શિવપુરાણમ્

તત્રાકારો ઋગભવદુકારો યજુરવ્યયઃ મકારસ્સામ સંજાતો નાદસ્ત્વાથર્વણી શ્રુતિઃ

ત્યાં, 'અ' ઋગ્વેદ બની ગયું, અવિનાશી 'ઉ' યજુર્વેદ, 'મ' સામવેદ અને નાદ અથર્વણ શ્રુતિ બની.

ઋગયં સ્થાપયામાસ સમાસાત્ત્વર્થમાત્મનઃ રજોગુણેષુ બ્રહ્માણં મૂર્તિષ્વાદ્યં ક્રિયાસ્વપિ

ઋગ્વેદે પોતાના સારથી અર્થ સ્થાપ્યો: બ્રહ્મા, સર્વપ્રથમ સ્વરૂપમાં, ક્રિયાઓ અને રાજસ ગુણોમાં.

સૃષ્ટિં લોકેષુ પૃથિવીં તત્ત્વેષ્વાત્માનમવ્યયમ્ કલાધ્વનિ નિવૃત્તિં ચ સદ્યં બ્રહ્મસુ પઞ્ચસુ

સૃષ્ટિ બધા લોકોમાં, પૃથ્વી તત્ત્વોમાં, અવિનાશી આત્મા, કલાના માર્ગે નિવૃત્તિ અને તરત જ પાંચ બ્રહ્મામાં.

લિંગભાગેષ્વધોભાગં બીજાખ્યં કારણત્રયે ચતુઃષષ્ટિગુણૈશ્વર્યં બૌદ્ધં યદણિમાદિષુ

લિંગના નીચલા ભાગમાં, બીજરૂપ ત્રણ કારણોમાં, ચૌસઠ પ્રકારની ઐશ્વર્ય શક્તિઓ, જેમ કે અણિમા વગેરે.

તદિત્થમર્થૈર્દશભિર્વ્યાપ્તં વિશ્વમૃચા જગત્ અથોપસ્થાપયામાસ સ્વાર્થં દશવિધં યજુઃ

આ દસ અર્થોથી, ઋગ્વેદે સમગ્ર જગતને વ્યાપી લીધું; પછી યજુર્વેદે પોતાના દસ પ્રકારના અર્થ સ્થાપ્યા.

સત્ત્વં ગુણેષુ વિષ્ણું ચ મૂર્તિષ્વાદ્યં ક્રિયાસ્વપિ સ્થિતિં લોકેષ્વંતરિક્ષં વિદ્યાં તત્ત્વેષુ ચ ત્રિષુ

ગુણોમાં સત્ત્વ, સ્વરૂપોમાં વિષ્ણુ, ક્રિયાઓમાં પ્રથમ, લોકોમાં સ્થિતિ, મધ્યલોક, અને ત્રણ તત્ત્વોમાં જ્ઞાન.

કલાધ્વસુ પ્રતિષ્ઠાં ચ વામં બ્રહ્મસુ પઞ્ચસુ મધ્યં તુ લિંગભાગેષુ યોનિં ચ ત્રિષુ હેતુષુ

કલાના માર્ગોમાં સ્થાપના, પાંચ બ્રહ્મામાં ડાબી બાજુ, લિંગના ભાગોમાં મધ્ય, અને ત્રણ કારણોમાં યોની.

પ્રાકૃતં ચ યથૈશ્વર્યં તસ્માદ્વિશ્વં યજુર્મયમ્ તતોપસ્થાપયામાસ સામાર્થં દશધાત્મનઃ

જેમ છે તેમ પ્રાકૃત ઐશ્વર્ય; તેથી સમગ્ર જગત યજુર્વેદમય છે. પછી, સામવેદે પોતાના દસ પ્રકારના અર્થ સ્થાપ્યા.

તમોગુણેષ્વથો રુદ્રં મૂર્તિષ્વાદ્યં ક્રિયાસુ ચ સંહૃતિં ત્રિષુ લોકેષુ તત્ત્વેષુ શિવમુત્તમમ્

તમસ ગુણોમાં, સ્વરૂપોમાં અને ક્રિયાઓમાં પ્રથમ રુદ્ર, ત્રણ લોકોમાં સંહાર, અને તત્ત્વોમાં શ્રેષ્ઠ શિવ.

