શિવપુરાણમ્

વિદ્યેશકલશાન્ન્યસ્યેન્મધ્યે શૈવીં ચ વર્ધનીમ્ પરીત્ય પદ્મત્રિતયં જુહુયુર્દ્વિજસત્તમાઃ

મધ્યમાં વિદ્યા માટેના કળશો, શૈવી અને વર્ધની સાથે મૂકે અને ત્રણ કમળની પરિક્રમા કરીને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો ક્રમશઃ આહુતિ આપે.

તે ચાષ્ટમૂર્તયઃ કલ્પ્યાઃ પૂર્વાદિપરિતઃ સ્થિતાઃ ચત્વારશ્ચાથ વા દિક્ષુ સ્વધ્યેતારસ્સજાપકાઃ

ત્યાં આઠ રૂપો પૂર્વ દિશાથી આસપાસ ગોઠવવા, અને ચાર અથવા દિશાઓમાં જાપ કરનારોએ મંત્રોનું પઠન કરવું.

જુહુયુસ્તે વિરંચ્યાદ્યાશ્ચતસ્રો મૂર્તયઃ સ્મૃતાઃ દૈશિકઃ પ્રથમં તેષામૈશાન્યાં પશ્ચિમે ઽથ વા

વિરંચિથી શરૂ થતી ચાર મૂર્તિઓને આહુતિ આપવી, આ ચાર મૂર્તિઓ સ્મરણ કરવી. આચાર્યએ પહેલાં આઈશાન્ય અથવા પશ્ચિમ દિશામાં આ વિધિ કરવી.

પ્રધાનહોમં કુર્વીત સપ્તદ્રવ્યૈર્યથાક્રમમ્ આચાર્યાત્પાદમર્ધં વા જુહુયુશ્ચાપરે દ્વિજાઃ

પ્રધાન હોમ સાત દ્રવ્યો વડે ક્રમશઃ કરવો. બીજા બ્રાહ્મણો આચાર્યના પાદ અથવા અડધા જેટલું હવન કરે.

પ્રધાનમેકમેવાત્ર જુહુયાદથ વા ગુરુઃ પૂર્વં પૂર્ણાહુતિં હુત્વા ઘૃતેનાષ્ટોત્તરં શતમ્

અહીં માત્ર એક મુખ્ય આહુતિ આપવી, અથવા ગુરુએ પહેલાં પૂર્ણાહુતિ આપી, પછી ઘીથી એકસો આઠ આહુતિ આપવી.

મૂર્ધ્નિ મૂલેન લિંગસ્ય શિવહસ્તં પ્રવિન્યસેત્ શતમર્ધં તદર્ધં વા ક્રમાદ્દ્રવ્યૈશ્ચ સપ્તભિઃ

લિંગના ટોચે મૂળ ભાગે શિવહસ્ત મૂકવો. પછી સાત દ્રવ્યો વડે ક્રમશઃ એકસો, અથવા અડધું, અથવા ચોથું ભાગ હવન કરવું.

હુત્વાહુત્વા સ્પૃશેલ્લિંગં વેદિકાં ચ પુનઃ પુનઃ પૂર્ણાહુતિં તતો હુત્વા ક્રમાદ્દદ્યાચ્ચ દક્ષિણામ્

આહુતિ આપ્યા પછી વારંવાર લિંગ અને વેદિકા સ્પર્શવી. પછી પૂર્ણાહુતિ આપી, ક્રમશઃ દક્ષિણા આપવી.

આચાર્યાત્પાદમર્ધં વા હોત્ઃણાં સ્થપતેરપિ તદર્ધં દેયમન્યેભ્યઃ સદસ્યેભ્યશ્ચ શક્તિતઃ

આચાર્યના પાદ અથવા અડધા જેટલું, અને હોદ્ધારી તથા સ્થાપકને તેનો અડધો ભાગ આપવો. બાકીના સભ્યોએ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે લેવું.

તતઃ શ્વભ્રે વૃષં હૈમં કૂર્ચં વાપિ નિવેશ્ય ચ મૃદંભસા પઞ્ચગવ્યૈઃ પુનઃ શુદ્ધજલેન ચ

પછી ખાડામાં સોનાનો વાછરડો અથવા કુશ મૂકી, માટી અને પાણીથી, પછી પાંચ ગૌઉત્પન્ન વસ્તુઓથી અને ફરી શુદ્ધ પાણીથી શુદ્ધિ કરવી.

