શિવપુરાણમ્

તદુદ્ભાવિતગાનોત્થરસૈર્માધ્યસ્થમાચરન્ ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ સુખમાસ્તે નિષેવિતઃ

તેમના ગીતમાંથી ઊપજેલા મધુર સ્વરોમાં આનંદ માણતા બ્રહ્મા, ગંધર્વો અને અપ્સરાઓની સેવા વચ્ચે સુખથી બેઠા રહ્યા.

તદાનવસરાદેવ દ્વાઃસ્થૈર્દ્વારિ નિવારિતાઃ મુનયો બ્રહ્મભવનાદ્બહિઃ પાર્શ્વમુપાવિશન્

એ સમયે, અંદર જવાની તક ન મળતાં, દ્વાર પર ઉભેલા દ્વારપાળોએ ઋષિઓને રોકી દીધા અને તેઓ બ્રહ્માના ભવનની બહાર બેસી ગયા.

અથ તુમ્બુરુણા ગાને સમતાં પ્રાપ્ય નારદઃ સાહચર્યેષ્વનુજ્ઞાતો બ્રહ્મણા પરમેષ્ઠિના

પછી, જ્યારે નારદે ગીતમાં તુંબુરુની બરાબરી મેળવી, ત્યારે પરમેશ્વર બ્રહ્માએ તેમને સંગાથમાં જોડાવાની પરવાનગી આપી.

ત્યક્ત્વા પરસ્પરસ્પર્ધાં મૈત્રીં ચ પરમાં ગતઃ સહ તેનાપ્સરોભિશ્ચ ગન્ધર્વૈશ્ચ સમાવૃતઃ

પછી બંનેએ એકબીજાની સ્પર્ધા છોડી દીધી અને ઊંચી મિત્રતા પ્રાપ્ત કરી, અપ્સરાઓ અને ગંધર્વો સાથે ઘેરાઈને બેઠા.

ઉપવીણયિતું દેવં નકુલીશ્વરમીશ્વરમ્ ભવનાન્નિર્યયૌ ધાતુર્જલદાદંશુમાનિવ

પછી નારદે નકુલેશ્વર ભગવાનની સામે વીણા વગાડવા, સર્જનહારના ઘરમાંથી બહાર નીકળ્યા, જેમ કે વાદળમાંથી સૂર્ય નીકળે.

તં દૃષ્ટ્વા ષટ્કુલીયાસ્તે નારદં મુનિગોવૃષમ્ પ્રણમ્યાવસરં શંભોઃ પપ્રચ્છુઃ પરમાદરાત્

નારદને જોઈને, છ કુળના લોકો એ ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ એવા નારદને વંદન કર્યા અને ખૂબ આદરપૂર્વક શંભુના દર્શનની તક વિશે પૂછ્યું.

સ ચાવસર એવાયમિતોંતર્ગમ્યતામિતિ વદન્યયાવન્યપરસ્ત્વરયા પરયા યુતઃ

તેણે કહ્યું: 'હવે જ સમય છે, ચાલો અંદર જઈએ,' અને ભારે ઉત્સાહ સાથે બીજાઓને ઝડપથી અંદર લઈ ગયો.

તતો દ્વારિ સ્થિતા યે વૈ બ્રહ્મણે તાન્ન્યવેદયન્ તેન તે વિવિશુર્વેશ્મ પિંડીભૂયાંડજન્મનઃ

પછી તેણે, જે લોકો બ્રહ્મા માટે દ્વારે ઊભા હતા તેમને જાણ કરી, અને એ બધા અંડજ જન્મેલા લોકો એકસાથે ઘરમાં પ્રવેશ્યા.

પ્રવિશ્ય દૂરતો દેવં પ્રણમ્ય ભુવિ દંડવત્ સમીપે તદનુજ્ઞાતાઃ પરિવૃત્યોપતસ્થિરે

અંદર જઈને, તેમણે ભગવાનને દૂરથી વંદન કર્યા, જમીન પર દંડવત પ્રણામ કર્યા અને અનુમતિ મળતાં નજીક જઈને ઉભા રહ્યા.

તાંસ્તત્રાવસ્થિતાન્ પૃષ્ટ્વા કુશલં કમલાસનઃ વૃત્તાંતં વો મયા જ્ઞાતં વાયુરેવાહ નો યતઃ

ત્યાં ઊભેલા સૌને કમલાસન બ્રહ્માએ સુખ-દુઃખ પૂછ્યા અને કહ્યું: 'તમારી વાત અમને વાયુદેવે કહી છે, તેથી હું બધું જાણું છું.'

