શિવપુરાણમ્

આદિસૃષ્ટૌ મહાદેવઃ સર્વજ્ઞઃ કરુણાકરઃ સર્વલોકોપકારાર્થં વારાન્કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં સર્વજ્ઞ, દયાળુ મહાદેવે સર્વલોકના કલ્યાણ માટે દિવસો (વાર) ની રચના કરી.

સંસારવૈદ્યઃ સર્વજ્ઞઃ સર્વભેષજભેષજમ્ આદાવારોગ્યદં વારં સ્વવારં કૃતવાન્પ્રભુઃ

સંસારના મહાન વૈદ્ય, સર્વજ્ઞ અને સર્વ રોગોના ઉપચારક એવા ભગવાને સૌપ્રથમ આરોગ્ય આપનાર પોતાનો દિવસ નિર્ધાર્યો.

સંપત્કારં સ્વમાયાયા વરં ચ કૃતવાંસ્તતઃ જનને દુર્ગતિક્રાંતે કુમારસ્ય તતઃ પરમ્

પછી ભગવાને પોતાની શક્તિ માટે સમૃદ્ધિદાયક દિવસ અને વરદાન આપતો દિવસ બનાવ્યો; ત્યારબાદ જન્મ અને દુઃખ દૂર કરવા માટે કુમાર માટે દિવસ નિર્ધાર્યો.

આલસ્યદુરિતક્રાંત્યૈ વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ રક્ષકસ્ય તથા વિષ્ણોર્લોકાનાં હિતકામ્યયા

આલસ્ય અને દુઃખ દૂર કરવા માટે ભગવાને એક દિવસ નિર્ધાર્યો; એ જ રીતે, વિશ્વના રક્ષક વિષ્ણુ માટે પણ, લોકહિતની ઇચ્છાથી દિવસ બનાવ્યો.

પુષ્ટ્યર્થં ચૈવ રક્ષાર્થં વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ આયુષ્કરં તતો વારમાયુષાં કર્તુરેવ હિ

પોષણ અને રક્ષા માટે ભગવાને એક દિવસ નિર્ધાર્યો; પછી, આયુષ્ય આપનાર માટે લાંબી આયુષ્ય માટે દિવસ બનાવ્યો.

ત્રૈલોક્યસૃષ્ટિકર્તુર્હિ બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ જગદાયુષ્યસિદ્ધ્યર્થં વારં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

ત્રણે લોકના સર્જનહાર અને સર્વોચ્ચ બ્રહ્મા માટે, જગતની આયુષ્ય સિદ્ધિ માટે ભગવાને દિવસ નિર્ધાર્યો.

આદૌ ત્રૈલોક્યવૃદ્ધ્યર્થં પુણ્યપાપે પ્રકલ્પિતે તયોઃ કર્ત્રોસ્તતો વારમિંદ્રસ્ય ચ યમસ્ય ચ

પ્રારંભમાં, ત્રિલોકીની વૃદ્ધિ માટે, પુણ્ય અને પાપની સ્થાપના પછી, ભગવાને તેમના કર્તા ઇન્દ્ર અને યમ માટે દિવસ બનાવ્યો.

ભોગપ્રદં મૃત્યુહરં લોકાનાં ચ પ્રકલ્પિતમ્ આદિત્યાદીન્સ્વસ્વરૂપાન્સુખદુઃખસ્ય સૂચકાન્

ભોગ, મૃત્યુનો નાશ અને લોકહિત માટે દિવસ નિર્ધાર્યો; સુખ-દુઃખ દર્શાવનારા આદિત્યાદિ સ્વરૂપોની પણ સ્થાપના કરી.

વારેશાન્કલ્પયિત્વાદૌ જ્યોતિશ્ચક્રેપ્રતિષ્ઠિતાન્ સ્વસ્વવારે તુ તેષાં તુ પૂજા સ્વસ્વફલપ્રદા

પ્રારંભે ભગવાને પ્રકાશના ચક્રમાં સ્થિત દિવસોના ઇશ્વરોની રચના કરી; દરેકના પોતાના દિવસે તેમની પૂજા કરવાથી તે-તે ફળ મળે છે.

