શિવપુરાણમ્

અધર્મો હિંસિકારૂપો ધર્મસ્તુ સુખરૂપકઃ અધર્માદ્દુઃખમાપ્નોતિ ધર્માદ્વૈ સુખમેધતે

અધર્મ હિંસાના સ્વરૂપનું છે; ધર્મ સુખરૂપ છે. અધર્મથી દુઃખ મળે છે, ધર્મથી સુખ મળે છે.

વિદ્યાદુર્વૃત્તિતો દુઃખં સુખં વિદ્યાત્સુવૃત્તિતઃ ધર્માર્જનમતઃ કુર્યાદ્ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધયે

જ્ઞાન હોવા છતાં ખોટી ચાલથી દુઃખ થાય છે અને સારી ચાલથી સુખ મળે છે; એટલે ભોગ અને મુક્તિ માટે ધર્મ મેળવવો જોઈએ.

સકુટુંબસ્ય વિપ્રસ્ય ચતુર્જનયુતસ્ય ચ શતવર્ષસ્ય વૃત્તિં તુ દદ્યાત્તદ્બ્રહ્મલોકદમ્

જે વ્યક્તિ ચાર સભ્યોવાળાં કુટુંબવાળા વિદ્વાન બ્રાહ્મણનું સો વર્ષ સુધી જીવન ચલાવે છે, તેને બ્રહ્મલોક મળે છે.

ચાંદ્રાયણસહસ્રં તુ બ્રહ્મલોકપ્રદં વિદુઃ સહસ્રસ્ય કુટુંબસ્ય પ્રતિષ્ઠાં ક્ષત્રિયશ્ચરેત્

હજારો ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવાથી બ્રહ્મલોક મળે છે; ક્ષત્રિયએ હજાર કુટુંબની ગુજરાન સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ.

ઇંદ્રલોકપ્રદં વિદ્યાદયુતં બ્રહ્મલોકદમ્ યાં દેવતાં પુરસ્કૃત્ય દાનમાચરતે નરઃ

દસ હજાર જ્ઞાન ધરાવતાં માટે દેવતાની પૂજા કરીને દાન કરવાથી બ્રહ્મલોક મળે છે; એવાં કાર્યથી ઇન્દ્રલોક પણ મળે છે.

તત્તલ્લોકમવાપ્નોતિ ઇતિ વેદવિદો વિદુઃ અર્થહીનઃ સદા કુર્યાત્તપસા માર્જનં તથા

જે દેવતાને દાન અપાય છે, એ દેવતાનો લોક મળે છે—એવું વેદજ્ઞ લોકો કહે છે; અને જેને ધન ન હોય, તેણે તપથી પવિત્રતા મેળવવી જોઈએ.

તીર્થાચ્ચ તપસા પ્રાપ્યં સુખમક્ષય્યમશ્નુતે અર્થાર્જનમથો વક્ષ્યે ન્યાયતઃ સુસમાહિતઃ

તીર્થયાત્રા અને તપથી અખૂટ સુખ મળે છે; હવે હું ધર્મપૂર્વક ધન મેળવવાની રીત સમજાવું છું.

કૃતાત્પ્રતિગ્રહાચ્ચૈવ યાજનાચ્ચ વિશુદ્ધિતઃ અદૈન્યાદનતિક્લેશાદ્બ્રાહ્મણો ધનમર્જયેત્

બ્રાહ્મણે શુદ્ધ રીતે—યોગ્ય રીતે દાન સ્વીકારી, યજ્ઞ કરાવી, ભીખ ન માંગી અને વધારે કષ્ટ લીધા વિના—ધન મેળવવું જોઈએ.

ક્ષત્રિયો બાહુવીર્યેણ કૃષિગોરક્ષણાદ્વિશઃ ન્યાયાર્જિતસ્ય વિત્તસ્ય દાનાત્સિદ્ધિં સમશ્નુતે

ક્ષત્રિયે પોતાની બળથી અને વૈશ્યે ખેતી અને પશુપાલનથી ધર્મપૂર્વક મેળવેલું ધન દાન આપીને સિદ્ધિ મેળવે છે.

જ્ઞાનસિદ્ધ્યા મોક્ષસિદ્ધિઃ સર્વેષાં ગુર્વનુગ્રહાત્ મોક્ષાત્સ્વરૂપસિદ્ધિઃ સ્યાત્પરાનન્દં સમશ્નુતે

ગુરુની કૃપાથી જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય તો બધા માટે મુક્તિ મળે છે; મુક્તિથી પોતાનું સાચું સ્વરૂપ જાણી પરમ આનંદ મળે છે.

