શિવપુરાણમ્

નિરુત્તરતરં બ્રહ્મ નિષ્કલં શિવમીશ્વરમ્ પશુપાશમયસ્યાસ્ય પ્રપઞ્ચસ્ય સદા પતિમ્

સર્વોત્તમ બ્રહ્મ, અખંડિત, શિવ, ઈશ્વર—પશુ અને બંધનથી બનેલી સૃષ્ટિના સદા સ્વામી—એ બધું જણાયું.

અકુતોભયમત્યંતમવૃદ્ધિક્ષયમવ્યયમ્ વાહ્યમાભ્યંતરં વ્યાપ્તં વાહ્યાભ્યંતરવર્જિતમ્

કોઈ ભય નથી, વધઘટથી પર, અવિનાશી, બહાર અને અંદર સર્વત્ર વ્યાપક, છતાં બંનેથી રહિત—એવું છે.

નિરસ્તાતિશયં શશ્વદ્વિશ્વલોકવિલક્ષણમ્ અલક્ષણમનિર્દેશ્યમવાઙ્મનસગોચરમ્

કોઈ અતિશયતા નથી, હંમેશા સર્વલોકોથી અલગ, નિશાની વગર, વર્ણનથી પર, વાણી અને મનથી અગ્રાહ્ય—એવું છે.

પ્રકાશૈકરસં શાંતં પ્રસન્નં સતતોદિતમ્ સર્વકલ્યાણનિલયં શક્ત્યા તાદૃશયાન્વિતમ્

એકજ પ્રકાશરૂપ, શાંત, પ્રસન્ન, સદા તેજસ્વી, સર્વ શુભતાનો આધાર, એવી શક્તિથી યુક્ત—એવું છે.

જ્ઞાત્વા દેવં વિરૂપાક્ષં બ્રહ્મનારાયણૌ તદા રચયિત્વાંજલિં મૂર્ધ્નિ ભીતૌ તૌ વાચમૂચતુઃ

વિરૂપાક્ષ દેવને ઓળખીને, બ્રહ્મા અને નારાયણએ ભયથી માથા પર હાથ જોડીને, વિનમ્રતાથી બોલ્યા.

અજ્ઞો વાહમભિજ્ઞો વા ત્વયાદૌ દેવ નિર્મિતઃ ઈદૃશીં ભ્રાંતિમાપન્ન ઇતિ કો ઽત્રાપરાધ્યતિ

હું અજ્ઞાની હોઉં કે જ્ઞાની, પ્રભુ, તમે જ મને આરંભે સર્જ્યા; આવી ભ્રાંતિમાં પડ્યો છું, તો અહીં કોણ દોષી છે?

આસ્તાં મમેદમજ્ઞાનં ત્વયિ સન્નિહતે પ્રભો નિર્ભયઃ કો ઽભિભાષેત કૃત્યં સ્વસ્ય પરસ્ય વા

પ્રભુ, તમારી હાજરીમાં મારું અજ્ઞાન રહેવા દો; તમારી સામે નિર્ભય થઈને પોતાનું કે બીજાનું કર્તવ્ય કોણ બોલી શકે?

આવયોર્દેવદેવસ્ય વિવાદો ઽપિ હિ શોભનઃ પાદપ્રણામફલદો નાથસ્ય ભવતો યતઃ

દેવદેવ, અમારો વિવાદ પણ શુભ છે, કેમ કે તમારા ચરણોમાં નમન કરવું ફળદાયી છે, હે નાથ!

સ્તોતું દેવ ન વાગસ્તિ મહિમ્નઃ સદૃશી તવ પ્રભોરગ્રે વિધેયાનાં તૂષ્ણીંભાવો વ્યતિક્રમઃ

દેવ, તમારી મહિમા મુજબ બોલવા માટે શબ્દો નથી; પ્રભુ, તમારી સામે ભક્તોનું મૌન રહેવું પણ અપરાધ નથી.

કિમત્ર સંઘટેત્કૃત્યમિત્યેવાવસરોચિતમ્ અજાનન્નપિ યત્કિંચિત્પ્રલપ્ય ત્વાં નતો ઽસ્મ્યહમ્

અહીં શું કરવું યોગ્ય છે? એ સમયે, જાણતો ન હોઉં તો પણ, જે મનમાં આવે તે બોલી, હું તમને નમું છું.