આરોગ્યં સંપદશ્ચૈવ વ્યાધીનાં શાંતિરેવ ચ પુષ્ટિરાયુસ્તથા ભોગો મૃતેર્હાનિર્યથાક્રમમ્

આરોગ્ય, સંપત્તિ, રોગ શાંતિ, પોષણ, આયુષ્ય, ભોગ અને મૃત્યુનો નાશ—આ બધું ક્રમશઃ પ્રાપ્ત થાય છે.

વારક્રમફલં પ્રાહુર્દેવપ્રીતિપુરઃસરમ્ અન્યેષામપિ દેવાનાં પૂજાયાઃ ફલદઃ શિવઃ

દિવસોના ફળ દેવોની પ્રસન્નતાથી મળે છે એવું કહેવાય છે; અને શિવ તો બીજા દેવોની પૂજાથી પણ ફળ આપે છે.

દેવાનાં પ્રીતયે પૂજાપઞ્ચધૈવ પ્રકલ્પિતા તત્તન્મંત્રજપો હોમો દાનં ચૈવ તપસ્તથા

દેવોને પ્રસન્ન કરવા માટે પાંચ પ્રકારની પૂજા નિર્ધારિત છે: તેમના મંત્રોનો જાપ, હવન, દાન અને તપ પણ.

સ્થંડિલે પ્રતિમાયાં ચ હ્યગ્નૌ બ્રાહ્મણવિગ્રહે સમારાધનમિત્યેવં ષોડશૈરુપચારકૈઃ

માટીની પીડા પર, મૂર્તિમાં, અગ્નિમાં કે બ્રાહ્મણ સ્વરૂપે—આ રીતે, પૂજા સોળ ઉપચારથી કરવી જોઈએ.

ઉત્તરોત્તરવૈશિષ્ટ્યાત્પૂર્વાભાવે તથોત્તરમ્ નેત્રયોઃ શિરસો રોગે તથા કુષ્ઠસ્ય શાંતયે

પહેલા જે નથી, તો પછીનું અપનાવવું, અને દરેક આગળના કરતા શ્રેષ્ઠ છે; આંખ, માથાના રોગ અને કુષ્ઠરોગ શાંતિ માટે પણ.

આદિત્યં પૂજયિત્વા તુ બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તતઃ દિનં માસં તથા વર્ષં વર્ષત્રયમથવાપિ વા

આદિત્યની પૂજા કર્યા પછી, બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું; પછી એક દિવસ, મહિનો, વર્ષ કે ત્રણ વર્ષ સુધી પણ આ કરવું.

પ્રારબ્ધં પ્રબલં ચેત્સ્યાન્નશ્યેદ્રોગજરાદિકમ્ જપાદ્યમિષ્ટદેવસ્ય વારાદીનાં ફલં વિદુઃ

પ્રારબ્ધ કર્મ જો જોરદાર હોય, જેમ કે રોગ વગેરે, તો પોતાના ઇષ્ટદેવની જપ વગેરે ઉપાસનાથી એ નાશ પામે છે. જાણકાર લોકો જાણે છે કે સાતડાના દિવસોની ઉપાસનાથી આવાં ફળ મળે છે.

પાપશાંતિર્વિશેષેણ હ્યાદિવારે નિવેદયેત્ આદિત્યસ્યૈવ દેવાનાં બ્રાહ્મણાનાં વિશિષ્ટદમ્

પાપ શાંત કરવા માટે ખાસ કરીને રવિવારે, સૂર્યદેવ, દેવતાઓ અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોને ભેટ અર્પણ કરવી જોઈએ.

સોમવારે ચ લક્ષ્મ્યાદીન્સંપદર્થં યજેદ્બુધઃ આજ્યાન્નેન તથા વિપ્રાન્સપત્નીકાંશ્ચ ભોજયેત્

સોમવારે, સમૃદ્ધિ માટે લક્ષ્મીદેવી અને અન્ય દેવતાઓની પૂજા કરવી, અને બ્રાહ્મણો તથા તેમની પત્નીઓને ઘી અને ભાતથી ભોજન કરાવવું.

કાલ્યાદીન્ભૌમ વારે તુ યજેદ્રોગપ્રશાંતયે માષમુદ્ગાઢકાન્નેન બ્રહ્મણાંશ્ચૈવ ભોજયેત્

મંગળવારે, રોગ શાંત કરવા માટે કાળીદેવી વગેરેની પૂજા કરવી, અને બ્રાહ્મણોને મગ, મુગ અને ભાતથી ભોજન કરાવવું.