શોધિતાં ચંદનાલિપ્તાં શ્વભ્રે બ્રહ્મશિલાં ક્ષિપેત્ કરન્યાસં તતઃ કૃત્વા નવભિઃ શક્તિનામભિઃ

શુદ્ધ કરી, ચંદન લગાવેલી બ્રહ્મશિલા ખાડામાં મૂકે. પછી નવ શક્તિના નામે કરન્યાસ કરવો.

હરિતાલાદિધાતૂંશ્ચ બીજગંધૌષધૈરપિ શિવશાસ્ત્રોક્તવિધિના ક્ષિપેદ્બ્રહ્મશિલોપરિ

હરિતાળ વગેરે ધાતુ, બીજ, સુગંધિત દ્રવ્ય અને ઔષધિઓ શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા વિધિ પ્રમાણે બ્રહ્મશિલા પર મૂકે.

પ્રતિલિંગં તુ સંસ્થાપ્ય ક્ષીરં વૃક્ષસમુદ્ભવમ્ સ્થિતં બુદ્ધ્વા તદુત્સૃજ્ય લિંગં બ્રહ્મશિલોપરિ

પ્રતિલિંગ સ્થાપી, વૃક્ષથી ઉત્પન્ન દૂધ ચડાવે. તે સ્થિર થયું જાણીને, પછી તેને છોડીને લિંગ બ્રહ્મશિલા પર મૂકે.

પ્રાગુદક્પ્રવરાં કિંચિત્સ્થાપયેન્મૂલવિદ્યયા પિંડિકાં ચાથ સંયોજ્ય શાક્તં મૂલમનુસ્મરન્

પૂર્વ દિશાનું શ્રેષ્ઠ પાણી થોડું મૂકી, મૂળમંત્રથી પિંડિકા જોડે, પછી શાક્ત મૂળમંત્રનું સ્મરણ કરે.

બન્ધનં બંધકદ્રવ્યૈઃ કૃત્વા સ્થાનં વિશોધ્ય ચ દત્ત્વા ચાર્ઘ્યં ચ પુષ્પાણિ કુર્યુર્યવનિકાં પુનઃ

બંધન માટેના દ્રવ્યો વડે બંધન બાંધી, સ્થાન શુદ્ધ કરી, અર્ઘ્ય અને ફૂલો અર્પણ કરી, પછી ફરી પડદો લગાવે.

યથાયોગ્યં નિષેકાદિ લિંગસ્ય પુરતસ્તદા આનીય શયનસ્થાનાત્કલશાન્વિન્યસેત્ક્રમાત્

પછી, લિંગની સામે, યોગ્ય રીતે નિષેકાદિ વિધિ મુજબ, શયનસ્થાનેથી કળશો લાવીને ક્રમશઃ ગોઠવે.

મહાપૂજામથારભ્ય સંપૂજ્ય કલશાન્દશ શિવમંત્રમનુસ્મૃત્ય શિવકુંભજલાંતરે

પછી મહાપૂજા શરૂ કરીને, દસ કળશોની પૂજા કરી, શિવમંત્રનું સ્મરણ કરીને, શિવકુંભના જળમાં વિધિ કરે.

અંગુષ્ઠાનામિકાયોગાદાદાય તમુદીરયેત્ ન્યસેદીશાનભાગસ્ય મધ્યે લિંગસ્ય મંત્રવિત્

અંગૂઠો અને અનામિકા જોડીને તે લઈ, મંત્ર ઉચ્ચારી, લિંગના ઈશાન ભાગના મધ્યમાં મૂકે.

શક્તિં ન્યસેત્તથા વિદ્યાં વિદ્યેશાંશ્ચ યથાક્રમમ્ લિઙ્ગમૂલે શિવજલૈસ્તતો લિંગં નિષેચયેત્

પહેલા શક્તિ, પછી વિદ્યા અને વિદ્યા-નાથોને યોગ્ય ક્રમમાં લિંગના પાયે સ્થાપવું, પછી શિવ-જળથી લિંગને અભિષેક કરવો.

વર્ધન્યાં પિંડિકાલિંગં વિદ્યેશકલશૈઃ પુનઃ અભિષિચ્યાસનં પશ્ચાદાધારાદ્યં પ્રકલ્પયેત્

પીઠ વધારવી હોય ત્યારે પીઠ અને લિંગને ફરીથી વિદ્યા-નાથોના કળશોથી અભિષેક કરવો, પછી આધારથી શરૂ કરીને આસન તૈયાર કરવું.