કારણત્વં ત્વયા દત્તં વિસ્મૃતં તવ માયયા મોહિતો ઽહંકૃતશ્ચાપિ પુનરેવાસ્મિ શાસિતઃ

કારાણભાવ તમે આપ્યો, પણ તમારી માયાથી હું ભૂલી ગયો; મોહિત અને અભિમાની બની, ફરીથી તમે જ મને શીખવ્યા.

વિજ્ઞાપિતૈઃ કિં બહુભિર્ભીતોસ્મિ ભૃશમીશ્વર યતો ઽહમપરિચ્છેદ્યં ત્વાં પરિચ્છેત્તુમુદ્યતઃ

ઘણા શબ્દો શું કામ? હે ઈશ્વર, હું ખૂબ ડર્યો છું, કેમ કે અપરિચિત એવા તમને ઓળખવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો.

ત્વામુશંતિ મહાદેવં ભીતાનામાર્તિનાશનમ્ અતો વ્યતિક્રમં મે ઽદ્ય ક્ષંતુમર્હસિ શંકર

મહાદેવ, ડરેલા લોકોના દુઃખ હરણાર, તમને બધા સ્તુતિ કરે છે; તેથી, આજે મારા અપરાધને ક્ષમા કરો, હે શંકર.

ઇતિ વિજ્ઞાપિતસ્તાભ્યામ્ ઈશ્વરાભ્યાં મહેશ્વરઃ પ્રીતો ઽનુગૃહ્ય તૌ દેવૌ સ્મિતપૂર્વમભાષત

એ રીતે બંને દેવોએ વિનંતી કરતાં મહાદેવ પ્રસન્ન થઈ, હળવી સ્મિત સાથે તેમને કહ્યું.

વત્સવત્સ વિધે વિષ્ણો માયયા મમ મોહિતૌ યુવાં પ્રભુત્વે ઽહંકૃત્ય બુદ્ધવૈરો પરસ્પરમ્

બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ, તમે બંને મારી માયાથી મોહિત થઈ ગયા હતા અને પોતાની શક્તિનો અહંકાર રાખી પરસ્પર દુશ્મનાઈ રાખી હતી.

વિવાદં યુદ્ધપર્યંતં કૃત્વા નોપરતૌ કિલ તતશ્ચ્છિન્ના પ્રજાસૃષ્ટિર્જગત્કારણભૂતયોઃ

તમે બંને વિવાદ કરતાં લડાઈ સુધી પહોંચી ગયા, છતાં રોકાયા નહીં; તેથી, જગતની સર્જનક્રિયા, જે તમારો ધર્મ છે, અટકી ગઈ.

અજ્ઞાનમાનપ્રભવાદ્વૈમત્યાદ્યુવયોરપિ તન્નિવર્તયિતું યુષ્મદ્દર્પમોહૌ મયૈવ તુ

અજ્ઞાન અને અહંકારથી તમે બંનેમાં મતભેદ થયો; એ દૂર કરવા માટે હું જ તમારા અહંકાર અને મોહનું કારણ બન્યો.

એવં નિવારિતાવદ્યલિંગાવિર્ભાવલીલયા તસ્માદ્ભૂયો વિવાદં ચ વ્રીડાં ચોત્સૃજ્ય કૃત્સ્નશઃ

આ રીતે, લિંગના પ્રગટાવાની લીલાથી તમારો વિવાદ અટકાવ્યો; હવે તમે પૂરો વિવાદ અને શરમ છોડો.

યથાસ્વં કર્મ કુર્યાતાં ભવંતૌ વીતમત્સરૌ પુરા મમાજ્ઞયા સાર્ધં સમસ્તજ્ઞાનસંહિતાઃ

હવે તમે બંને ઈર્ષ્યા વિના, પહેલા જેવું, મારી આજ્ઞાથી અને સર્વ જ્ઞાન સાથે, પોતપોતાનું કાર્ય કરો.

યુવાભ્યાં હિ મયા દત્તા કારણત્વપ્રસિદ્ધયે મંત્રરત્નં ચ સૂત્રાખ્યં પઞ્ચાક્ષરમયં પરમ્

કારણરૂપ તમારી ખ્યાતિ માટે મેં બંનેને પાંચ અક્ષરથી બનેલું શ્રેષ્ઠ મંત્ર રત્ન, સૂત્ર નામે, આપ્યું હતું.

