શિવપુરાણમ્

મયોપદિષ્ટં સર્વં તદ્યુવયોરદ્ય વિસ્મૃતમ્ દદામિ ચ પુનઃ સર્વં યથાપૂર્વં મમાજ્ઞયા

જે બધું મેં તમને શીખવ્યું હતું, તે આજે તમે ભૂલી ગયા છો; હવે હું ફરીથી, પહેલા જેવું, મારી આજ્ઞાથી બધું આપું છું.

યતો વિના યુવાં તેન ન ક્ષમૌ સૃષ્ટિરક્ષણે એવમુક્ત્વા મહાદેવો નારાયણપિતામહૌ

કારણ કે એ વિના તમે બંને સર્જન કે રક્ષા કરી શકતા નથી; એમ કહી મહાદેવે નારાયણ અને પિતામહને સંબોધ્યા.

મંત્રરાજં દદૌ તાભ્યાં જ્ઞાનસંહિતયા સહ તૌ લબ્ધ્વા મહતીં દિવ્યામાજ્ઞાં માહેશ્વરીં પરામ્

મહાદેવે બંનેને જ્ઞાનસહિત મંત્રરાજ આપ્યો; અને તેઓએ મહાદેવની દિવ્ય શ્રેષ્ઠ આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરી.

મહાર્થં મંત્રરત્નં ચ તથૈવ સકલાઃ કલાઃ દંડવત્પ્રણતિં કૃત્વા દેવદેવસ્ય પાદયોઃ

મહાન અર્થવાળું મંત્ર રત્ન અને સર્વ કળાઓ, જેમ પહેલાં, તેમને મળ્યાં; પછી તેમણે દેવદેવના ચરણોમાં દંડવત્ પ્રણામ કર્યો.

અતિષ્ઠતાં વીતભયાવાનંદાસ્તિમિતૌ તદા એતસ્મિન્નંતરે ચિત્રમિંદ્રજાલવદૈશ્વરમ્

ત્યારે તેઓ નિર્ભય, આનંદિત અને શાંત થઈ ઊભા રહ્યા; એ સમયે અદ્ભુત, ઈન્દ્રજાળ જેવું દિવ્ય લિંગ ક્યાંક અદૃશ્ય થયું.

લિંગં ક્વાપિ તિરોભૂતં ન તાભ્યામુપલભ્યતે તતો વિલપ્ય હાહેતિ સદ્યઃપ્રણયભંગતઃ

લિંગ તેમને ક્યાંય મળ્યું નહીં; ત્યારે 'હાય!' કહીને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું અને તત્કાળ પ્રેમ તૂટી ગયો.

કિમસત્યમિદં વૃત્તમિતિ ચોક્ત્વા પરસ્પરમ્ અચિંત્યવૈભવં શંભોર્વિચિંત્ય ચ ગતવ્યથૌ

'આ શું અજીબ બન્યું?' એમ એકબીજાને કહી અને શંભુની અકલ્પ્ય મહિમા વિચારી, તેમનું દુઃખ દૂર થયું.

અભ્યુપેત્ય પરાં મૈત્રીમાલિંગ્ય ચ પરસ્પરમ્ જગદ્વ્યાપારમુદ્દિશ્ય જગ્મતુર્દેવપુંગવૌ

પછી તેઓએ પરમ મિત્રતા મેળવી, એકબીજાને ભેટી, જગતના કાર્ય માટે બંને દેવો ચાલ્યા ગયા.

તતઃ પ્રભૃતિ શક્રાદ્યાઃ સર્વ એવ સુરાસુરાઃ ઋષયશ્ચ નરા નાગા નાર્યશ્ચાપિ વિધાનતઃ લિંગપ્રતિષ્ઠા કુર્વંતિ લિંગે તં પૂજયંતિ ચ

ત્યાંથી શરૂ કરીને, ઈન્દ્રાદિ સર્વ દેવો-અસુરો, ઋષિઓ, મનુષ્યો, નાગો અને સ્ત્રીઓ નિયમ પ્રમાણે લિંગની સ્થાપના કરે છે અને તેમાં ભગવાનની પૂજા કરે છે.

ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ પ્રતિષ્ઠાવિધિમુત્તમમ્ લિંગસ્યાપિ ચ બેરસ્ય શિવેન વિહિતં યથા

પ્રભુ, હું સાંભળવા ઇચ્છું છું કે શ્રેષ્ઠ લિંગ સ્થાપન વિધિ શું છે અને શિવે લિંગ તથા મૂર્તિ કેવી રીતે સ્થાપી હતી.

અનાત્મપ્રતિકૂલે તુ દિવસે શુક્લપક્ષકે શિવશાસ્ત્રોક્તમાર્ગેણ કુર્યાલ્લિંગં પ્રમાણવત્

શુભ દિવસે, શુક્લપક્ષમાં, શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલી રીત પ્રમાણે યોગ્ય રીતે લિંગની સ્થાપના કરવી.

સ્વીકૃત્યાથ શુભસ્થાનં ભૂપરીક્ષાં વિધાય ચ દશોપચારાન્કુર્વીત લક્ષણોદ્ધારપૂર્વકાન્

શુભ સ્થાન પસંદ કરી, જમીન સારી રીતે તપાસીને, શુભ ચિહ્નોની ચકાસણી કર્યા પછી, દસ પ્રકારની પૂજા વિધિઓ કરવી જોઈએ.

સ્થાનશુદ્ધ્યાદિકં કૃત્વાલિંગં સ્નાનાલયં નયેત્

સ્થાનની શુદ્ધિ અને સંબંધિત વિધિઓ કર્યા પછી, લિંગને સ્નાન માટેના સ્થળે લઈ જવું જોઈએ.

લક્ષિતં લક્ષણં શિલ્પશાસ્ત્રેણ વિલિખેત્તતઃ

શિલ્પશાસ્ત્રમાં જણાવેલા નિર્ધારિત ચિહ્નો પછીથી લખવા જોઈએ.

અષ્ટમૃત્સલિલૈર્વાથ પઞ્ચમૃત્સલિલૈસ્તથા લિઙ્ગં પિંડિકયા સાર્ધં પઞ્ચગવ્યૈશ્ચ શોધયેત્

લિંગ અને તેની પીઠી સાથે, આઠ કે પાંચ પ્રકારની માટી અને પાણીથી તથા ગાયના પાંચ પ્રકારના પદાર્થોથી શુદ્ધ કરવું જોઈએ.

સવેદિકં સમભ્યર્ચ્ય દિવ્યાદ્યં તુ જલાશયમ્ નીત્વાધિવાસયેત્તત્ર લિંગં પિંડિકયા સહ

પીઠી સાથે લિંગની પૂજા કરીને, તેને દિવ્ય જળપાત્ર પાસે લઈ જઈ, ત્યાં અધિવાસ વિધિ કરવી જોઈએ.

અધિવાસાલયે શુદ્ધે સર્વશોભાસમન્વિતે સતોરણે સાવરણે દર્ભમાલાસમાવૃતે

શુદ્ધ અધિવાસાલયમાં, સર્વ પ્રકારની શોભાથી સજ્જ, તોરણ અને વાડ સાથે, તથા દર્ભ ઘાસની માળાઓથી શોભાયમાન એવી જગ્યા હોવી જોઈએ.

દિગ્ગજાષ્ટકસંપન્ને દિક્પાલાષ્ટઘટાન્વિતે અષ્ટમંગલકૈર્યુક્તે કૃતદિક્પાલકાર્ચિતે

આઠ દિશાના હાથીઓ, દિક્પાલો માટેના આઠ ઘડા, આઠ શુભ ચીજો અને દિક્પાલોની પૂજાથી તે સ્થાન સજ્જ હોવું જોઈએ.

તેજસં દારવં વાપિ કૃત્વા પદ્માસનાંકિતમ્ વિન્યસેન્મધ્યતસ્તત્ર વિપુલં પીઠકાલયમ્

સોનાં કે લાકડાંનું, કમળથી ચિહ્નિત આસન તથા વિશાળ પીઠકું મધ્યમાં ગોઠવવું જોઈએ.

