શિવપુરાણમ્

તત્ર વઃ કાલ એવૈષ દૈવાદુપનતઃ સ્વયમ્ પ્રયાત દક્ષિણં મેરોઃ શિખરં દેવસેવિતમ્

હવે તમારો યોગ્ય સમય આવી ગયો છે; તુરંત જ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત મેરુ પર્વતના દક્ષિણ શિખરે જાઓ.

સનત્કુમારો યત્રાસ્તે મમ પુત્રઃ પરો મુનિઃ પ્રતીક્ષ્યાગમનં સાક્ષાદ્ભૂતનાથસ્ય નંદિનઃ

ત્યાં મારા પુત્ર અને મહાન મુનિ સનત્કુમાર નિવાસ કરે છે, જે પ્રાણીઓના સ્વામી નંદીના આવવાની રાહ જોઈ રહ્યો છે.

પુરા સનત્કુમારોપિ દૃષ્ટ્વાપિ પરમેશ્વરમ્ અજ્ઞાનાત્સર્વયોગીન્દ્રમાની વિનયદૂષિતઃ

પહેલાં, સનત્કુમારે પણ પરમેશ્વરને જોઈને, સર્વયોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ હોવાનો અહંકાર રાખી અને અજ્ઞાનવશ, યોગ્ય આદર દર્શાવ્યો નહોતો.

અભ્યુત્થાનાદિકં યુક્તમકુર્વન્નતિનિર્ભયઃ તતો ઽપરાધાત્ક્રુદ્ધેન મહોષ્ટ્રો નંદિના કૃતઃ

એણે ઊભા થવાની અને અભિવાદન કરવાની યોગ્ય રીતો ન પાળી, નિર્ભય અને વિનમ્રતા વિના રહ્યો; આ અપમાનથી ક્રોધિત થઈ નંદીએ તેને મહા ઊંટ બનાવી દીધો.

અથ કાલેન મહતા તદર્થે શોચતા મયા ઉપાસ્ય દેવં દેવીઞ્ચ નંદિનં ચાનુનીય વૈ

પછી લાંબા સમય સુધી એ દુઃખમાં રહી, મેં ભગવાન, દેવી અને નંદીને ભક્તિપૂર્વક પ્રસન્ન કરવા માટે ઉપાસના કરી.

કથંચિદુષ્ટ્રતા તસ્ય પ્રયત્નેન નિવારિતા પ્રાપિતો હિ યથાપૂર્વં સનત્પૂર્વાં કુમારતામ્

મારા પ્રયત્નથી, કોઈ રીતે તેની ઊંટની દશા દૂર થઈ અને સનત્કુમારને ફરી પૂર્વવત કુમાર અવસ્થામાં પાછો લાવવામાં આવ્યો.

તદાહ ચ મહાદેવઃ સ્મયન્નિવ ગણાધિપમ્ અવજ્ઞાય હિ મામેવ તથાહંકૃતવાન્મુનિઃ

ત્યારે મહાદેવે સ્મિત સાથે ગણાધિપતિને કહ્યું: 'મારે અવગણના કરી, તેથી એ મુનિએ અહંકારપૂર્વક આવું વર્તન કર્યું.'

અતસ્ત્વમેવ યાથાત્મ્યં મમાસ્મૈ કથયાનઘ બ્રહ્મણઃ પૂર્વજઃ પુત્રો માં મૂઢ ઇવ સંસ્મરન્

હું નિર્દોષ, હવે તું જ એને મારું સાચું સ્વરૂપ સમજાવ; બ્રહ્માનો મોટો પુત્ર હોવા છતાં, એ મને અજ્ઞાનવશ યાદ કરે છે.

મયૈવ શિષ્યતે દત્તો મમ જ્ઞાનપ્રવર્તકઃ ધર્માધ્યક્ષાભિષેકં ચ તવ નિર્વર્તયિષ્યતિ

મેં એને તારો શિષ્ય બનાવી દીધો છે, તું એને જ્ઞાનમાં પ્રવૃત્ત કરજે; અને એ તને ધર્મના અધ્યક્ષપદે અભિષેક પણ કરશે.

સ એવં વ્યાહૃતો ભૂયસ્સર્વભૂતગણાગ્રણીઃ યત્પરાજ્ઞાપનં મૂર્ધ્ના પ્રાતઃ પ્રતિગૃહીતવાન્

આ રીતે કહ્યાના પછી, સર્વ પ્રાણીઓના નેતાએ પ્રભુની આજ્ઞા પ્રભાતે નમ્રતાપૂર્વક સ્વીકારી.