સત્સંગાત્સર્વમેતદ્વૈ નરાણાં જાયતે દ્વિજાઃ ધનધાન્યાદિકં સર્વં દેયં વૈ ગૃહમેધિના

દ્વિજો! સજ્જનોની સંગતથી માણસને બધું મળે છે; ગૃહસ્થએ પોતાનું ધન, અનાજ વગેરે જરૂરિયાતમંદને આપવું જોઈએ.

યદ્યત્કાલે વસ્તુજાતં ફલં વા ધાન્યમેવ ચ તત્તત્સર્વં બ્રાહ્મણેભ્યો દેયં વૈ હિતમિચ્છતા

જે સમયે જે વસ્તુ, ફળ કે અનાજ મળે, તે બધું કલ્યાણ ઈચ્છનારએ બ્રાહ્મણોને આપવું જોઈએ.

જલં ચૈવ સદા દેયમન્નં ક્ષુદ્વ્યાધિશાંતયે ક્ષેત્રં ધાન્યં તથા ઽ ઽમાન્નમન્નમેવં ચતુર્વિધમ્

હંમેશાં પાણી અને ભોજન આપવું જોઈએ, જેથી ભૂખ અને રોગ દૂર થાય; ખેતર, અનાજ, પાકેલું ખોરાક અને ચાર પ્રકારનું ભોજન પણ આપવું જોઈએ.

યાવત્કાલં યદન્નં વૈ ભુક્ત્વા શ્રવણમેધતે તાવત્કૃતસ્ય પુણ્યસ્ય ત્વર્ધં દાતુર્ન સંશયઃ

જેટલા સમય સુધી આપેલું ભોજન ખવાય છે અને તેની વાત થાય છે, તેટલા સમય સુધી કરેલા પુણ્યનો અડધો ફળ દાતા ને મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ગ્રહીતાહિગૃહીતસ્ય દાનાદ્વૈ તપસા તથા પાપસંશોધનં કુર્યાદન્યથા રૌરવં વ્રજેત્

જે દાન લે છે, તેણે પાપ દૂર કરવા માટે દાન આપવું અને તપ કરવું જોઈએ; નહિંતર રૌરવ નરકમાં જવું પડે છે.

આત્મવિત્તં ત્રિધા કુર્યાદ્ધર્મવૃદ્ધ્યાત્મભોગતઃ નિત્યં નૈમિત્તકં કામ્યં કર્મ કુર્યાત્તુ ધર્મતઃ

પોતાનું ધન ત્રણ ભાગે વહેંચવું: એક ભાગ ધર્મ માટે, એક ભાગ પોતાના ઉપભોગ માટે અને એક ભાગ પોતાની જરૂરિયાત માટે; રોજ, વિશેષ પ્રસંગે અને ઇચ્છિત કર્મો હંમેશાં ધર્મથી કરવું જોઈએ.

વિત્તસ્ય વર્ધનં કુર્યાદ્વૃદ્ધ્યંશેન હિ સાધકઃ હિતેન મિતમે ધ્યેન ભોગં ભોગાંશતશ્ચરેત્

સફળતા ઇચ્છનારએ ધનની વૃદ્ધિ માટે ભાગ અલગ રાખવો જોઈએ; ઉપભોગ માટેના ભાગમાં મર્યાદિત રીતે અને હંમેશાં હિતને ધ્યાનમાં રાખીને જ ભોગ કરવો જોઈએ.

કૃષ્યર્જિતે દશાંશં હિ દેયં પાપસ્ય શુદ્ધયે શેષેણ કુર્યાદ્ધર્માદિ અન્યથા રૌરવં વ્રજેત્

ખેતીથી મળેલા ધનનો દસમો ભાગ પાપની શુદ્ધિ માટે આપવો જોઈએ; બાકી ધનથી ધર્માદિ કાર્ય કરવું, નહિંતર રૌરવ નરક મળે છે.

અથવા પાપબુદ્ધિઃ સ્યાત્ક્ષયં વા સત્યમેષ્યતિ વૃદ્ધિવાણિજ્યકે દેયષ્ષડંશો હિ વિચક્ષણૈઃ

જો મનમાં ખોટી niyat હોય તો વિનાશ નિશ્ચિત છે; પણ ધનની વૃદ્ધિ માટેના વેપારમાં બુદ્ધિશાળી લોકો છઠ્ઠો ભાગ આપવો જોઈએ.