ભવદ્ભિઃ કિં કૃતં પશ્ચાન્મારુતેંતર્હિતે સતિ ઇત્યુક્તવતિ દેવેશે મુનયો ઽવભૃથાત્પરમ્

ભગવાને પૂછ્યું: 'વાયુદેવના અદૃશ્ય થયા પછી તમે શું કર્યું?' ત્યારે ઋષિઓએ અવભૃથ સ્નાન પછી જવાબ આપ્યો.

ગંગાતીર્થેસ્ય ગમનં યાત્રાં વારાણસીં પ્રતિ દર્શનં તત્ર લિંગાનાં સ્થાપિતાનાં સુરેશ્વરૈઃ

તેણોએ ગંગાના તીર્થો, વારાણસીની યાત્રા અને ત્યાં દેવતાઓએ સ્થાપેલા લિંગોના દર્શન વિશે જણાવ્યું.

અવિમુક્તેશ્વરસ્યાપિ લિંગસ્યાભ્યર્ચનં સકૃત્ આકાશે મહતસ્તસ્ય તેજોરાશેશ્ચ દર્શનમ્

તેમણે અવિમુક્તેશ્વર લિંગની—even એકવાર—પૂજા અને આકાશમાં દેખાયેલા તે મહાન તેજપુંજના દર્શનનું વર્ણન કર્યું.

મુનીનાં વિલયં તત્ર નિરોધં તેજસસ્તતઃ યાથાત્મ્યવેદનં તસ્ય ચિંતિતસ્યાપિ ચાત્મભિઃ

ત્યાં ઋષિઓના લય, તેજમાં વિલય અને પોતાના મનમાં વિચારેલા તે તત્ત્વના સાચા સ્વરૂપની અનુભૂતિ વિશે તેમણે કહ્યું.

સર્વં સવિસ્તરં તસ્મૈ પ્રણમ્યાહુર્મુહુર્મુહુઃ મુનિભિઃ કથિતં શ્રુત્વા વિશ્વકર્મા ચતુર્મુખઃ

ઋષિઓએ વારંવાર વંદન કરીને બધું વિગતે કહ્યું; અને જે કહ્યું તે ચારમુખી વિશ્વકર્માએ ધ્યાનપૂર્વક સાંભળ્યું.

કંપયિત્વા શિરઃ કિંચિત્પ્રાહ ગંભીરયા ગિરા પ્રત્યાસીદતિ યુષ્માકં સિદ્ધિરામુષ્મિકી પરા

થોડું માથું હલાવી, ઊંડા સ્વરે તેમણે કહ્યું: 'હવે તમારી સર્વોચ્ચ સિદ્ધિ નજીક આવી છે.'

ભવદ્ભિર્દીર્ઘસત્રેણ ચિરમારાધિતઃ પ્રભુઃ પ્રસાદાભિમુખો ભૂત ઇતિ ભુતાર્થસૂચિતમ્

'તમારે લાંબા યજ્ઞ દ્વારા ભગવાનની લાંબા સમય સુધી આરાધના કરી છે; હવે તેઓ કૃપા કરવા તૈયાર છે, જેમ કે તમારા કર્મોનો અર્થ દર્શાવે છે.'

વારાણસ્યાં તુ યુષ્માભિર્યદ્દૃષ્ટં દિવિ દીપ્તિમત્ તલ્લિંગસંજ્ઞિતં સાક્ષાત્તેજો માહેશ્વરં પરમ્

વારાણસીમાં તમે જે આકાશમાં તેજસ્વી રૂપે જોયું, એ જ મહાદેવનું દિવ્ય અને પરમ તેજરૂપ લિંગ છે.

તત્ર લીનાશ્ચ મુનયઃ શ્રૌતપાશુપતવ્રતાઃ મુક્તા બભૂવુઃ સ્વસ્થાશ્ચ નૈષ્ઠિકા દગ્ધકિલ્બિષાઃ

ત્યાં વેદમાર્ગ અને પાશુપત વ્રત પાળનારા મુનિઓએ એકરૂપ થઈ મુક્તિ પામી, અને પાપોથી મુક્ત, સ્થિર અને નિશ્ચયવંત બન્યા.

