શિવપુરાણમ્

યસ્ત્વાસન્નાં મૃતિં મર્ત્યો દૃષ્ટારિષ્ટં ચ ભૂયસા સ યોગારમ્ભનિરતઃ શિવક્ષેત્રં સમાશ્રયેત્

પણ જો કોઈ મરણ નજીક આવે છે કે અનેક અશુભ સંકેતો દેખાય છે અને તે યોગ આરંભે તલીન છે, તો તેને શિવક્ષેત્રમાં આશ્રય લેવું જોઈએ.

સ તત્ર નિવસન્નેવ યદિ ધીરમના નરઃ પ્રાણાન્વિનાપિ રોગાદ્યૈઃ સ્વયમેવ પરિત્યજેત્

જો તે ત્યાં સ્થિર મનથી રહેતો હોય અને બીમારી કે બીજા કોઈ કારણ વિના પોતે જ પ્રાણ ત્યાગે, તો તે પોતે જ વિમુક્ત થાય છે.

કૃત્વાપ્યનશનં ચૈવ હુત્વા ચાંગં શિવાનલે ક્ષિપ્ત્વા વા શિવતીર્થેષુ સ્વદેહમવગાહનાત્

ભલે ઉપવાસ કરીને, પોતાના અંગો શિવની અગ્નિમાં અર્પણ કરીને કે શિવના તીર્થોમાં શરીર વિસર્જન કરીને—

શિવશાસ્ત્રોક્તવિધિવત્પ્રાણાન્યસ્તુ પરિત્યજેત્

—જો કોઈ શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા વિધિ પ્રમાણે પ્રાણ ત્યાગે—

રોગાદ્યૈર્વાથ વિવશઃ શિવક્ષેત્રં સમાશ્રિતઃ મ્રિયતે યદિ સોપ્યેવં મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

અથવા, રોગાદિથી પીડાઈને પણ જો કોઈ શિવક્ષેત્રમાં આશ્રય લઈને મરે, તો તે પણ એ જ રીતે મુક્ત થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

યથા હિ મરણં શ્રેષ્ઠમુશંત્યનશનાદિભિઃ શાસ્ત્રવિશ્રંભધીરેણ મનસા ક્રિયતે યતઃ

જેમ શાસ્ત્રમાં અડગ મનથી ઉપવાસ વગેરે દ્વારા શ્રેષ્ઠ મરણ પ્રાપ્ત થાય છે—

શિવનિન્દારતં હત્વા પીડિતઃ સ્વયમેવ વા યસ્ત્યજેદ્દુસ્ત્યજાન્પ્રાણાન્ન સ ભૂયઃ પ્રજાયતે

જે વ્યક્તિ શિવની નિંદા કરનારને માર્યા પછી કે પોતે પીડાઈને એ દુર્લભ પ્રાણ ત્યાગે છે, તેને ફરી જન્મ મળતો નથી.

શિવનિન્દારતં હંતુમશક્તો યઃ સ્વયં મૃતઃ સદ્ય એવ પ્રમુચ્યેત ત્રિઃ સપ્તકુલસંયુતઃ

પણ જો કોઈ શિવનિંદકને મારવામાં અસમર્થ હોય અને પોતે મરી જાય, તો તે તરત જ મુક્તિ પામે છે અને તેની એકવીસ પેઢી પણ મુક્ત થાય છે.

શિવાર્થે યસ્ત્યજેત્પ્રાણાઞ્છિવભક્તાર્થમેવ વા ન તેન સદૃશઃ કશ્ચિન્મુક્તિમાર્ગસ્થિતો નરઃ

જે શિવના હિત માટે કે શિવભક્તના હિત માટે પ્રાણ ત્યાગે છે, મુક્તિમાર્ગે ચાલનારા લોકોમાં એના સમાન બીજો કોઈ નથી.

તસ્માચ્છીઘ્રતરા મુક્તિસ્તસ્ય સંસારમંડલાત્ એતેષ્વન્યતમોપાયં કથમપ્યવલમ્બ્ય વા

આથી, તેને સંસારના ચક્રમાંથી વધુ ઝડપથી મુક્તિ મળે છે; આમાંથી કોઈ પણ ઉપાયને અપનાવીને—જે રીતે બને તે રીતે—

ષડધ્વશુદ્ધિં વિધિવત્પ્રાપ્તો વા મ્રિયતે યદિ પશૂનામિવ તસ્યેહ ન કુર્યાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્

જો કોઈ યોગ્ય રીતે છ માર્ગોની શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કર્યા પછી મરે, તો અહીં તેના માટે પશુઓની જેમ કોઈ ઉત્તરક્રિયા કરવી જોઈએ નહીં.

