શિવપુરાણમ્

ભવદ્ભિઃ કિં કૃતં પશ્ચાન્મારુતેંતર્હિતે સતિ ઇત્યુક્તવતિ દેવેશે મુનયો ઽવભૃથાત્પરમ્

ભગવાને પૂછ્યું: 'વાયુદેવના અદૃશ્ય થયા પછી તમે શું કર્યું?' ત્યારે ઋષિઓએ અવભૃથ સ્નાન પછી જવાબ આપ્યો.

ગંગાતીર્થેસ્ય ગમનં યાત્રાં વારાણસીં પ્રતિ દર્શનં તત્ર લિંગાનાં સ્થાપિતાનાં સુરેશ્વરૈઃ

તેણોએ ગંગાના તીર્થો, વારાણસીની યાત્રા અને ત્યાં દેવતાઓએ સ્થાપેલા લિંગોના દર્શન વિશે જણાવ્યું.

અવિમુક્તેશ્વરસ્યાપિ લિંગસ્યાભ્યર્ચનં સકૃત્ આકાશે મહતસ્તસ્ય તેજોરાશેશ્ચ દર્શનમ્

તેમણે અવિમુક્તેશ્વર લિંગની—even એકવાર—પૂજા અને આકાશમાં દેખાયેલા તે મહાન તેજપુંજના દર્શનનું વર્ણન કર્યું.

મુનીનાં વિલયં તત્ર નિરોધં તેજસસ્તતઃ યાથાત્મ્યવેદનં તસ્ય ચિંતિતસ્યાપિ ચાત્મભિઃ

ત્યાં ઋષિઓના લય, તેજમાં વિલય અને પોતાના મનમાં વિચારેલા તે તત્ત્વના સાચા સ્વરૂપની અનુભૂતિ વિશે તેમણે કહ્યું.

સર્વં સવિસ્તરં તસ્મૈ પ્રણમ્યાહુર્મુહુર્મુહુઃ મુનિભિઃ કથિતં શ્રુત્વા વિશ્વકર્મા ચતુર્મુખઃ

ઋષિઓએ વારંવાર વંદન કરીને બધું વિગતે કહ્યું; અને જે કહ્યું તે ચારમુખી વિશ્વકર્માએ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું.

કંપયિત્વા શિરઃ કિંચિત્પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા પ્રત્યાસીદતિ યુષ્માકં સિદ્ધિરામુષ્મિકી પરા

થોડું માથું હલાવી, ઊંડા સ્વરે તેમણે કહ્યું: 'હવે તમારી સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ નજીક આવી છે.'

ભવદ્ભિર્દીર્ઘસત્રેણ ચિરમારાધિતઃ પ્રભુઃ પ્રસાદાભિમુખો ભૂત ઇતિ ભુતાર્થસૂચિતમ્

'તમારે લાંબા યજ્ઞ દ્વારા ભગવાનની લાંબા સમય સુધી આરાધના કરી છે; હવે તેઓ કૃપા કરવા તૈયાર છે, જેમ કે તમારા કર્મોનો અર્થ દર્શાવે છે.'

વારાણસ્યાં તુ યુષ્માભિર્યદ્દૃષ્ટં દિવિ દીપ્તિમત્ તલ્લિંગસંજ્ઞિતં સાક્ષાત્તેજો માહેશ્વરં પરમ્

વારાણસીમાં તમે જે આકાશમાં તેજસ્વી રૂપે જોયું, એ જ મહાદેવનું દિવ્ય અને પરમ તેજરૂપ લિંગ છે.

તત્ર લીનાશ્ચ મુનયઃ શ્રૌતપાશુપતવ્રતાઃ મુક્તા બભૂવુઃ સ્વસ્થાશ્ચ નૈષ્ઠિકા દગ્ધકિલ્બિષાઃ

ત્યાં વેદમાર્ગ અને પાશુપત વ્રત પાળનારા મુનિઓએ એકરૂપ થઈ મુક્તિ પામી, અને પાપોથી મુક્ત, સ્થિર અને નિશ્ચયવંત બન્યા.

પ્રાપ્યાનેન યથા મુક્તિરચિરાદ્ભવતામપિ સ ચાયમર્થઃ સૂચ્યેત યુષ્મદ્દૃષ્ટેન તેજસા

આ રીતે, તમને પણ ટૂંક સમયમાં મુક્તિ મળશે; તમે જે તેજ જોયું, એનો અર્થ એ જ છે.