વિદ્યાકલાસ્વઘોરં ચ તથા બ્રહ્મસુ પઞ્ચસુ લિંગભાગેષુ પીઠોર્ધ્વં બીજિનં કારણત્રયે

જ્ઞાન અને કળાઓમાં, પાંચ બ્રહ્મામાં, લિંગના પીઠ ઉપરના ભાગોમાં, ત્રણ કારણોમાં બીજ રહેલું છે.

પૌરુષં ચ તથૈશ્વર્યમિત્થં સામ્ના તતં જગત્ અથાથર્વાહ નૈર્ગુણ્યમર્થં પ્રથમમાત્મનઃ

એ જ રીતે, પુરુષ તત્વ અને ઈશ્વરત્વ પણ છે; સામવેદથી આખું જગત વ્યાપેલું છે. પછી અથર્વણ કહે છે કે આત્માનું મૂળ સ્વરૂપ ગુણોથી પર છે.

તતો મહેશ્વરં સાક્ષાન્મૂર્તિષ્વપિ સદાશિવમ્ ક્રિયાસુ નિષ્ક્રિયસ્યાપિ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ

પછી મહેશ્વર અને સદા શિવ સ્વરૂપે પ્રગટ થાય છે, અને કર્મોમાં પણ—even કે શિવ પરમાત્મા તો કર્મથી પર છે.

ભૂતાનુગ્રહણં ચૈવ મુચ્યંતે યેન જંતવઃ લોકેષ્વપિ યતો વાચો નિવૃત્તા મનસા સહ

જેના દ્વારા સર્વ જીવોને અનુગ્રહ મળે છે, જેનાથી જીવાત્માઓ મુક્ત થાય છે; એ જગતમાં જ્યાં વાણી અને મન બંને પાછાં વળી જાય છે.

તદૂર્ધ્વમુન્મના લોકાત્સોમલોકમલૌકિકમ્ સોમસ્સહોમયા યત્ર નિત્યં નિવસતીશ્વરઃ

એના ઉપરનું અનમના લોક છે, જે ચંદ્રલોકથી પણ પર છે, એ લોક દુન્યવી નથી, જ્યાં સોમ અને હોમ સાથે ભગવાન સદા વસે છે.

તદૂર્ધ્વમુન્મના લોકાદ્યં પ્રાપ્તો ન નિવર્તતે શાંતિં ચ શાંત્યતીતાં ચ વ્યાપિકાં ચૈ કલાસ્વપિ

એ અનમના લોકથી પણ ઉપર જે પહોંચે છે, તે પાછો ફરતો નથી; ત્યાં શાંતિ અને શાંતિથી પણ પર એવી વ્યાપક શક્તિ કળાઓમાં પણ વ્યાપી છે.

તત્પૂરુષં તથેશાનં બ્રહ્મ બ્રહ્મસુ પઞ્ચસુ મૂર્ધાનમપિ લિંગસ્ય નાદભાગેષ્વનુત્તમમ્

એ પુરુષ, એ ઈશાન, પાંચ બ્રહ્મામાં બ્રહ્મા, અને લિંગના શિખર ભાગમાં પણ, શ્રેષ્ઠ નાદ ભાગોમાં છે.

યત્રાવાહ્ય સમારાધ્યઃ કેવલો નિષ્કલઃ શિવઃ તત્તેષ્વપિ તદા બિંદોર્નાદાચ્છક્તેસ્તતઃ પરાત્

જ્યાં નિર્મળ, નિષ્કલ શિવનું આવાહન અને પૂજન થાય છે, ત્યાં પણ બીંદુ, નાદ, શક્તિ અને એથી પણ પર છે.

તત્ત્વાદપિ પરં તત્ત્વમતત્ત્વં પરમાર્થતઃ કારણેષુ ત્રયાતીતાન્માયાવિક્ષોભકારણાત્

એ તત્વથી પણ પરમ તત્વ છે, જે પરમાર્થમાં તત્વ નથી, ત્રણ કારણો કરતાં પણ પર છે, અને માયાના ઉથલપાથલનું મૂળ છે.

અનંતાચ્છુદ્ધવિદ્યાયાઃ પરસ્તાચ્ચ મહેશ્વરાત્ સર્વવિદ્યેશ્વરાધીશાન્ન પરાચ્ચ સદાશિવાત્

અનંત શુદ્ધ વિદ્યા કરતાં પણ પર, મહેશ્વર કરતાં પણ પર, સર્વ વિદ્યા સ્વામીઓ કરતાં પણ પર, અને સદા શિવ કરતાં પણ પર છે.

