શિવપુરાણમ્

યોગાભ્યાસસ્તથાલ્પે ઽપિ યથા પાપં વિનાશયેત્ ધ્યાયતઃ ક્ષણમાત્રં વા શ્રદ્ધયા પરમેશ્વરમ્

થોડું પણ યોગાભ્યાસ પાપ નાશ કરી દે છે, જેમ કે શ્રદ્ધાથી પરમેશ્વરનું ક્ષણમાત્ર ધ્યાન પણ કરે તો.

અવ્યાક્ષિપ્તેન મનસા ધ્યાનમિત્યભિધીયતે

અવ્યાકુલ મનથી કરેલું ધ્યાન જ ધ્યાન કહેવાય છે.

બુદ્ધિપ્રવાહરૂપસ્ય ધ્યાનસ્યાસ્યાવલંબનમ્ ધ્યેયમિત્યુચ્યતે સદ્ભિસ્તચ્ચ સાંબઃ સ્વયં શિવઃ

ધ્યાનના આધારરૂપ જે છે, તેને જ્ઞાનીઓ ધ્યાનનું વિષય કહે છે; અને એ શિવ પોતે, પાર્વતી સાથે છે.

વિમુક્તિપ્રત્યયં પૂર્ણમૈશ્વર્યં ચાણિમાદિકમ્ શિવધ્યાનસ્ય પૂર્ણસ્ય સાક્ષાદુક્તં પ્રયોજનમ્

પૂર્ણ શિવધ્યાનથી સીધો ફળ છે—મુક્તિ, સંપૂર્ણ ઈશ્વરત્વ અને અણિમા વગેરે શક્તિઓ.

યસ્માત્સૌખ્યં ચ મોક્ષં ચ ધ્યાનાદભયમાપ્નુયાત્ તસ્માત્સર્વં પરિત્યજ્ય ધ્યાનયુક્તો ભવેન્નરઃ

કારણ કે સુખ, મુક્તિ અને નિર્ભયતા—all ધ્યાનથી મળે છે, એટલે બધું છોડીને મનુષ્યે ધ્યાનમાં જ જોડાવું જોઈએ.

નાસ્તિ ધ્યાનં વિના જ્ઞાનં નાસ્તિ ધ્યાનમયોગિનઃ ધ્યાનં જ્ઞાનં ચ યસ્યાસ્તિ તીર્ણસ્તેન ભવાર્ણવઃ

ધ્યાન વિના જ્ઞાન મળતું નથી, અને ધ્યાન યોગી વિના શક્ય નથી. જેમના પાસે ધ્યાન અને જ્ઞાન બંને છે, એ વ્યક્તિએ સંસારના મહાસાગર પાર કરી લીધો છે.

જ્ઞાનં પ્રસન્નમેકાગ્રમશેષોપાધિવર્જિતમ્ યોગાભ્યાસેન યુક્તસ્ય યોગિનસ્ત્વેવ સિધ્યતિ

શાંત, એકાગ્ર અને બધાં બંધનોમાંથી મુક્ત એવું જ્ઞાન માત્ર યોગનો અભ્યાસ કરનાર યોગીને જ પ્રાપ્ત થાય છે.

પ્રક્ષીણાશેષપાપાનાં જ્ઞાને ધ્યાને ભવેન્મતિઃ પાપોપહતબુદ્ધીનાં તદ્વાર્તાપિ સુદુર્લભા

જેઓના બધા પાપ નાશ પામ્યા છે, તેમની બુદ્ધિ જ્ઞાન અને ધ્યાનમાં સ્થિર રહે છે; પણ પાપથી ગ્રસ્ત બુદ્ધિ ધરાવનારને તો એનું નામ પણ સાંભળવું દુર્લભ છે.

યથાવહ્નિર્મહાદીપ્તઃ શુષ્કમાર્દ્રં ચ નિર્દહેત્ તથા શુભાશુભં કર્મ ધ્યાનાગ્નિર્દહતે ક્ષણાત્

જેમ પ્રજ્વલિત અગ્નિ સુકા અને ભીંજેલા બંને વસ્તુઓને બળી નાખે છે, તેમ ધ્યાનની અગ્નિ પળમાં જ શુભ અને અશુભ બંને કર્મોનો નાશ કરી દે છે.

અત્યલ્પો ઽપિ યથા દીપઃ સુમહન્નાશયેત્તમઃ યોગાભ્યાસસ્તથાલ્પો ઽપિ મહાપાપં વિનાશયેત્

જેમ બહુ નાનકડો દીવો પણ ઘન અંધકાર દૂર કરી શકે છે, તેમ યોગનો થોડો પણ અભ્યાસ મોટાં પાપોનો નાશ કરી નાખે છે.