નૈવાશૌચં પ્રપદ્યેત તત્પુત્રાદિવિશેષતઃ શિવચારાર્થમથવા શિવવિદ્યાર્થમેવ વા ખનેદ્વા ભુવિ તદ્દેહં દહેદ્વા શુચિનાગ્નિના

પોતાના પુત્ર કે અન્ય કોઈ માટે પણ, જો તે શિવની રીત કે શિવજ્ઞાન માટે હોય, તો અશૌચનું પાલન કરવું જોઈએ નહીં. એ દેહને જમીનમાં દાટી દેવું કે શુદ્ધ અગ્નિથી દાઝી દેવું.

ક્ષિપેદ્વાપ્સુ શિવાસ્વેવ ત્યજેદ્વા કાષ્ઠલોષ્ટવત્ અથૈનમપિ ચોદ્દિશ્ય કર્મ ચેત્કર્તુમીપ્સિતમ્

કે પછી એ દેહને પાણીમાં ફેંકી દેવું, અથવા શિવના સ્થાન પર કાંઠે મૂકી દેવું, જેમ લાકડું કે માટીનો ડોળ ફેંકી દેવામાં આવે છે. અથવા, તેને અર્પણ કરીને ઈચ્છિત વિધિ કરી શકાય.

કલ્યાણમેવ કુર્વીત શક્ત્યા ભક્તાંશ્ચ તર્પયેત્ ધનં તસ્ય ભજેચ્છૈવઃ શૈવી ચેતસ્ય સન્તતિઃ

શક્તિ પ્રમાણે માત્ર શુભ કાર્ય જ કરવું, અને ભક્તોને સંતોષ આપવો. જો ધન શૈવનું હોય, તો એ શૈવને કે શૈવ કુટુંબને આપવું.

ઇતિ સ વિજિતમન્યોર્યાદવેનોપમન્યોરધિગતમભિધાય જ્ઞાનયોગં મુનિભ્યઃ પ્રણતિમુપગતેભ્યસ્તેભ્ય ઉદ્ભાવિતાત્મા સપદિ વિયતિ વાયુઃ સાયમન્તર્હિતો ઽભૂત્

આ રીતે, યાદવ પાસેથી ઉપમન્યુએ મેળવેલ જ્ઞાન અને યોગની વાત ઋષિઓને કહી, અને તેમની પાસે વંદન કરીને, આત્મજ્ઞાની વાયુ તુરંત સાંજના સમયે આકાશમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તતઃ પ્રભાતસમયે નૈમિષીયાસ્તપોધનાઃ સત્રાન્તે ઽવભૃથં કર્તું સર્વ એવ સમુદ્યયુઃ

પછી, સવારે, નૈમિષારણ્યના તપસ્વી ઋષિઓએ યજ્ઞ પૂર્ણ થતાં, સૌએ મળીને અવભૃથ સ્નાન કરવા માટે પ્રસ્થાન કર્યું.

તદા બ્રહ્મસમાદેશાદ્દેવી સાક્ષાત્સરસ્વતી પ્રસન્ના સ્વાદુસલિલા પ્રાવર્તત નદીશુભા

ત્યારે, બ્રહ્માના આદેશથી, પ્રસન્ન થયેલી દેવી સરસ્વતી પોતે જ પવિત્ર અને મીઠાં જળવાળી પવિત્ર નદી બની વહેવા લાગી.

સરસ્વતીં નદીં દૃષ્ટ્વા મુનયો હૃષ્ટમાનસાઃ સમાપ્ય સત્રં પ્રારબ્ધં ચક્રુસ્તત્રાવગાહનમ્

સરસ્વતી નદી જોઈને, ઋષિઓ આનંદથી ભરાયા, યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો અને ત્યાં જ સ્નાન કર્યું.

અથ સંતર્પ્ય દેવાદીંસ્તદીયૈઃ સલિલૈઃ શિવૈઃ સ્મરન્તઃ પૂર્વવૃત્તાન્તં યયુર્વારાણસીં પ્રતિ

પછી, એ પવિત્ર જળથી દેવાદિગણને તૃપ્ત કર્યા પછી, પૂર્વની ઘટનાઓ યાદ કરતા, તેઓ વારાણસી તરફ ચાલ્યા.