સૌમ્યવારે તથા વિષ્ણું દધ્યન્નેન યજેદ્બુધઃ પુત્રમિત્રકલત્રાદિપુષ્ટિર્ભવતિ સર્વદા

બુધવારે, વિષ્ણુદેવની દહીં-ભાતથી પૂજા કરવી, જેથી સંતાન, મિત્ર, પત્ની વગેરેમાં હંમેશા વૃદ્ધિ થાય છે.

આયુષ્કામો ગુરોર્વારે દેવાનાં પુષ્ટિસિદ્ધયે ઉપવીતેન વસ્ત્રેણ ક્ષીરાજ્યેન યજેદ્બુધઃ

દીર્ઘાયુની ઈચ્છા હોય તો ગુરુવારે દેવતાઓની શક્તિ માટે, યજ્ઞોપવીત, વસ્ત્ર, દૂધ અને ઘીથી પૂજા કરવી.

ભોગાર્થં ભૃગવારે તુ યજેદ્દેવાન્સમાહિતઃ ષડ્રસોપેતમન્નં ચ દદ્યાદ્બ્રાહ્મણતૃપ્તયે

ભોગ માટે શુક્રવારે એકાગ્રતાથી દેવતાઓની પૂજા કરવી, અને બ્રાહ્મણોની તૃપ્તિ માટે છ સ્વાદવાળું ભોજન આપવું.

સ્ત્રીણાં ચ તૃપ્તયે તદ્વદ્દેયં વસ્ત્રાદિકં શુભમ્ અપમૃત્યુહરે મંદે રુદ્રાદ્રીંશ્ચ યજેદ્બુધઃ

સ્ત્રીઓની તૃપ્તિ માટે પણ એ જ રીતે શુભ વસ્ત્રાદિ આપવું. અકાળમૃત્યુ દૂર કરવા માટે શનિવારે, વિદ્વાનોએ રુદ્ર અને અન્ય દેવતાઓની પૂજા કરવી.

તિલહોમેન દાનેન તિલાન્નેન ચ ભોજયેત્ ઇત્થં યજેચ્ચ વિબુધાનારોગ્યાદિફલં લભેત્

તલથી હવન, દાન અને તલવાળાં ભોજનથી દેવતાઓની પૂજા કરવી, અને આવું કરવાથી આરોગ્ય વગેરે ફળ મળે છે.

દેવાનાં નિત્યયજને વિશેષયજનેપિ ચ સ્નાને દાને જપે હોમે બ્રાહ્મણાનાં ચ તર્પણે

દેવતાઓની રોજની અને વિશેષ પૂજામાં, સ્નાન, દાન, જપ, હવન અને બ્રાહ્મણોની તૃપ્તિમાં,

તિથિનક્ષત્રયોગે ચ તત્તદ્દેવપ્રપૂજને આદિવારાદિવારેષુ સર્વજ્ઞો જગદીશ્વરઃ

તિથિ અને નક્ષત્રના સંયોગે, દરેક દેવતાની પૂજામાં અને સાતડાના દિવસોમાં, સર્વજ્ઞ જગતના ઈશ્વર,

તતદ્રૂપેણ સર્વેષામારોગ્યાદિફલપ્રદઃ દેશકાલાનુસારેણ તથા પાત્રાનુસારતઃ

દરેક રૂપે, દરેકને આરોગ્ય વગેરે ફળ આપે છે, જે સ્થળ, સમય અને પાત્ર પ્રમાણે મળે છે.

દ્રવ્યશ્રદ્ધાનુસારેણ તથા લોકાનુસારતઃ તારતમ્યક્રમાદ્દેવસ્ત્વારોગ્યાદીન્પ્રયચ્છતિ

દ્રવ્ય, શ્રદ્ધા અને લોકપ્રમાણે, તેમજ મહત્તાના ક્રમ પ્રમાણે, ભગવાન આરોગ્ય અને અન્ય લાભ આપે છે.

શુભાદાવશુભાંતે ચ જન્મર્ક્ષેષુ ગૃહે ગૃહી આરોગ્યાદિસમૃદ્ધ્યર્થમાદિત્યાદીન્ગ્રહાન્યજેત્

શુભ શરૂઆત અને અશુભ અંતે, તથા જન્મનક્ષત્રે, ગૃહસ્થએ આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ માટે સૂર્યથી શરૂ કરીને ગ્રહોની પૂજા કરવી.