ધ્યાયતઃ ક્ષણમાત્રં વા શ્રદ્ધયા પરમેશ્વરમ્ યદ્ભવેત્સુમહચ્છ્રેયસ્તસ્યાંતો નૈવ વિદ્યતે

જે શ્રદ્ધાપૂર્વક પરમેશ્વરનું એક ક્ષણ પણ ધ્યાન કરે છે, તેને મળતું મહાન કલ્યાણ કદી અંત પામતું નથી.

નાસ્તિ ધ્યાનસમં તીર્થં નાસ્તિ ધ્યાનસમં તપઃ નાસ્તિ ધ્યાનસમો યજ્ઞસ્તસ્માદ્ધ્યાનં સમાચરેત્

ધ્યાન જેટલું પવિત્ર તીર્થ નથી, ધ્યાન જેટલું તપ નથી, ધ્યાન જેટલો યજ્ઞ નથી; તેથી ધ્યાનનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ.

તીર્થાનિ તોયપૂર્ણાનિ દેવાન્પાષાણમૃન્મયાન્ યોગિનો ન પ્રપદ્યંતે સ્વાત્મપ્રત્યયકારણાત્

યોગીઓ પાણીથી ભરેલા તીર્થો કે પથ્થર-માટીથી બનેલા દેવતાઓ પાસે નથી જતાં, કારણ કે તેમનો વિશ્વાસ પોતાના આત્મામાં જ છે.

યોગિનાં ચ વપુઃ સૂક્ષ્મં ભવેત્પ્રત્યક્ષમૈશ્વરમ્ યથા સ્થૂલમયુક્તાનાં મૃત્કાષ્ઠાદ્યૈઃ પ્રકલ્પિતમ્

યોગીઓ માટે સૂક્ષ્મ શરીર સ્પષ્ટ રીતે દૈવી રૂપે અનુભૂતિમાં આવે છે, જેમ યોગ ન કરનારા માટે માટી કે લાકડાથી બનેલા મૂર્તિરૂપ જ દેખાય છે.

યથેહાંતશ્ચરા રાજ્ઞઃ પ્રિયાઃ સ્યુર્ન બહિશ્ચરાઃ તથાંતર્ધ્યાનનિરતાઃ પ્રિયાશ્શંભોર્ન કર્મિણઃ

જેમ રાજાના મહેલમાં રહેનારા જ રાજાને પ્રિય હોય છે, બહારના નહિ, તેમ આંતરિક ધ્યાનમાં લીન રહેનારા શંભુને પ્રિય છે, માત્ર કર્મ કરનાર નહિ.

બહિસ્કરા યથા લોકે નાતીવ ફલભોગિનઃ દૃષ્ટ્વા નરેન્દ્રભવને તદ્વદત્રાપિ કર્મિણઃ

જેમ બહાર રહેનારા મહેલમાં હોવા છતાં વિશેષ ફળ ભોગવી શકતા નથી, તેમ માત્ર બહારથી કર્મ કરનારા અહીં પણ વિશેષ ફળ પામતા નથી.

યદ્યંતરા વિપદ્યંતે જ્ઞાનયોગાર્થમુદ્યતઃ યોગસ્યોદ્યોગમાત્રેણ રુદ્રલોકં ગમિષ્યતિ

જેઓ જ્ઞાન અને યોગ માટે પ્રયત્ન કરે છે પણ માર્ગમાં અટકી જાય છે, તેઓ માત્ર યોગના પ્રયત્નથી પણ રુદ્રલોકમાં પહોંચી જાય છે.

અનુભૂય સુખં તત્ર સ જાતો યોગિનાં કુલે જ્ઞાનયોગં પુનર્લબ્ધ્વા સંસારમતિવર્તતે

ત્યાં સુખનો અનુભવ કર્યા પછી, તે યોગીઓના કુળમાં જન્મે છે; પછી ફરી જ્ઞાન અને યોગ પ્રાપ્ત કરીને સંસારને પાર કરી જાય છે.

જિજ્ઞાસુરપિ યોગસ્ય યાં ગતિં લભતે નરઃ ન તાં ગતિમવાપ્નોતિ સર્વૈરપિ મહામખૈઃ

યોગ જાણવાની ઈચ્છા રાખનાર મનુષ્ય પણ જે અવસ્થા પામે છે, એ મહાન યજ્ઞોથી પણ પ્રાપ્ત થતી નથી.