કૃત્વા પઞ્ચકલાન્યાસં દીપ્તં લિંગમનુસ્મરેત્ આવાહયેચ્છિવૌ સાક્ષાત્પ્રાઞ્જલિઃ પ્રાગુદઙ્મુખઃ

પાંચ કલાનો સ્થાપન કરી, તેજસ્વી લિંગનું ધ્યાન કરવું અને પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મોઢું કરીને, હાથ જોડીને, સીધા શિવ અને દેવીને આવાહન કરવું.

વૃષાધિરાજમારુહ્ય વિમાનં વા નભસ્તલાત્ અલંકૃતં સહાયાંતં દેવ્યા દેવમનુસ્મરન્ સર્વાભરણશોભાઢ્યં સર્વમંગલનિસ્વનૈઃ

વૃષભરાજા પર બેસીને અથવા આકાશમાંથી વિમાનમાં, શોભાયમાન, દેવી સાથે, સર્વાંગે આભૂષણો અને શુભ ધ્વનિથી યુક્ત ભગવાનનું સ્મરણ કરવું.

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાર્કશક્રાદ્યૈર્દેવદાનવૈઃ આનંદક્લિન્નસર્વાંગૈર્વિન્યસ્તાંજલિમસ્તકૈઃ

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ, સૂર્ય, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવ-દાનવો દ્વારા ઘેરાયેલા, આનંદથી ભરી ગયેલા, હાથ અને માથું નમાવેલા.

સ્તુવદ્ભિરેવ નૃત્યદ્ભિર્નામદ્ભિરભિતો વૃતમ્ તતઃ પઞ્ચોપચારાંશ્ચ કૃત્વા પૂજાં સમાપયેત્

તે લોકો દ્વારા સ્તુતિ, નૃત્ય અને નામોત્સાહથી ઘેરાયેલા, પછી પાંચ ઉપચાર કરીને પૂજા પૂર્ણ કરવી.

નાતઃ પરતરઃ કશ્ચિદ્વિધિઃ પઞ્ચોપચારકાત્ પ્રતિષ્ઠાં લિંગવત્કુર્યાત્પ્રતિમાસ્વપિ સર્વતઃ

પાંચ ઉપચારથી શ્રેષ્ઠ બીજું કોઈ વિધિ નથી; જેમ લિંગ માટે પ્રતિષ્ઠા થાય છે તેમ જ દરેક મૂર્તિ માટે પણ કરવી.

લક્ષણોદ્ધારસમયે કાર્યં નયનમોચનમ્ જલાધિવાસે શયને શાયયેત્તાન્ત્વધોમુખીમ્

લક્ષણો ઉકેલતી વખતે આંખ ઉઘાડવાની વિધિ કરવી; જળમાં વિસર્જન પછી મૂર્તિને નીચે મોઢું કરીને સુવડાવવી.

કુમ્ભોદશાયિતાં મંત્રૈર્હૃદિ તાં સન્નિયોજયેત્ કૃતાલયાં પરામાહુઃ પ્રતિષ્ઠામકૃતાલયાત્

મંત્રોથી, મૂર્તિને કુંભ પર સુવડાવેલી છે એમ હૃદયમાં એકરૂપ કરવી; તૈયાર ઘરવાળી મૂર્તિને 'સ્થાપિત' કહે છે, નહિતર 'અસ્થાપિત'.

શક્તઃ કૃતાલયઃ પશ્ચાત્પ્રતિષ્ઠાવિધિમાચરેત્ અશક્તશ્ચેત્પ્રતિષ્ઠાપ્ય લિંગં બેરમથાપિ વા

શક્તિ હોય તો ઘર તૈયાર કરીને પછી પ્રતિષ્ઠા વિધિ કરવી; શક્તિ ન હોય તો પણ લિંગ કે મૂર્તિની પ્રતિષ્ઠા કરવી.

શક્તેરનુગુણં પશ્ચાત્પ્રકુર્વીત શિવાલયમ્ ગૃહાર્ચાં ચ પુનર્વક્ષ્યે પ્રતિષ્ઠાવિધિમુત્તમમ્

પછી પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શિવમંદિર બનાવવું; હવે હું ફરીથી ઘરપૂજા અને શ્રેષ્ઠ પ્રતિષ્ઠા વિધિ સમજાવું છું.

કૃત્વા કનીયસંબેરં લિંગં વા લક્ષણાન્વિતમ્ અયને ચોત્તરે પ્રાપ્તે શુક્લપક્શે શુભે દિને

લક્ષણયુક્ત નાની મૂર્તિ કે લિંગ બનાવી, જ્યારે સૂર્ય ઉત્તરાયણમાં જાય, શુભ દિવસે અને શુક્લપક્ષે સ્થાપવું.