શિવપુરાણમ્

યજ્ઞાગ્નિહોત્રદાનેન તીર્થહોમેષુ યત્ફલમ્ યોગિનામન્નદાનેન તત્સમસ્તં ફલં લભેત્

યજ્ઞ, અગ્નિહોત્ર કે તીર્થમાં હવન કરીને જે ફળ મળે છે, તે બધું ફળ યોગીને ભોજન આપવાથી મળે છે.

યે ચાપવાદં કુર્વંતિ વિમૂઢાશ્શિવયોગિનામ્ શ્રોતૃભિસ્તે પ્રપદ્યન્તે નરકેષ્વામહીક્ષયાત્

જેઓ શિવયોગીઓની નિંદા કરે છે, એવા મૂર્ખો અને એમના સાંભળનાર બંને યમના અધિકારવાળા નરકમાં પડે છે.

સતિ શ્રોતરિ વક્તાસ્યાદપવાદસ્ય યોગિનામ્ તસ્માચ્છ્રોતા ચ પાપીયાન્દણ્ડ્યસ્સુમહતાં મતઃ યે પુનઃ સતતં ભક્ત્યા ભજંતિ શવયોગિનઃ

યોગીઓની નિંદા બોલનાર સામે સાંભળનાર હોય તો બોલનાર પણ દોષી બને છે; તેથી સાંભળનારને વધુ પાપી અને ભારે દંડનો હકદાર માનવામાં આવે છે. પણ જે લોકો હંમેશાં ભક્તિપૂર્વક શિવયોગીઓની સેવા કરે છે—

તે વિદંતિ મહાભોગાનંતે યોગં ચ શાંકરમ્ ભોગાર્થિભિર્નરૈસ્તસ્માત્સંપૂજ્યાઃ શિવયોગિનઃ

જે લોકો મહાન ભોગો અને અનંત શિવયોગ જાણે છે, તેઓ શિવયોગીઓ છે. તેથી જે મનુષ્યો ભોગ ઇચ્છે છે, તેમણે આવા શિવયોગીઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

પ્રતિશ્રયાન્નપાનાદ્યૈઃ શય્યાપ્રાવરણાદિભિઃ યોગધર્મઃ સસારત્વાદભેદ્યઃ પાપમુદ્ગરૈઃ

શરણ, ખોરાક, પાણી, શય્યા, ઓઢણ વગેરે આપવાથી યોગનું પાલન મજબૂત બને છે અને પાપના કોઈ પણ પ્રહાર તેને તોડી શકતા નથી.

વજ્રતંદુલવજ્જ્ઞેયં તથા પાપેન યોગિનઃ ન લિપ્યંતે ચ તાપૌઘૈઃ પદ્મપત્રં યથાંભસા

જેમ વજ્ર જેવો કઠણ તાંદુલ હોય છે, તેમ યોગીઓ પાપ સામે અડગ રહે છે; તેઓ દુઃખોના વહીવટથી લિપ્ત થતા નથી, જેમ કમળના પાન પર પાણી ટકે નહીં.

યસ્મિન્દેશે વસેન્નિત્યં શિવયોગરતો મુનિઃ સો ઽપિ દેશો ભવેત્પૂતઃ સપૂત ઇતિ કિં પુનઃ

જે સ્થળે શિવયોગમાં તલીન મુનિ સતત વસે છે, એ સ્થાન પણ પવિત્ર બની જાય છે—અને જો પહેલેથી પવિત્ર હોય તો એનું તો શું કહેવું!

તસ્માત્સર્વં પરિત્યજ્ય કૃત્યમન્યદ્વિચક્ષણઃ સર્વદુઃખપ્રહાણાય શિવયોગં સમભ્યસેત્

આથી, વિવેકી મનુષ્યે બધાં બીજા કામકાજ છોડીને સર્વ દુઃખ દૂર કરવા માટે શિવયોગનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ.

સિદ્ધયોગફલો યોગી લોકાનાં હિતકામ્યયા ભોગાન્ભુક્ત્વા યથાકામં વિહરેદ્વાત્ર વર્તતામ્

યોગી જ્યારે સિદ્ધ યોગફળ પ્રાપ્ત કરે છે, ત્યારે જગતના કલ્યાણની ઇચ્છાથી તે મનગમતા ભોગ ભોગવી શકે છે અથવા અહીં પોતાની ઇચ્છાથી રહી શકે છે.

અથવા ક્ષુદ્રમિત્યેવ મત્વા વૈષયિકં સુખમ્ ત્યક્ત્વા વિરાગયોગેન સ્વેચ્છયા કર્મ મુચ્યતામ્

અથવા, જો તે વૈષયિક સુખને નાનું માને છે, તો તેને એ સુખ ત્યજી દેવું જોઈએ અને વૈરાગ્યયોગથી પોતાની ઇચ્છાએ કર્મમાંથી મુક્ત થવું જોઈએ.