તથા સનત્કુમારો ઽપિ મેરૌ મદનુશાસનાત્ પ્રસાદાર્થં ગણસ્યાસ્ય તપશ્ચરતિ દુશ્ચરમ્

એ જ રીતે, મારા આદેશથી સનત્કુમાર પણ મેરુ પર આ ગણના પ્રસાદ માટે કઠિન તપ કરે છે.

દ્રષ્ટવ્યશ્ચેતિ યુષ્માભિઃ પ્રાગ્ગણેશસમાગમાત્ તત્પ્રસાદાર્થમચિરાન્નંદી તત્રાગમિષ્યતિ

ગણેશજીની મુલાકાત પહેલા તમારે એને અવશ્ય મળવું; ટૂંક સમયમાં, એની કૃપા માટે નંદી પણ ત્યાં આવશે.

ઇતિ સત્વરમાદિશ્ય પ્રેષિતા વિશ્વયોગિના કુમારશિખરં મેરોર્દક્ષિણં મુનયો યયુઃ

આ રીતે યોગેશ્વરે તાત્કાલિક આજ્ઞા આપતાં જ, મુનિઓ મેરુના દક્ષિણ ભાગે આવેલા કુમાર શિખરે ગયા.

તત્ર સ્કંદસરો નામ સરસ્સાગરસન્નિભમ્ અમૃતસ્વાદુશિશિરસ્વચ્છા ગાધલઘૂદકમ્

ત્યાં સ્કંદસર નામનું સરોવર છે, જે સાગર જેટલું વિશાળ છે અને અમૃત જેવું મીઠું, ઠંડુ, સ્વચ્છ, ઊંડું અને ક્યારેક ઓટલું પાણી ધરાવે છે.

સમંતતઃ સંઘટિતં સ્ફટિકો પલસંચયૈઃ સર્વર્તુકુસુમૈઃ ફુલ્લૈશ્છાદિતાખિલદિઙ્મુખમ્

આ સરોવર ચારેય બાજુ સ્ફટિક પથ્થરનાં ઢગલાંથી ઘેરાયેલું છે અને દરેક દિશામાં સર્વ ઋતુનાં ખિલેલા ફૂલોની શોભાથી ઢંકાયેલું છે.

શૈવલૈરુત્પલૈઃ પદ્મૈઃ કુમુદૈસ્તારકોપમૈઃ તરંગૈરભ્રસંકાશૈરાકાશમિવ ભૂમિગમ્

શિવાળાં, નીલ કમળ, લાલ કમળ અને તારાની જેમ ચમકતાં સફેદ કુમુદથી, અને વાદળ જેવી તરંગોથી એ સરોવર એવું લાગતું હતું કે જાણે આકાશ જ ધરતી પર આવી ગયું હોય.

સુખાવતરણારોહૈઃ સ્થલૈર્નીલશિલામયૈઃ સોપાનમાર્ગૌ રુચિરૈશ્શોભમાનાષ્ટદિઙ્મુખમ્

પ્રવેશ અને નીકળવા માટે સુખદ જગ્યાઓ, અને નીલ પથ્થરનાં ઘાટો, સુંદર સોપાન અને રસ્તાઓથી એ સરોવર આઠેય દિશામાં તેજ પાથરતું હતું.

તત્રાવતીર્ણૈશ્ચ યથા તત્રોત્તીર્ણશ્ચ ભૂયસા સ્નાતૈઃ સિતોપવીતૈશ્ચ શુક્લાકૌપીનવલ્કલૈઃ

ત્યાં ઉતરેલા અને બહાર આવેલા, સ્નાન કરીને, સફેદ યજ્ઞોપવીત અને શુદ્ધ સફેદ કૌપીન તથા વાલકળા પહેરેલા હતા.

જટાશિખાયનૈર્મુંડૈસ્ત્રિપુંડ્રકૃતમંડનૈઃ વિરાગવિવશસ્મેરમુખૈર્મુનિકુમારકૈઃ

કેટલાંક જટાવાળાં, કેટલાંક મુંડન કરેલા, ત્રિપુંડ ધારણ કરેલા, વૈરાગ્યથી હસતાં મુખવાળા યુવાન મુનિઓ હતાં.

ઘટૈઃ કમલિનીપત્રપુટૈશ્ચ કલશૈઃ શિવૈઃ કમણ્ડલુભિરન્યૈશ્ચ તાદૃશૈઃ કરકાદિભિઃ

કેટલાંયે હાથમાં પાણીના ઘડા, કમળની પાંદડાના પાત્રો, શુભ કલશો અને બીજા આવા પાત્રો તથા કરડાં ધરાવતા હતાં.