તદા તે હિમવત્પાદાત્પંતતીં દક્ષિણામુખીમ્ દૃષ્ટ્વા ભાગીરથી તત્ર સ્નાત્વા તત્તીરતો યયુઃ

ત્યારે, હિમાલયના પાદેથી દક્ષિણ તરફ વહેતી ભાગીરથીને જોઈ, ત્યાં સ્નાન કર્યું અને પછી તે કાંઠાથી આગળ વધ્યા.

તતો વારાણસીં પ્રાપ્ય મુદિતાસ્સર્વ એવ તે તદોત્તરપ્રવાહાયાં ગંગાયામવગાહ્ય ચ

પછી, વારાણસી પહોંચીને, સૌ આનંદિત થઈને ઉત્તરવાહિ ગંગામાં પ્રવેશ્યા અને ત્યાં સ્નાન કર્યું.

અવિમુક્તેશ્વરં લિંગં દૃષ્ટ્વાભ્યર્ચ્ય વિધાનતઃ પ્રયાતુમુદ્યતાસ્તત્ર દદૃશુર્દિવિ ભાસ્વરમ્

અવિમુક્તેશ્વરનું લિંગ જોઈને અને વિધિપૂર્વક પૂજા કરીને, જ્યારે તેઓ જવા તૈયાર થયા, ત્યારે આકાશમાં તેજસ્વી પ્રકાશ જોયો.

સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં તેજોદિવ્યં મહાદ્ભુતમ્ આત્મપ્રભાવિતાનેન વ્યાપ્તસર્વદિગન્તરમ્

એ દિવ્ય અને અદ્ભુત પ્રકાશ દસ કરોડ સૂર્ય જેવું ચમકતું હતું, જેના પોતાના તેજથી આખા દિશાઓ પ્રકાશિત થઈ ગઈ.

અથ પાશુપતાઃ સિદ્ધાઃ ભસ્મસઞ્છન્નવિગ્રહાઃ મુનયો ઽભ્યેત્ય શતશો લીનાઃ સ્યુસ્તત્ર તેજસિ

પછી, બેસમાથી ઢંકાયેલા શૈવ સિદ્ધો, એટલે કે પાશુપત ઋષિઓ, સૈકડો સંખ્યામાં ત્યાં આવ્યા અને એ તેજમાં લીન થઈ ગયા.

તથા વિલીયમાનેષુ તપસ્વિષુ મહાત્મસુ સદ્યસ્તિરોદધે તેજસ્તદદ્ભુતમિવાભવત્

જ્યારે એ મહાન તપસ્વીઓ તેજમાં લીન થતા હતા, ત્યારે એ અદ્ભુત પ્રકાશ તુરંત અદૃશ્ય થઈ ગયો, જાણે કશું થયું જ ન હોય.

તદ્દૃષ્ટ્વા મહદાશ્ચર્યં નૈમિષીયા મહર્ષયઃ કિમેતદિત્યજાનન્તો યયુર્બ્રહ્મવનં પ્રતિ

આ મહાન અદ્ભુત ઘટના જોઈને, નૈમિષારણ્યના મહર્ષિઓને સમજાયું નહીં કે આ શું છે, એટલે તેઓ બ્રહ્માવન તરફ ચાલ્યા.

પ્રાગેવૈષાં તુ ગમનાત્પવનો લોકપાવનઃ દર્શનં નૈમિષીયાણાં સંવાદસ્તૈર્મહાત્મનઃ

પણ, તેઓ પહોંચે એ પહેલાં, લોકપાવન વાયુ નૈમિષારણ્યના ઋષિઓને દેખાયા અને એ મહાન આત્માઓ સાથે સંવાદ થયો.

શદ્ધાં બુદ્ધિં તતસ્તેષાં સાંબે સાનુચરે શિવે સમાપ્તિં ચાપિ સત્રસ્ય દીર્ઘપૂર્વસ્ય સત્રિણામ્

ત્યારે, તેમણે તેમના મનમાં શિવ અને તેમના પરિકરોમાં શ્રદ્ધા અને સમજ ઉત્પન્ન કરી, અને યજ્ઞકર્તાઓનો લાંબો યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો.

વિજ્ઞાપ્ય જગતાં ધાત્રે બ્રહ્મણે બ્રહ્મયોનયે સ્વકાર્યે તદનુજ્ઞાતો જગામ સ્વપુરં પ્રતિ

પછી, જગતના સર્જક અને સ્ત્રોત બ્રહ્માને પોતાનું કાર્ય જણાવીને અને તેમની અનુમતિ લઈને, વાયુ પોતાના લોકમાં પાછા ગયા.