યસ્ત્વાસન્નાં મૃતિં મર્ત્યો દૃષ્ટારિષ્ટં ચ ભૂયસા સ યોગારમ્ભનિરતઃ શિવક્ષેત્રં સમાશ્રયેત્

પણ જો કોઈ મરણ નજીક આવે છે કે અનેક અશુભ સંકેતો દેખાય છે અને તે યોગ આરંભે તલીન છે, તો તેને શિવક્ષેત્રમાં આશ્રય લેવું જોઈએ.

સ તત્ર નિવસન્નેવ યદિ ધીરમના નરઃ પ્રાણાન્વિનાપિ રોગાદ્યૈઃ સ્વયમેવ પરિત્યજેત્

જો તે ત્યાં સ્થિર મનથી રહેતો હોય અને બીમારી કે બીજા કોઈ કારણ વિના પોતે જ પ્રાણ ત્યાગે, તો તે પોતે જ વિમુક્ત થાય છે.

કૃત્વાપ્યનશનં ચૈવ હુત્વા ચાંગં શિવાનલે ક્ષિપ્ત્વા વા શિવતીર્થેષુ સ્વદેહમવગાહનાત્

ભલે ઉપવાસ કરીને, પોતાના અંગો શિવની અગ્નિમાં અર્પણ કરીને કે શિવના તીર્થોમાં શરીર વિસર્જન કરીને—

શિવશાસ્ત્રોક્તવિધિવત્પ્રાણાન્યસ્તુ પરિત્યજેત્

—જો કોઈ શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા વિધિ પ્રમાણે પ્રાણ ત્યાગે—

રોગાદ્યૈર્વાથ વિવશઃ શિવક્ષેત્રં સમાશ્રિતઃ મ્રિયતે યદિ સોપ્યેવં મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

અથવા, રોગાદિથી પીડાઈને પણ જો કોઈ શિવક્ષેત્રમાં આશ્રય લઈને મરે, તો તે પણ એ જ રીતે મુક્ત થાય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

યથા હિ મરણં શ્રેષ્ઠમુશંત્યનશનાદિભિઃ શાસ્ત્રવિશ્રંભધીરેણ મનસા ક્રિયતે યતઃ

જેમ શાસ્ત્રમાં અડગ મનથી ઉપવાસ વગેરે દ્વારા શ્રેષ્ઠ મરણ પ્રાપ્ત થાય છે—

શિવનિન્દારતં હત્વા પીડિતઃ સ્વયમેવ વા યસ્ત્યજેદ્દુસ્ત્યજાન્પ્રાણાન્ન સ ભૂયઃ પ્રજાયતે

જે વ્યક્તિ શિવની નિંદા કરનારને માર્યા પછી કે પોતે પીડાઈને એ દુર્લભ પ્રાણ ત્યાગે છે, તેને ફરી જન્મ મળતો નથી.

શિવનિન્દારતં હંતુમશક્તો યઃ સ્વયં મૃતઃ સદ્ય એવ પ્રમુચ્યેત ત્રિઃ સપ્તકુલસંયુતઃ

પણ જો કોઈ શિવનિંદકને મારવામાં અસમર્થ હોય અને પોતે મરી જાય, તો તે તરત જ મુક્તિ પામે છે અને તેની એકવીસ પેઢી પણ મુક્ત થાય છે.

શિવાર્થે યસ્ત્યજેત્પ્રાણાઞ્છિવભક્તાર્થમેવ વા ન તેન સદૃશઃ કશ્ચિન્મુક્તિમાર્ગસ્થિતો નરઃ

જે શિવના હિત માટે કે શિવભક્તના હિત માટે પ્રાણ ત્યાગે છે, મુક્તિમાર્ગે ચાલનારા લોકોમાં એના સમાન બીજો કોઈ નથી.

તસ્માચ્છીઘ્રતરા મુક્તિસ્તસ્ય સંસારમંડલાત્ એતેષ્વન્યતમોપાયં કથમપ્યવલમ્બ્ય વા

આથી, તેને સંસારના ચક્રમાંથી વધુ ઝડપથી મુક્તિ મળે છે; આમાંથી કોઈ પણ ઉપાયને અપનાવીને—જે રીતે બને તે રીતે—

ષડધ્વશુદ્ધિં વિધિવત્પ્રાપ્તો વા મ્રિયતે યદિ પશૂનામિવ તસ્યેહ ન કુર્યાદૌર્ધ્વદૈહિકમ્

જો કોઈ યોગ્ય રીતે છ માર્ગોની શુદ્ધિ પ્રાપ્ત કર્યા પછી મરે, તો અહીં તેના માટે પશુઓની જેમ કોઈ ઉત્તરક્રિયા કરવી જોઈએ નહીં.

