શિવપુરાણમ્

દક્ષિણાંગાન્મહેશસ્ય જાતો બ્રહ્માત્મસંજ્ઞિકઃ વામાંગાદભવદ્વિષ્ણુસ્તતો વિદ્યેતિ સંજ્ઞિતઃ

મહાદેવના જમણા ભાગમાંથી બ્રહ્મા ઉત્પન્ન થયા, જેને આત્મા કહે છે; ડાબા ભાગમાંથી વિષ્ણુ ઉત્પન્ન થયા, તેથી તેમને જ્ઞાન કહે છે.

હૃદયાન્નીલરુદ્રો ભૂચ્છિવસ્ય શિવસંજ્ઞિકઃ સૃષ્ટેઃ પ્રવર્તકો બ્રહ્મા સ્થિતેર્વિષ્ણુર્વિમોહકઃ

હૃદયમાંથી નીલરુદ્ર ઉત્પન્ન થયા, જેમને શિવ કહે છે; એ જ બ્રહ્મા તરીકે સર્જન કરે છે, વિષ્ણુ તરીકે સંચાલન કરે છે અને મોહ કરે છે.

સંહારસ્ય તથા રુદ્રસ્તયોર્નિત્યં નિયામકઃ

સંહાર માટે પણ રુદ્ર છે અને બંનેના નિયમક હંમેશા એ જ છે.

તસ્માત્ત્રયસ્તે કથ્યંતે જગતઃ કારણાનિ ચ કારણત્રયહેતુશ્ચ શિવઃ પરમકારણમ્

આથી, આ ત્રણને જગતના કારણ કહેવામાં આવે છે અને શિવ એ ત્રણ કારણનો પણ પરમ કારણ છે.

અર્થમેતમવિજ્ઞાય રજસા બદ્ધવૈરયોઃ યુવયોઃ પ્રતિબોધાય મધ્યે લિંગમુપસ્થિતમ્

આ અર્થને ન સમજતા, રજોગુણ અને વૈરથી બંધાયેલા, તમારો જાગૃતિ માટે વચ્ચે લિંગનું નિર્માણ થયું.

એવમોમિતિ માં પ્રાહુર્યદિહોક્તમથર્વણા ઋચો યજૂંષિ સામાનિ શાખાશ્ચાન્યાઃ સહસ્રશઃ

આ રીતે, અઠર્વણોએ જે નામથી મને બોલાવ્યું છે, તે નામ રુચાઓ, યજુરમંત્રો, સામગાન અને અનેક શાખાઓમાં પણ કહેવાયું છે.

વેદેષ્વેવં સ્વયં વક્ત્રૈર્વ્યક્તમિત્યવદત્સ્વપિ સ્વપ્નાનુભૂતમિવ તત્તાભ્યાં નાધ્યવસીયતે

વેદોમાં, પોતે જ બોલેલા મંત્રો દ્વારા સ્પષ્ટ રીતે કહેલું છે; છતાં, જાણે સ્વપ્નમાં અનુભવ્યું હોય તેમ, તેઓ તેને પૂરુંપણે સમજતા નથી.

તયોસ્તત્ર પ્રબોધાય તમોપનયનાય ચ લિંગેપિ મુદ્રિતં સર્વં યથા વેદૈરુદાહૃતમ્

તેમને જાગૃત કરવા અને અજ્ઞાન દૂર કરવા માટે, જે બધું વેદોમાં કહેવાયું છે, એ બધું લિંગમાં છુપાવવામાં આવ્યું છે.

તદ્દૃષ્ટ્વા મુદ્રિતં લિંગે પ્રસાદાલ્લિંગિનસ્તદા પ્રશાંતમનસૌ દેવૌ પ્રબુદ્ધૌ સંબભૂવતુઃ

જ્યારે બંને દેવોએ લિંગમાં બધું છુપાયેલું જોયું, ત્યારે લિંગની કૃપાથી તેમનો મન શાંત થયો અને તેઓ જાગૃત બન્યા.

ઉત્પત્તિં વિલયં ચૈવ યથાત્મ્યં ચ ષડધ્વનામ્ તતઃ પરતરં ધામ ધામવંતં ચ પૂરુષમ્

ઉત્પત્તિ અને લય, છ માર્ગોનું સાચું સ્વરૂપ અને પછી સર્વોચ્ચ ધામ તથા ધામવાળો પુરુષ—આ બધું જણાયું.