દ્વારપાલાન્સમભ્યર્ચ્ય ભદ્રાદીંશ્ચતુરઃક્રમાત્ સમુદ્રશ્ચ વિભદ્રશ્ચ સુનંદશ્ચ વિનંદકઃ

દ્વારપાળો સમુદ્ર, વિભદ્ર, સુનંદ અને વિનંદકને ક્રમશઃ પૂજી, તેમની આરાધના કરવી જોઈએ.

સ્નાપયિત્વા સમભ્યર્ચ્ય લિંગં વેદિકયા સહ સકૂર્ચાભ્યાં તુ વસ્ત્રાભ્યાં સમાવેષ્ટ્યં સમંતતઃ

લિંગ અને પીઠીનું સ્નાન અને પૂજન કર્યા પછી, તેને બે કપડાં અને બે કુશના વળયો વડે ચારે બાજુથી બાંધી દેવું જોઈએ.

પ્રાપય્ય શનકૈસ્તોયં પીઠિકોપરિ શાયયેત્ પ્રાક્શિરસ્કમધઃસૂત્રં પિંડિકાં ચાસ્ય પશ્ચિમે

પાણી ધીમે ધીમે ઢાળી, લિંગને પીઠકાં ઉપર શોભાવવું; તેનું મુખ પૂર્વ તરફ, નીચે દોરી અને પીઠી પશ્ચિમ તરફ રાખવી.

સર્વમંગલસંયુક્તં લિંગં તત્રાધિવાસયેત્ પઞ્ચરાત્રં ત્રિરાત્રં વાપ્યેકરાત્રમથાપિ વા

સર્વ શુભ ચિહ્નોથી યુક્ત લિંગને ત્યાં પાંચ રાત, અથવા ત્રણ રાત, અથવા એક રાત સુધી અધિવાસ કરવું જોઈએ.

વિસૃજ્ય પૂજિતં તત્ર શોધયિત્વા ચ પૂર્વવત્ સંપૂજ્યોત્સવમાર્ગેણ શયનાલયમાનયેત્

ત્યાં પૂજન અને પૂર્વવત્ શુદ્ધિ કર્યા પછી, ઉત્સવની રીત પ્રમાણે, તેને શયનાલયમાં લઈ જવું.

તત્રાપિ શયનસ્થાનં કુર્યાન્મંડલમધ્યતઃ શુદ્ધૈર્જલૈઃ સ્નાપયિત્વા લિંગમભ્યર્ચયેત્ક્રમાત્

શયનસ્થાનના મધ્યમાં જગ્યા ગોઠવી, શુદ્ધ જળથી લિંગને સ્નાન કરાવી, પછી ક્રમશઃ તેની પૂજા કરવી.

ઐશાન્યાં પદ્મમાલિખ્ય શુદ્ધલિપ્તે મહીતલે શિવકુંભં શોધયિત્વા તત્રાવાહ્ય શિવં યજેત્

ઈશાન દિશામાં શુદ્ધ જમીન પર કમળ દોરી, શિવકુંભને શુદ્ધ કરી, ત્યાં શિવને આવાહન કરી પૂજા કરવી.

વેદીમધ્યે સિતં પદ્મં પરિકલ્પ્ય વિધાનતઃ તસ્ય પશ્ચિમતશ્ચાપિ ચંડિકાપદ્મમાલિખેત્

વેદી ના મધ્યમાં સફેદ કમળ યોગ્ય રીતે દોરી, અને તેની પશ્ચિમ બાજુએ ચંડિકા કમળ પણ દોરવું.

ક્ષૌમાદ્યૈર્વાહતૈર્વસ્ત્રૈઃ પુષ્પૈર્દર્ભૈરથાપિ વા પ્રકલ્પ્ય શયનં તસ્મિન્હેમપુષ્પં વિનિક્ષિપેત્

કપડા, પુષ્પો કે દર્ભ ઘાસ વડે ત્યાં શયન ગોઠવી, અને તેના પર સોનાનું પુષ્પ મૂકવું.

તત્ર લિંગં સમાનીય સર્વમંગલનિઃસ્વનૈઃ રક્તેન વસ્ત્રયુગ્મેન સકૂર્ચેન સમંતતઃ

ત્યાં સર્વ શુભ ધ્વનિ સાથે લિંગ લાવી, તેને લાલ કપડાંની જોડી અને કુશના વળયો વડે ચારે બાજુથી બાંધી દેવું.