નૈવાશૌચં પ્રપદ્યેત તત્પુત્રાદિવિશેષતઃ શિવચારાર્થમથવા શિવવિદ્યાર્થમેવ વા ખનેદ્વા ભુવિ તદ્દેહં દહેદ્વા શુચિનાગ્નિના

પોતાના પુત્ર કે અન્ય કોઈ માટે પણ, જો તે શિવની રીત કે શિવજ્ઞાન માટે હોય, તો અશૌચનું પાલન કરવું જોઈએ નહીં. એ દેહને જમીનમાં દાટી દેવું કે શુદ્ધ અગ્નિથી દાઝી દેવું.

ક્ષિપેદ્વાપ્સુ શિવાસ્વેવ ત્યજેદ્વા કાષ્ઠલોષ્ટવત્ અથૈનમપિ ચોદ્દિશ્ય કર્મ ચેત્કર્તુમીપ્સિતમ્

કે પછી એ દેહને પાણીમાં ફેંકી દેવું, અથવા શિવના સ્થાન પર કાંઠે મૂકી દેવું, જેમ લાકડું કે માટીનો ડોળ ફેંકી દેવામાં આવે છે. અથવા, તેને અર્પણ કરીને ઈચ્છિત વિધિ કરી શકાય.

કલ્યાણમેવ કુર્વીત શક્ત્યા ભક્તાંશ્ચ તર્પયેત્ ધનં તસ્ય ભજેચ્છૈવઃ શૈવી ચેતસ્ય સન્તતિઃ

શક્તિ પ્રમાણે માત્ર શુભ કાર્ય જ કરવું, અને ભક્તોને સંતોષ આપવો. જો ધન શૈવનું હોય, તો એ શૈવને કે શૈવ કુટુંબને આપવું.

ઇતિ સ વિજિતમન્યોર્યાદવેનોપમન્યોરધિગતમભિધાય જ્ઞાનયોગં મુનિભ્યઃ પ્રણતિમુપગતેભ્યસ્તેભ્ય ઉદ્ભાવિતાત્મા સપદિ વિયતિ વાયુઃ સાયમન્તર્હિતો ઽભૂત્

આ રીતે, યાદવ પાસેથી ઉપમન્યુએ મેળવેલ જ્ઞાન અને યોગની વાત ઋષિઓને કહી, અને તેમની પાસે વંદન કરીને, આત્મજ્ઞાની વાયુ તુરંત સાંજના સમયે આકાશમાં અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તતઃ પ્રભાતસમયે નૈમિષીયાસ્તપોધનાઃ સત્રાન્તે ઽવભૃથં કર્તું સર્વ એવ સમુદ્યયુઃ

પછી, સવારે, નૈમિષારણ્યના તપસ્વી ઋષિઓએ યજ્ઞ પૂર્ણ થતાં, સૌએ મળીને અવભૃથ સ્નાન કરવા માટે પ્રસ્થાન કર્યું.

તદા બ્રહ્મસમાદેશાદ્દેવી સાક્ષાત્સરસ્વતી પ્રસન્ના સ્વાદુસલિલા પ્રાવર્તત નદીશુભા

ત્યારે, બ્રહ્માના આદેશથી, પ્રસન્ન થયેલી દેવી સરસ્વતી પોતે જ પવિત્ર અને મીઠાં જળવાળી પવિત્ર નદી બની વહેવા લાગી.

સરસ્વતીં નદીં દૃષ્ટ્વા મુનયો હૃષ્ટમાનસાઃ સમાપ્ય સત્રં પ્રારબ્ધં ચક્રુસ્તત્રાવગાહનમ્

સરસ્વતી નદી જોઈને, ઋષિઓ આનંદથી ભરાયા, યજ્ઞ પૂર્ણ કર્યો અને ત્યાં જ સ્નાન કર્યું.

અથ સંતર્પ્ય દેવાદીંસ્તદીયૈઃ સલિલૈઃ શિવૈઃ સ્મરન્તઃ પૂર્વવૃત્તાન્તં યયુર્વારાણસીં પ્રતિ

પછી, એ પવિત્ર જળથી દેવાદિગણને તૃપ્ત કર્યા પછી, પૂર્વની ઘટનાઓ યાદ કરતા, તેઓ વારાણસી તરફ ચાલ્યા.