શુદ્ધપ્રતિગ્રહે દેયશ્ચતુર્થાંશો દ્વિજોત્તમૈઃ અકસ્માદુત્થિતે ઽર્થે હિ દેયમર્ધં દ્વિજોત્તમૈઃ

શુદ્ધ મનથી આપતી વખતે શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને ચોથું ભાગ આપવો જોઈએ; પણ જો અચાનક જરૂર પડે તો શ્રેષ્ઠ દ્વિજોને અડધું આપવું જોઈએ.

અસત્પ્રતિગ્રહસર્વં દુર્દાનં સાગરે ક્ષિપેત્ આહૂય દાનં કર્તવ્યમાત્મભોગસમૃદ્ધયે

અયોગ્ય દાન અને મુશ્કેલ દાન બધું જ દરિયામાં ફેંકી દઈએ; આમંત્રણ મળ્યા પછી પોતાનું સુખ અને સમૃદ્ધિ માટે દાન કરવું જોઈએ.

પૃષ્ટં સર્વં સદા દેયમાત્મશક્ત્યનુસારતઃ જન્માંતરે ઋણી હિ સ્યાદદત્તે પૃષ્ટવસ્તુનિ

પોતાની શક્તિ પ્રમાણે જે માંગવામાં આવે તે હંમેશા આપવું જોઈએ; જો પૂછેલું ન આપો તો આગળના જન્મમાં ઋણી થવું પડે.

પરેષાં ચ તથા દોષં ન પ્રશંસેદ્વિચક્ષણઃ વિશેષેણ તથાબ્રહ્મઞ્છ્રુતં દૃષ્ટં ચ નો વદેત્

બુદ્ધિશાળી માણસે ક્યારેય બીજાના દોષની પ્રશંસા ન કરવી; ખાસ કરીને બ્રાહ્મણ વિશે સાંભળેલું કે જોયેલું કંઈ બોલવું નહીં.

ન વદેત્સર્વજંતૂનાં હૃદિ રોષકરં બુધઃ સંધ્યયોરગ્નિકાર્યં ચ કુર્યાદૈશ્વર્યસિદ્ધયે

પંડિત માણસે કોઈ પણ જીવના હૃદયમાં રોષ પેદા કરે એવા શબ્દો ન બોલવા જોઈએ; અને સુખ-સમૃદ્ધિ માટે સંધ્યાકાળે અગ્નિનું કાર્ય કરવું જોઈએ.

અશક્તસ્ત્વેકકાલે વા સૂર્યાગ્ની ચ યથાવિધિ તંડુલં ધાન્યમાજ્યં વા ફલં કંદં હવિસ્તથા

જો કોઈ અશક્ત હોય અથવા કોઈ એક સમયે હોય તો, નિયમ પ્રમાણે, સૂર્ય અને અગ્નિને તાંદળ, અનાજ, ઘી, ફળ, કંદ અથવા અન્ય હવન સામગ્રી અર્પણ કરવી.

સ્થાલીપાકં તથા કુર્યાદ્યથાન્યાયં યથાવિધિ પ્રધાનહોમમાત્રં વા હવ્યાભાવે સમાચરેત્

પાત્રમાં યોગ્ય રીતે અને નિયમ પ્રમાણે પાક બનાવવો જોઈએ; અથવા હવન સામગ્રી ન હોય તો ઓછામાં ઓછું મુખ્ય હવન કરવું જોઈએ.

નિત્યસંધાનમિત્યુક્તં તમજસ્રં વિદુર્બુધાઃ અથવા જપમાત્રં વા સૂર્યવંદનમેવ ચ

આને જ નિત્ય સંધ્યા કહે છે, જેને બુદ્ધિશાળીઓ સતત માનતા આવ્યા છે; અથવા માત્ર જપ કરવો કે સૂર્યવંદન કરવું પણ ચાલે.

એવમાત્માર્થિનઃ કુર્યુરર્થાર્થી ચ યથાવિધિ બ્રહ્મયજ્ઞરતા નિત્યં દેવપૂજારતાસ્તથા

આ રીતે, પોતાનું કલ્યાણ ઇચ્છનાર કે ધન ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ નિયમ પ્રમાણે આચરણ કરવું; જે બ્રહ્મયજ્ઞ અને દેવપૂજામાં સતત લાગેલા હોય તેમને હંમેશા એ કરવું જોઈએ.

અગ્નિપૂજાપરા નિત્યં ગુરુપૂજારતાસ્તથા બ્રાહ્મણાનાં તૃપ્તિકરાઃ સર્વે સ્વર્ગસ્ય ભાગિનઃ

જે લોકો હંમેશા અગ્નિપૂજા, ગુરુપૂજા અને બ્રાહ્મણોની તૃપ્તિમાં લાગેલા હોય, તેઓ બધા સ્વર્ગના ભાગીદાર બને છે.