નિરુત્તરતરં બ્રહ્મ નિષ્કલં શિવમીશ્વરમ્ પશુપાશમયસ્યાસ્ય પ્રપઞ્ચસ્ય સદા પતિમ્

સર્વોત્તમ બ્રહ્મ, અખંડિત, શિવ, ઈશ્વર—પશુ અને બંધનથી બનેલી સૃષ્ટિના સદા સ્વામી—એ બધું જણાયું.

અકુતોભયમત્યંતમવૃદ્ધિક્ષયમવ્યયમ્ વાહ્યમાભ્યંતરં વ્યાપ્તં વાહ્યાભ્યંતરવર્જિતમ્

કોઈ ભય નથી, વધઘટથી પર, અવિનાશી, બહાર અને અંદર સર્વત્ર વ્યાપક, છતાં બંનેથી રહિત—એવું છે.

નિરસ્તાતિશયં શશ્વદ્વિશ્વલોકવિલક્ષણમ્ અલક્ષણમનિર્દેશ્યમવાઙ્મનસગોચરમ્

કોઈ અતિશયતા નથી, હંમેશા સર્વલોકોથી અલગ, નિશાની વગર, વર્ણનથી પર, વાણી અને મનથી અગ્રાહ્ય—એવું છે.

પ્રકાશૈકરસં શાંતં પ્રસન્નં સતતોદિતમ્ સર્વકલ્યાણનિલયં શક્ત્યા તાદૃશયાન્વિતમ્

એકજ પ્રકાશરૂપ, શાંત, પ્રસન્ન, સદા તેજસ્વી, સર્વ શુભતાનો આધાર, એવી શક્તિથી યુક્ત—એવું છે.

જ્ઞાત્વા દેવં વિરૂપાક્ષં બ્રહ્મનારાયણૌ તદા રચયિત્વાંજલિં મૂર્ધ્નિ ભીતૌ તૌ વાચમૂચતુઃ

વિરૂપાક્ષ દેવને ઓળખીને, બ્રહ્મા અને નારાયણએ ભયથી માથા પર હાથ જોડીને, વિનમ્રતાથી બોલ્યા.

અજ્ઞો વાહમભિજ્ઞો વા ત્વયાદૌ દેવ નિર્મિતઃ ઈદૃશીં ભ્રાંતિમાપન્ન ઇતિ કો ઽત્રાપરાધ્યતિ

હું અજ્ઞાની હોઉં કે જ્ઞાની, પ્રભુ, તમે જ મને આરંભે સર્જ્યા; આવી ભ્રાંતિમાં પડ્યો છું, તો અહીં કોણ દોષી છે?

આસ્તાં મમેદમજ્ઞાનં ત્વયિ સન્નિહતે પ્રભો નિર્ભયઃ કો ઽભિભાષેત કૃત્યં સ્વસ્ય પરસ્ય વા

પ્રભુ, તમારી હાજરીમાં મારું અજ્ઞાન રહેવા દો; તમારી સામે નિર્ભય થઈને પોતાનું કે બીજાનું કર્તવ્ય કોણ બોલી શકે?

આવયોર્દેવદેવસ્ય વિવાદો ઽપિ હિ શોભનઃ પાદપ્રણામફલદો નાથસ્ય ભવતો યતઃ

દેવદેવ, અમારો વિવાદ પણ શુભ છે, કેમ કે તમારા ચરણોમાં નમન કરવું ફળદાયી છે, હે નાથ!

સ્તોતું દેવ ન વાગસ્તિ મહિમ્નઃ સદૃશી તવ પ્રભોરગ્રે વિધેયાનાં તૂષ્ણીંભાવો વ્યતિક્રમઃ

દેવ, તમારી મહિમા મુજબ બોલવા માટે શબ્દો નથી; પ્રભુ, તમારી સામે ભક્તોનું મૌન રહેવું પણ અપરાધ નથી.