મયોપદિષ્ટં સર્વં તદ્યુવયોરદ્ય વિસ્મૃતમ્ દદામિ ચ પુનઃ સર્વં યથાપૂર્વં મમાજ્ઞયા

જે બધું મેં તમને શીખવ્યું હતું, તે આજે તમે ભૂલી ગયા છો; હવે હું ફરીથી, પહેલા જેવું, મારી આજ્ઞાથી બધું આપું છું.

યતો વિના યુવાં તેન ન ક્ષમૌ સૃષ્ટિરક્ષણે એવમુક્ત્વા મહાદેવો નારાયણપિતામહૌ

કારણ કે એ વિના તમે બંને સર્જન કે રક્ષા કરી શકતા નથી; એમ કહી મહાદેવે નારાયણ અને પિતામહને સંબોધ્યા.

મંત્રરાજં દદૌ તાભ્યાં જ્ઞાનસંહિતયા સહ તૌ લબ્ધ્વા મહતીં દિવ્યામાજ્ઞાં માહેશ્વરીં પરામ્

મહાદેવે બંનેને જ્ઞાનસહિત મંત્રરાજ આપ્યો; અને તેઓએ મહાદેવની દિવ્ય શ્રેષ્ઠ આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરી.

મહાર્થં મંત્રરત્નં ચ તથૈવ સકલાઃ કલાઃ દંડવત્પ્રણતિં કૃત્વા દેવદેવસ્ય પાદયોઃ

મહાન અર્થવાળું મંત્ર રત્ન અને સર્વ કળાઓ, જેમ પહેલાં, તેમને મળ્યાં; પછી તેમણે દેવદેવના ચરણોમાં દંડવત્ પ્રણામ કર્યો.

અતિષ્ઠતાં વીતભયાવાનંદાસ્તિમિતૌ તદા એતસ્મિન્નંતરે ચિત્રમિંદ્રજાલવદૈશ્વરમ્

ત્યારે તેઓ નિર્ભય, આનંદિત અને શાંત થઈ ઊભા રહ્યા; એ સમયે અદ્ભુત, ઈન્દ્રજાળ જેવું દિવ્ય લિંગ ક્યાંક અદૃશ્ય થયું.

લિંગં ક્વાપિ તિરોભૂતં ન તાભ્યામુપલભ્યતે તતો વિલપ્ય હાહેતિ સદ્યઃપ્રણયભંગતઃ

લિંગ તેમને ક્યાંય મળ્યું નહીં; ત્યારે 'હાય!' કહીને દુઃખ વ્યક્ત કર્યું અને તત્કાળ પ્રેમ તૂટી ગયો.

કિમસત્યમિદં વૃત્તમિતિ ચોક્ત્વા પરસ્પરમ્ અચિંત્યવૈભવં શંભોર્વિચિંત્ય ચ ગતવ્યથૌ

'આ શું અજીબ બન્યું?' એમ એકબીજાને કહી અને શંભુની અકલ્પ્ય મહિમા વિચારી, તેમનું દુઃખ દૂર થયું.

અભ્યુપેત્ય પરાં મૈત્રીમાલિંગ્ય ચ પરસ્પરમ્ જગદ્વ્યાપારમુદ્દિશ્ય જગ્મતુર્દેવપુંગવૌ

પછી તેઓએ પરમ મિત્રતા મેળવી, એકબીજાને ભેટી, જગતના કાર્ય માટે બંને દેવો ચાલ્યા ગયા.

તતઃ પ્રભૃતિ શક્રાદ્યાઃ સર્વ એવ સુરાસુરાઃ ઋષયશ્ચ નરા નાગા નાર્યશ્ચાપિ વિધાનતઃ લિંગપ્રતિષ્ઠા કુર્વંતિ લિંગે તં પૂજયંતિ ચ

ત્યાંથી શરૂ કરીને, ઈન્દ્રાદિ સર્વ દેવો-અસુરો, ઋષિઓ, મનુષ્યો, નાગો અને સ્ત્રીઓ નિયમ પ્રમાણે લિંગની સ્થાપના કરે છે અને તેમાં ભગવાનની પૂજા કરે છે.