તત્ર વઃ કાલ એવૈષ દૈવાદુપનતઃ સ્વયમ્ પ્રયાત દક્ષિણં મેરોઃ શિખરં દેવસેવિતમ્

હવે તમારો યોગ્ય સમય આવી ગયો છે; તુરંત જ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત મેરુ પર્વતના દક્ષિણ શિખરે જાઓ.

સનત્કુમારો યત્રાસ્તે મમ પુત્રઃ પરો મુનિઃ પ્રતીક્ષ્યાગમનં સાક્ષાદ્ભૂતનાથસ્ય નંદિનઃ

ત્યાં મારા પુત્ર અને મહાન મુનિ સનત્કુમાર નિવાસ કરે છે, જે પ્રાણીઓના સ્વામી નંદીના આવવાની રાહ જોઈ રહ્યો છે.

પુરા સનત્કુમારોપિ દૃષ્ટ્વાપિ પરમેશ્વરમ્ અજ્ઞાનાત્સર્વયોગીન્દ્રમાની વિનયદૂષિતઃ

પહેલાં, સનત્કુમારે પણ પરમેશ્વરને જોઈને, સર્વયોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ હોવાનો અહંકાર રાખી અને અજ્ઞાનવશ, યોગ્ય આદર દર્શાવ્યો નહોતો.

અભ્યુત્થાનાદિકં યુક્તમકુર્વન્નતિનિર્ભયઃ તતો ઽપરાધાત્ક્રુદ્ધેન મહોષ્ટ્રો નંદિના કૃતઃ

એણે ઊભા થવાની અને અભિવાદન કરવાની યોગ્ય રીતો ન પાળી, નિર્ભય અને વિનમ્રતા વિના રહ્યો; આ અપમાનથી ક્રોધિત થઈ નંદીએ તેને મહા ઊંટ બનાવી દીધો.

અથ કાલેન મહતા તદર્થે શોચતા મયા ઉપાસ્ય દેવં દેવીઞ્ચ નંદિનં ચાનુનીય વૈ

પછી લાંબા સમય સુધી એ દુઃખમાં રહી, મેં ભગવાન, દેવી અને નંદીને ભક્તિપૂર્વક પ્રસન્ન કરવા માટે ઉપાસના કરી.

કથંચિદુષ્ટ્રતા તસ્ય પ્રયત્નેન નિવારિતા પ્રાપિતો હિ યથાપૂર્વં સનત્પૂર્વાં કુમારતામ્

મારા પ્રયત્નથી, કોઈ રીતે તેની ઊંટની દશા દૂર થઈ અને સનત્કુમારને ફરી પૂર્વવત કુમાર અવસ્થામાં પાછો લાવવામાં આવ્યો.

તદાહ ચ મહાદેવઃ સ્મયન્નિવ ગણાધિપમ્ અવજ્ઞાય હિ મામેવ તથાહંકૃતવાન્મુનિઃ

ત્યારે મહાદેવે સ્મિત સાથે ગણાધિપતિને કહ્યું: 'મારે અવગણના કરી, તેથી એ મુનિએ અહંકારપૂર્વક આવું વર્તન કર્યું.'

અતસ્ત્વમેવ યાથાત્મ્યં મમાસ્મૈ કથયાનઘ બ્રહ્મણઃ પૂર્વજઃ પુત્રો માં મૂઢ ઇવ સંસ્મરન્

હું નિર્દોષ, હવે તું જ એને મારું સાચું સ્વરૂપ સમજાવ; બ્રહ્માનો મોટો પુત્ર હોવા છતાં, એ મને અજ્ઞાનવશ યાદ કરે છે.

મયૈવ શિષ્યતે દત્તો મમ જ્ઞાનપ્રવર્તકઃ ધર્માધ્યક્ષાભિષેકં ચ તવ નિર્વર્તયિષ્યતિ

મેં એને તારો શિષ્ય બનાવી દીધો છે, તું એને જ્ઞાનમાં પ્રવૃત્ત કરજે; અને એ તને ધર્મના અધ્યક્ષપદે અભિષેક પણ કરશે.

સ એવં વ્યાહૃતો ભૂયસ્સર્વભૂતગણાગ્રણીઃ યત્પરાજ્ઞાપનં મૂર્ધ્ના પ્રાતઃ પ્રતિગૃહીતવાન્

આ રીતે કહ્યાના પછી, સર્વ પ્રાણીઓના નેતાએ પ્રભુની આજ્ઞા પ્રભાતે નમ્રતાપૂર્વક સ્વીકારી.