દ્વિજાનાં વેદવિદુષાં કોટિં સંપૂજ્ય યત્ફલમ્ ભિક્ષામાત્રપ્રદાનેન તત્ફલં શિવયોગિને

વેદ જાણતા લાખો દ્વિજોની પૂજા કરીને જે ફળ મળે છે, એ ફળ શિવયોગીને એક વખત ભિક્ષા આપવાથી પણ મળે છે.

યજ્ઞાગ્નિહોત્રદાનેન તીર્થહોમેષુ યત્ફલમ્ યોગિનામન્નદાનેન તત્સમસ્તં ફલં લભેત્

યજ્ઞ, અગ્નિહોત્ર કે તીર્થમાં હવન કરીને જે ફળ મળે છે, તે બધું ફળ યોગીને ભોજન આપવાથી મળે છે.

યે ચાપવાદં કુર્વંતિ વિમૂઢાશ્શિવયોગિનામ્ શ્રોતૃભિસ્તે પ્રપદ્યન્તે નરકેષ્વામહીક્ષયાત્

જેઓ શિવયોગીઓની નિંદા કરે છે, એવા મૂર્ખો અને એમના સાંભળનાર બંને યમના અધિકારવાળા નરકમાં પડે છે.

સતિ શ્રોતરિ વક્તાસ્યાદપવાદસ્ય યોગિનામ્ તસ્માચ્છ્રોતા ચ પાપીયાન્દણ્ડ્યસ્સુમહતાં મતઃ યે પુનઃ સતતં ભક્ત્યા ભજંતિ શવયોગિનઃ

યોગીઓની નિંદા બોલનાર સામે સાંભળનાર હોય તો બોલનાર પણ દોષી બને છે; તેથી સાંભળનારને વધુ પાપી અને ભારે દંડનો હકદાર માનવામાં આવે છે. પણ જે લોકો હંમેશાં ભક્તિપૂર્વક શિવયોગીઓની સેવા કરે છે—

તે વિદંતિ મહાભોગાનંતે યોગં ચ શાંકરમ્ ભોગાર્થિભિર્નરૈસ્તસ્માત્સંપૂજ્યાઃ શિવયોગિનઃ

જે લોકો મહાન ભોગો અને અનંત શિવયોગ જાણે છે, તેઓ શિવયોગીઓ છે. તેથી જે મનુષ્યો ભોગ ઇચ્છે છે, તેમણે આવા શિવયોગીઓની પૂજા કરવી જોઈએ.

પ્રતિશ્રયાન્નપાનાદ્યૈઃ શય્યાપ્રાવરણાદિભિઃ યોગધર્મઃ સસારત્વાદભેદ્યઃ પાપમુદ્ગરૈઃ

શરણ, ખોરાક, પાણી, શય્યા, ઓઢણ વગેરે આપવાથી યોગનું પાલન મજબૂત બને છે અને પાપના કોઈ પણ પ્રહાર તેને તોડી શકતા નથી.

વજ્રતંદુલવજ્જ્ઞેયં તથા પાપેન યોગિનઃ ન લિપ્યંતે ચ તાપૌઘૈઃ પદ્મપત્રં યથાંભસા

જેમ વજ્ર જેવો કઠણ તાંદુલ હોય છે, તેમ યોગીઓ પાપ સામે અડગ રહે છે; તેઓ દુઃખોના વહીવટથી લિપ્ત થતા નથી, જેમ કમળના પાન પર પાણી ટકે નહીં.

યસ્મિન્દેશે વસેન્નિત્યં શિવયોગરતો મુનિઃ સો ઽપિ દેશો ભવેત્પૂતઃ સપૂત ઇતિ કિં પુનઃ

જે સ્થળે શિવયોગમાં તલીન મુનિ સતત વસે છે, એ સ્થાન પણ પવિત્ર બની જાય છે—અને જો પહેલેથી પવિત્ર હોય તો એનું તો શું કહેવું!

તસ્માત્સર્વં પરિત્યજ્ય કૃત્યમન્યદ્વિચક્ષણઃ સર્વદુઃખપ્રહાણાય શિવયોગં સમભ્યસેત્

આથી, વિવેકી મનુષ્યે બધાં બીજા કામકાજ છોડીને સર્વ દુઃખ દૂર કરવા માટે શિવયોગનો અભ્યાસ કરવો જોઈએ.

સિદ્ધયોગફલો યોગી લોકાનાં હિતકામ્યયા ભોગાન્ભુક્ત્વા યથાકામં વિહરેદ્વાત્ર વર્તતામ્

યોગી જ્યારે સિદ્ધ યોગફળ પ્રાપ્ત કરે છે, ત્યારે જગતના કલ્યાણની ઇચ્છાથી તે મનગમતા ભોગ ભોગવી શકે છે અથવા અહીં પોતાની ઇચ્છાથી રહી શકે છે.