક્ષાદિવ પુરઃસ્થિતમ્

એવું લાગતું હતું કે જગતના સર્જનહારની અવિચલ આજ્ઞા સ્વયં આવી ગઈ હોય, અને શંભુની સર્વાંગી કૃપા સામે જ પ્રગટ થઈ હોય.

શિલાદતનયં સાક્ષાચ્છ્રીમચ્છૂલવરાયુધમ્ વિશ્વેશ્વરગણાધ્યક્ષં વિશ્વેશ્વરમિવાપરમ્

શિલાદનો પુત્ર પોતે ત્યાં હતો, પાવન ત્રિશૂલ અને વરાહનું શસ્ત્ર ધારણ કરેલું, ગણોના પ્રમુખ, જાણે જગતના બીજા ઈશ્વર સમાન.

વિશ્વસ્યાપિ વિધાત્ઃણાં નિગ્રહાનુગ્રહક્ષમમ્ ચતુર્બાહુમુદારાંગં ચન્દ્રરેખાવિભૂષિતમ્

જે જગતના સર્જકો પર પણ દંડ અને કૃપા કરવા સક્ષમ છે, ચાર હાથ ધરાવતો, ઉદાર શરીરવાળો અને ચાંદનીની રેખાથી શોભિત.

કંઠે નાગેન મૌલૌ ચ શશાંકેનાપ્યલંકૃતમ્ સવિગ્રહમિવૈશ્વર્યં સામર્થ્યમિવ સક્રિયમ્

ગળામાં સાપ અને માથા પર ચાંદનીથી શોભિત, જાણે સામર્થ્ય પોતે સ્વરૂપ ધારણ કર્યું હોય અને શક્તિ જીવંત બની હોય.

સમાપ્તમિવ નિર્વાણં સર્વજ્ઞમિવ સંગતમ્ દૃષ્ટ્વા પ્રહૃષ્ટવદનો બ્રહ્મપુત્રઃ સહર્ષિભિઃ

જાણે મોક્ષ પૂર્ણ થયું હોય, જાણે સર્વજ્ઞાન સ્વરૂપે પ્રગટ થયું હોય—આ જોઈને બ્રહ્માના પુત્ર અને ઋષિઓના ચહેરા આનંદથી ખીલ્યા.

તસ્થૌ પ્રાઞ્જલિરુત્થાય તસ્યાત્માનમિવાર્પયન્ અથ તત્રાંતરે તસ્મિન્વિમાને ચાવનિં ગતે

તે ઊભા રહીને હાથ જોડીને, જાણે પોતાનું સર્વસ્વ અર્પણ કરે છે એમ, નમન કર્યું. ત્યારબાદ, જ્યારે એ વિમાન જમીન પર ઉતર્યું,

પ્રણમ્ય દણ્ડવદ્દેવં સ્તુત્વા વ્યજ્ઞાપયન્મુનીમ્ ષટ્કુલીયા ઇમે દીર્ઘં નૈમિષે સત્રમાસ્થિતાઃ આગતા બ્રહ્મણાદિષ્ટાઃ પૂર્વમેવાભિકાંક્ષયા

દેવને દંડવત્ પ્રણામ કરીને, સ્તુતિ કરી, તેણે ઋષિઓને કહ્યું: 'આ છ કુળના લોકો લાંબા સમયથી નૈમિષારણ્યમાં યજ્ઞમાં તત્પર છે, તેઓ બ્રહ્માની આજ્ઞાથી અહીં આવ્યા છે અને શરૂઆતથી જ આ ઈચ્છતા હતા.'

શ્રુત્વા વાક્યં બ્રહ્મપુત્રસ્ય નંદીછિત્ત્વા પાશાન્દૃષ્ટિપાતેન સદ્યઃ શૈવં ધર્મં ચૈશ્વરં જ્ઞાનયોગં દત્ત્વા ભૂયો દેવપાર્શ્વં જગામ

બ્રહ્માના પુત્રના વચન સાંભળી, નંદીએ માત્ર નજરથી જ તેમના બંધનો તોડી નાખ્યા, તેમને શૈવ ધર્મ, ઈશ્વરી જ્ઞાન અને યોગ આપ્યો અને પછી દેવોના પાસેથી પાછા ગયો.