તથા સનત્કુમારો ઽપિ મેરૌ મદનુશાસનાત્ પ્રસાદાર્થં ગણસ્યાસ્ય તપશ્ચરતિ દુશ્ચરમ્

એ જ રીતે, મારા આદેશથી સનત્કુમાર પણ મેરુ પર આ ગણના પ્રસાદ માટે કઠિન તપ કરે છે.

દ્રષ્ટવ્યશ્ચેતિ યુષ્માભિઃ પ્રાગ્ગણેશસમાગમાત્ તત્પ્રસાદાર્થમચિરાન્નંદી તત્રાગમિષ્યતિ

ગણેશજીની મુલાકાત પહેલા તમારે એને અવશ્ય મળવું; ટૂંક સમયમાં, એની કૃપા માટે નંદી પણ ત્યાં આવશે.

ઇતિ સત્વરમાદિશ્ય પ્રેષિતા વિશ્વયોગિના કુમારશિખરં મેરોર્દક્ષિણં મુનયો યયુઃ

આ રીતે યોગેશ્વરે તાત્કાલિક આજ્ઞા આપતાં જ, મુનિઓ મેરુના દક્ષિણ ભાગે આવેલા કુમાર શિખરે ગયા.

તત્ર સ્કંદસરો નામ સરસ્સાગરસન્નિભમ્ અમૃતસ્વાદુશિશિરસ્વચ્છા ગાધલઘૂદકમ્

ત્યાં સ્કંદસર નામનું સરોવર છે, જે સાગર જેટલું વિશાળ છે અને અમૃત જેવું મીઠું, ઠંડુ, સ્વચ્છ, ઊંડું અને ક્યારેક ઓટલું પાણી ધરાવે છે.

સમંતતઃ સંઘટિતં સ્ફટિકો પલસંચયૈઃ સર્વર્તુકુસુમૈઃ ફુલ્લૈશ્છાદિતાખિલદિઙ્મુખમ્

આ સરોવર ચારેય બાજુ સ્ફટિક પથ્થરનાં ઢગલાંથી ઘેરાયેલું છે અને દરેક દિશામાં સર્વ ઋતુનાં ખિલેલા ફૂલોની શોભાથી ઢંકાયેલું છે.

શૈવલૈરુત્પલૈઃ પદ્મૈઃ કુમુદૈસ્તારકોપમૈઃ તરંગૈરભ્રસંકાશૈરાકાશમિવ ભૂમિગમ્

શિવાળાં, નીલ કમળ, લાલ કમળ અને તારાની જેમ ચમકતાં સફેદ કુમુદથી, અને વાદળ જેવી તરંગોથી એ સરોવર એવું લાગતું હતું કે જાણે આકાશ જ ધરતી પર આવી ગયું હોય.

સુખાવતરણારોહૈઃ સ્થલૈર્નીલશિલામયૈઃ સોપાનમાર્ગૌ રુચિરૈશ્શોભમાનાષ્ટદિઙ્મુખમ્

પ્રવેશ અને નીકળવા માટે સુખદ જગ્યાઓ, અને નીલ પથ્થરનાં ઘાટો, સુંદર સોપાન અને રસ્તાઓથી એ સરોવર આઠેય દિશામાં તેજ પાથરતું હતું.

તત્રાવતીર્ણૈશ્ચ યથા તત્રોત્તીર્ણશ્ચ ભૂયસા સ્નાતૈઃ સિતોપવીતૈશ્ચ શુક્લાકૌપીનવલ્કલૈઃ

ત્યાં ઉતરેલા અને બહાર આવેલા, સ્નાન કરીને, સફેદ યજ્ઞોપવીત અને શુદ્ધ સફેદ કૌપીન તથા વાલકળા પહેરેલા હતા.

જટાશિખાયનૈર્મુંડૈસ્ત્રિપુંડ્રકૃતમંડનૈઃ વિરાગવિવશસ્મેરમુખૈર્મુનિકુમારકૈઃ

કેટલાંક જટાવાળાં, કેટલાંક મુંડન કરેલા, ત્રિપુંડ ધારણ કરેલા, વૈરાગ્યથી હસતાં મુખવાળા યુવાન મુનિઓ હતાં.