કિમત્ર સંઘટેત્કૃત્યમિત્યેવાવસરોચિતમ્ અજાનન્નપિ યત્કિંચિત્પ્રલપ્ય ત્વાં નતો ઽસ્મ્યહમ્

અહીં શું કરવું યોગ્ય છે? એ સમયે, જાણતો ન હોઉં તો પણ, જે મનમાં આવે તે બોલી, હું તમને નમું છું.

કારણત્વં ત્વયા દત્તં વિસ્મૃતં તવ માયયા મોહિતો ઽહંકૃતશ્ચાપિ પુનરેવાસ્મિ શાસિતઃ

કારાણભાવ તમે આપ્યો, પણ તમારી માયાથી હું ભૂલી ગયો; મોહિત અને અભિમાની બની, ફરીથી તમે જ મને શીખવ્યા.

વિજ્ઞાપિતૈઃ કિં બહુભિર્ભીતોસ્મિ ભૃશમીશ્વર યતો ઽહમપરિચ્છેદ્યં ત્વાં પરિચ્છેત્તુમુદ્યતઃ

ઘણા શબ્દો શું કામ? હે ઈશ્વર, હું ખૂબ ડર્યો છું, કેમ કે અપરિચિત એવા તમને ઓળખવાનો પ્રયત્ન કર્યો હતો.

ત્વામુશંતિ મહાદેવં ભીતાનામાર્તિનાશનમ્ અતો વ્યતિક્રમં મે ઽદ્ય ક્ષંતુમર્હસિ શંકર

મહાદેવ, ડરેલા લોકોના દુઃખ હરણાર, તમને બધા સ્તુતિ કરે છે; તેથી, આજે મારા અપરાધને ક્ષમા કરો, હે શંકર.

ઇતિ વિજ્ઞાપિતસ્તાભ્યામ્ ઈશ્વરાભ્યાં મહેશ્વરઃ પ્રીતો ઽનુગૃહ્ય તૌ દેવૌ સ્મિતપૂર્વમભાષત

એ રીતે બંને દેવોએ વિનંતી કરતાં મહાદેવ પ્રસન્ન થઈ, હળવી સ્મિત સાથે તેમને કહ્યું.

વત્સવત્સ વિધે વિષ્ણો માયયા મમ મોહિતૌ યુવાં પ્રભુત્વે ઽહંકૃત્ય બુદ્ધવૈરો પરસ્પરમ્

બ્રહ્મા અને વિષ્ણુ, તમે બંને મારી માયાથી મોહિત થઈ ગયા હતા અને પોતાની શક્તિનો અહંકાર રાખી પરસ્પર દુશ્મનાઈ રાખી હતી.

વિવાદં યુદ્ધપર્યંતં કૃત્વા નોપરતૌ કિલ તતશ્ચ્છિન્ના પ્રજાસૃષ્ટિર્જગત્કારણભૂતયોઃ

તમે બંને વિવાદ કરતાં લડાઈ સુધી પહોંચી ગયા, છતાં રોકાયા નહીં; તેથી, જગતની સર્જનક્રિયા, જે તમારો ધર્મ છે, અટકી ગઈ.

અજ્ઞાનમાનપ્રભવાદ્વૈમત્યાદ્યુવયોરપિ તન્નિવર્તયિતું યુષ્મદ્દર્પમોહૌ મયૈવ તુ

અજ્ઞાન અને અહંકારથી તમે બંનેમાં મતભેદ થયો; એ દૂર કરવા માટે હું જ તમારા અહંકાર અને મોહનું કારણ બન્યો.

એવં નિવારિતાવદ્યલિંગાવિર્ભાવલીલયા તસ્માદ્ભૂયો વિવાદં ચ વ્રીડાં ચોત્સૃજ્ય કૃત્સ્નશઃ

આ રીતે, લિંગના પ્રગટાવાની લીલાથી તમારો વિવાદ અટકાવ્યો; હવે તમે પૂરો વિવાદ અને શરમ છોડો.

યથાસ્વં કર્મ કુર્યાતાં ભવંતૌ વીતમત્સરૌ પુરા મમાજ્ઞયા સાર્ધં સમસ્તજ્ઞાનસંહિતાઃ

હવે તમે બંને ઈર્ષ્યા વિના, પહેલા જેવું, મારી આજ્ઞાથી અને સર્વ જ્ઞાન સાથે, પોતપોતાનું કાર્ય કરો.