આત્માર્થં ચ પરાર્થં ચ દેવતાર્થં વિશેષતઃ આનીયમાનસલિલમાત્તપુષ્પં ચ નિત્યશઃ

પોતાના, બીજાના અને ખાસ કરીને દેવતાઓના હિત માટે, તેઓ સતત પાણી અને તાજાં ફૂલો લાવતા.

અંતર્જલશિલારૂઢૈર્નીચાનાં સ્પર્શશંકયા આચારવદ્ભિર્મુનિભિઃ કૃતભસ્માંગધૂસરૈઃ

કેટલાંક પાણીમાં ડૂબેલા પથ્થરો પર ઊભા રહી, નીચા વર્ગના સ્પર્શથી બચતાં, નિયમિત વર્તન કરતા, ભસ્મથી ધૂંધળા થયેલા શરીરવાળા મુનિઓ હતાં.

ઇતસ્તતો ઽપ્સુ મજ્જદ્ભિરિષ્ટશિષ્ટૈઃ શિલાગતૈઃ તિલૈશ્ચ સાક્ષતૈઃ પુષ્પૈસ્ત્યક્તદર્ભપવિત્રકૈઃ

અહીં-ત્યાં, કેટલાંક પાણીમાં ડૂબતાં કે બહાર આવતા, કેટલાંક પથ્થર પર બેઠાં, તેઓ તિલ, ફૂલ અને ત્યજી દઈેલી દર્ભથી તર્પણ કરતા.

દેવાદ્યમૃષિમધ્યં ચ નિર્વર્ત્ય પિતૃતર્પણમ્ નિવેદયેદભિજ્ઞેભ્યો નિત્યસ્નાનગતાન્ દ્વિજાન્

દેવ, ઋષિ અને પિતૃઓને તર્પણ કરીને, તેઓ રોજ સ્નાન કરવા આવતાં વિદ્વાન દ્વિજોને પાણી અર્પણ કરતા.

સ્થાનેસ્થાને કૃતાનેકબલિપુષ્પસમીરણૈઃ સૌરાર્ઘ્યપૂર્વં કુર્વદ્ભિઃસ્થંડલેભ્યર્ચનાદિકમ્

દરેક જગ્યાએ, વિવિધ ભોજન અને ફૂલોની ભેટો, ચમકાવવું, અને સૂર્યજળથી પૂજા સહિતના વિધિ ઘાટો પર કરતા.

ક્વચિન્નિમજ્જદુન્મજ્જત્પ્રસ્રસ્તગજયૂથપમ્ ક્વચિચ્ચ તૃષયાયાતમૃગીમૃગતુરંગમમ્

કેટેક જગ્યાએ છૂટા પડેલા હાથીઓ પાણીમાં ડૂબતાં-ઉતરતાં, તો ક્યાંક હરણ, કૃષ્ણમૃગ અને ઘોડા તરસથી આવતાં.

ક્વચિત્પીતજનોત્તીર્ણમયૂરવરવારણમ્ ક્વચિત્કૃતતટાઘાતવૃષપ્રતિવૃષોજ્જ્વલમ્

ક્યાંક પીધા પછી બહાર આવતા મોર અને મહાન હાથી, તો ક્યાંક કિનારે ટકરાવતાં અને એકબીજાને ઝળહળતા વાછરડા.

ક્વચિત્કારંડવરવૈઃ ક્વચિત્સારસકૂજિતૈઃ ક્વચિચ્ચ કોકનિનદૈઃ ક્વચિદ્ભ્રમરગીતિભિઃ

કેટલાંક સ્થળે શ્રેષ્ઠ કારંડવના ટહુકા, ક્યાંક સારસના રવ, ક્યાંક કોયલના મીઠા અવાજ, તો ક્યાંક ભમરાંની ગુંજનથી વાતાવરણ ગુંજતું.

સ્નાનપાનાદિકરણૈઃ સ્વસંપદ્દ્રુમજીવિભિઃ પ્રણયાત્પ્રાણિભિસ્તૈસ્તૈર્ભાષમાણમિવાસકૃત્

વૃક્ષો પર વસતા પક્ષીઓ સ્નાન અને પાણી પીવામાં વ્યસ્ત, પ્રેમથી સતત બોલતાં જાણે એકબીજાથી વાત કરતાં હોય તેમ.