પ્રાપ્યાનેન યથા મુક્તિરચિરાદ્ભવતામપિ સ ચાયમર્થઃ સૂચ્યેત યુષ્મદ્દૃષ્ટેન તેજસા

આ રીતે, તમને પણ ટૂંક સમયમાં મુક્તિ મળશે; તમે જે તેજ જોયું, એનો અર્થ એ જ છે.

તત્ર વઃ કાલ એવૈષ દૈવાદુપનતઃ સ્વયમ્ પ્રયાત દક્ષિણં મેરોઃ શિખરં દેવસેવિતમ્

હવે તમારો યોગ્ય સમય આવી ગયો છે; તુરંત જ દેવતાઓ દ્વારા પૂજિત મેરુ પર્વતના દક્ષિણ શિખરે જાઓ.

સનત્કુમારો યત્રાસ્તે મમ પુત્રઃ પરો મુનિઃ પ્રતીક્ષ્યાગમનં સાક્ષાદ્ભૂતનાથસ્ય નંદિનઃ

ત્યાં મારા પુત્ર અને મહાન મુનિ સનત્કુમાર નિવાસ કરે છે, જે પ્રાણીઓના સ્વામી નંદીના આવવાની રાહ જોઈ રહ્યો છે.

પુરા સનત્કુમારોપિ દૃષ્ટ્વાપિ પરમેશ્વરમ્ અજ્ઞાનાત્સર્વયોગીન્દ્રમાની વિનયદૂષિતઃ

પહેલાં, સનત્કુમારે પણ પરમેશ્વરને જોઈને, સર્વયોગીઓમાં શ્રેષ્ઠ હોવાનો અહંકાર રાખી અને અજ્ઞાનવશ, યોગ્ય આદર દર્શાવ્યો નહોતો.

અભ્યુત્થાનાદિકં યુક્તમકુર્વન્નતિનિર્ભયઃ તતો ઽપરાધાત્ક્રુદ્ધેન મહોષ્ટ્રો નંદિના કૃતઃ

એણે ઊભા થવાની અને અભિવાદન કરવાની યોગ્ય રીતો ન પાળી, નિર્ભય અને વિનમ્રતા વિના રહ્યો; આ અપમાનથી ક્રોધિત થઈ નંદીએ તેને મહા ઊંટ બનાવી દીધો.

અથ કાલેન મહતા તદર્થે શોચતા મયા ઉપાસ્ય દેવં દેવીઞ્ચ નંદિનં ચાનુનીય વૈ

પછી લાંબા સમય સુધી એ દુઃખમાં રહી, મેં ભગવાન, દેવી અને નંદીને ભક્તિપૂર્વક પ્રસન્ન કરવા માટે ઉપાસના કરી.

કથંચિદુષ્ટ્રતા તસ્ય પ્રયત્નેન નિવારિતા પ્રાપિતો હિ યથાપૂર્વં સનત્પૂર્વાં કુમારતામ્

મારા પ્રયત્નથી, કોઈ રીતે તેની ઊંટની દશા દૂર થઈ અને સનત્કુમારને ફરી પૂર્વવત કુમાર અવસ્થામાં પાછો લાવવામાં આવ્યો.

તદાહ ચ મહાદેવઃ સ્મયન્નિવ ગણાધિપમ્ અવજ્ઞાય હિ મામેવ તથાહંકૃતવાન્મુનિઃ

ત્યારે મહાદેવે સ્મિત સાથે ગણાધિપતિને કહ્યું: 'મારે અવગણના કરી, તેથી એ મુનિએ અહંકારપૂર્વક આવું વર્તન કર્યું.'

અતસ્ત્વમેવ યાથાત્મ્યં મમાસ્મૈ કથયાનઘ બ્રહ્મણઃ પૂર્વજઃ પુત્રો માં મૂઢ ઇવ સંસ્મરન્

હું નિર્દોષ, હવે તું જ એને મારું સાચું સ્વરૂપ સમજાવ; બ્રહ્માનો મોટો પુત્ર હોવા છતાં, એ મને અજ્ઞાનવશ યાદ કરે છે.

મયૈવ શિષ્યતે દત્તો મમ જ્ઞાનપ્રવર્તકઃ ધર્માધ્યક્ષાભિષેકં ચ તવ નિર્વર્તયિષ્યતિ

મેં એને તારો શિષ્ય બનાવી દીધો છે, તું એને જ્ઞાનમાં પ્રવૃત્ત કરજે; અને એ તને ધર્મના અધ્યક્ષપદે અભિષેક પણ કરશે.