સર્વમંત્રતનોર્દેવાચ્છક્તિત્રયસમન્વિતાત્ પઞ્ચવક્ત્રાદ્દશભુજાત્સાક્ષાત્સકલનિષ્કલાત્

સર્વ મંત્રમય દેવ, ત્રણ શક્તિઓથી યુક્ત, પાંચ મુખ અને દસ ભુજાવાળા, સાક્ષાત્ સર્વ અને નિષ્કલ સ્વરૂપથી.

તસ્માદપિ પરાદ્બિંદોરર્ધેદોશ્ચ તતઃ પરાત્ તતઃ પરાન્નિશાધીશાન્નાદાખ્યાચ્ચ તતઃ પરાત્

એથી પણ પર, બીંદુના અર્ધ ભાગથી, એથી પણ પર, રાત્રિના સ્વામીઓથી પણ પર, અને એથી પણ પર, જે નાદ કહેવાય છે.

તતઃ પરાત્સુષુમ્નેશાદ્બ્રહ્મરંધ્રેશ્વરાદપિ તતઃ પરસ્માચ્છક્તેશ્ચ પરસ્તાચ્છિવતત્ત્વતઃ

એથી પણ પર, સુષુમ્નાના સ્વામીથી, બ્રહ્મરંધ્રના ઈશ્વરથી પણ પર, એથી પણ પર, પરમ શક્તિથી, અને એથી પણ પર, શિવ તત્વથી.

પરમં કારણં સાક્ષાત્સ્વયં નિષ્કારણં શિવમ્ કારણાનાં ચ ધાતારં ધ્યાતારાં ધ્યેયમવ્યયમ્

પરમ કારણ સ્વયં શિવ છે, જે કોઈ કારણથી બંધાયેલો નથી, બધા કારણોનો આધાર, ધ્યાન કરનારાઓ માટે ધ્યાનનો વિષય અને અવિનાશી છે.

પરમાકાશમધ્યસ્થં પરમાત્મોપરિ સ્થિતં સર્વૈશ્વર્યેણ સંપન્નં સર્વેશ્વરમનીશ્વરમ્

જે પરમ આકાશના મધ્યમાં, પરમાત્માથી પણ ઉપર સ્થિત છે, સર્વ ઐશ્વર્યથી સમૃદ્ધ, સર્વનો સ્વામી અને કોઈથી ઓછો નથી.

ઐશ્વર્યાચ્ચાપિ માયેયાદશુદ્ધાન્માનુષાદિકાત્ અપરાચ્ચ પરાત્ત્યાજ્યાદધિશુદ્ધાધ્વગોચરાત્

ઐશ્વર્યથી, માયાથી, અશુદ્ધિથી, માનવ અને અન્યોથી, નીચા અને ઊંચા માર્ગોથી, પરમ શુદ્ધિના માર્ગથી.

તત્પરાચ્છુદ્ધવિદ્યાદ્યાદુન્મનાંતાત્પરાત્પરાત્ પરમં પરમૈશ્વર્યમુન્મનાદ્યમનાદિ ચ

એથી પણ પર, શુદ્ધ વિદ્યા અને અનમના કરતાં પણ પર, પરમ, સર્વોચ્ચ ઐશ્વર્ય, અનમના અને અનાદિ.

અપારમપરાધીનં નિરસ્તાતિશયં સ્થિરમ્ ઇત્થમર્થૈર્દશવિધૈરિયમાથર્વણી શ્રુતિઃ

અપાર, બીજાથી સ્વતંત્ર, કોઈ અતિશયતા વગર સ્થિર—આ રીતે દસ પ્રકારના અર્થો સાથે આ અથર્વણ વાણી છે.

યસ્માદ્ગરીયસી તસ્માદ્વિશ્વં વ્યાપ્તમથર્વણાત્ ઋગ્વેદઃ પુનરાહેદં જાગ્રદ્રૂપં મયોચ્યતે

અથર્વવેદ સર્વથી મહાન હોવાથી, એ સમગ્ર જગતને વ્યાપે છે; ઋગ્વેદ ફરીથી આ જાગૃત અવસ્થાને જણાવે છે, જે હું કહું છું.

યેનાહમાત્મતત્ત્વસ્ય નિત્યમસ્મ્યભિધાયકઃ યજુર્વેદો ઽવદત્તદ્વત્સ્વપ્નાવસ્થા મયોચ્યતે

જે દ્વારા હું આત્માના તત્ત્વનો હંમેશા પ્રકાશક છું, એ યજુરવેદ કહે છે; એ જ રીતે, સ્વપ્નાવસ્થા પણ હું કહું છું.