શિવપુરાણમ્

ભક્તસ્ય તે સમાખ્યાતં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ દેયં ચ શિવભક્તેભ્યઃ શિવેન કથિતં પુરા

હે ભક્ત, તને આ સમજાવ્યું છે; જેને તકે તેને આપવું નહીં. માત્ર શિવભક્તોને જ આપવું, જેમ શિવે પ્રાચીન સમયમાં કહ્યું હતું.

નિત્યનૈમિત્તિકાત્કામ્યાદ્યા સિદ્ધિરિહ કીર્તિતા સા સર્વા લભ્યેત સદ્યો લિંગબેરપ્રતિષ્ઠયા

દૈનિક, નિમિત્તિક અને કામ્ય કર્મોમાં સફળતા અહીં કહી છે; લિંગસ્થાપનથી બધું તરત જ પ્રાપ્ત થાય છે.

સર્વો લિંગમયો લોકસ્સર્વં લિંગે પ્રતિષ્ઠિતમ્ તસ્માત્પ્રતિષ્ઠિતે લિંગે ભવેત્સર્વં પતિષ્ઠિતમ્

આ આખું જગત લિંગથી વ્યાપ્ત છે; બધું લિંગમાં સ્થિત છે. એટલે લિંગ સ્થાપિત થાય ત્યારે બધું સ્થિર થાય છે.

બ્રહ્મણા વિષ્ણુના વાપિ રુદ્રેણાન્યેન કેન વા લિંગપ્રતિષ્ઠામુત્સૃજ્ય ક્રિયતે સ્વપદસ્થિતિઃ

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર કે બીજાએ, જો લિંગસ્થાપન છોડીને પોતાનું કાર્ય કરે છે,

કિમન્યદિહ વક્તવ્યં પ્રતિષ્ઠાં પ્રતિ કારણમ્ પર્તિષ્ઠિતં શિવેનાપિ લિંગં વૈશ્વેશ્વરં યતઃ

સ્થાપન વિશે બીજું શું કહેવું? કારણ એ છે કે, લિંગ, જે વિશ્વના સ્વામી છે, તે શિવે પણ સ્થાપ્યું છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પરત્રેહ ચ શર્મણે સ્થાપયેત્પરમેશસ્ય લિંગં બેરમથાપિ વા

આથી, સર્વ રીતે પ્રયત્ન કરીને, અહીં કે પરલોકમાં સુખ માટે પરમેશ્વરનું લિંગ કે મૂર્તિ સ્થાપવું જોઈએ.

કિમિદં લિંગમાખ્યાતં કથં લિંગી મહેશ્વરઃ કથં ચ લિંગભાવો ઽસ્ય કસ્માદસ્મિઞ્છિવો ઽર્ચ્યતે

આ લિંગ શું છે જેનું વર્ણન થાય છે? મહાદેવ લિંગધારી કેવી રીતે છે? તેમને લિંગરૂપ કેવી રીતે મળ્યું અને શિવજીનું આ રૂપે પૂજન કેમ થાય છે?

અવ્યક્તં લિંગમાખ્યાતં ત્રિગુણપ્રભવાપ્યયમ્ અનાદ્યનંતં વિશ્વસ્ય યદુપાદાનકારણમ્

લિંગને અવ્યક્ત કહેવાયું છે, જે ત્રણ ગુણમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે; તે અનાદિ અને અનંત છે અને સમગ્ર જગતનું મૂળ કારણ છે.

તદેવ મૂલપ્રકૃતિર્માયા ચ ગગનાત્મિકા તત એવ સમુત્પન્નં જગદેતચ્ચરાચરમ્

એ જ મૂળ પ્રકૃતિ છે, એ જ માયા છે, જેનું સ્વરૂપ આકાશ જેવું છે; એમાંથી જ આ આખું ચરાચર જગત ઉત્પન્ન થયું છે.

અશુદ્ધં ચૈવ શુદ્ધં યચ્છુદ્ધાશુદ્ધં ચ તત્ત્રિધા તતઃ શિવો મહેશશ્ચ રુદ્રો વિષ્ણુઃ પિતામહઃ

અશુદ્ધ, શુદ્ધ અને શુદ્ધ-અશુદ્ધ—આ ત્રણ પ્રકારમાંથી જ શિવ, મહેશ, રુદ્ર, વિષ્ણુ અને પિતામહ ઉત્પન્ન થાય છે.

ભૂતાનિ ચેન્દ્રિયૈર્જાતા લીયન્તે ઽત્ર શિવાજ્ઞયા અત એવ શિવો લિંગો લિંગમાજ્ઞાપયેદ્યતઃ

પાંચ તત્વો અને ઇન્દ્રિયોથી સર્વે ઉત્પન્ન થાય છે અને શિવજીની આજ્ઞાથી એ બધું અહીં લય પામે છે; તેથી શિવજીએ લિંગરૂપ ધારણ કર્યું છે, કારણ કે બધાની આજ્ઞા લિંગમાંથી જ થાય છે.

યતો ન તદનાજ્ઞાતં કાર્યાય પ્રભવેત્સ્વતઃ તતો જાતસ્ય વિશ્વસ્ય તત્રૈવ વિલયો યતઃ

શિવજીની આજ્ઞા વિના કોઈ કાર્ય માટે કશું જ ઉત્પન્ન થતું નથી અને સમગ્ર જગતનું લય પણ એમાં જ થાય છે.

અનેન લિંગતાં તસ્ય ભવેન્નાન્યેન કેનચિત્ લિંગં ચ શિવયોર્દેહસ્તાભ્યાં યસ્માદધિષ્ઠિતમ્

માત્ર આથી જ શિવજીને લિંગરૂપ મળ્યું છે, બીજું કોઈ કારણ નથી; અને લિંગ એ શિવ અને શક્તિનું શરીર છે, કારણ કે એ બંનેથી તે સ્થાપિત છે.

અતસ્તત્ર શિવઃ સામ્બો નિત્યમેવ સમર્ચયેત્ લિંગવેદી મહાદેવી લિંગં સાક્ષાન્મહેશ્વરઃ

આથી ત્યાં શિવજી અને અંબાને હંમેશાં પૂજવા જોઈએ; લિંગ એ જ વિધિસ્થળ છે, મહાદેવી છે અને લિંગ સ્વયં મહેશ્વર છે.

તયોઃ સંપૂજનાદેવ સ ચ સા ચ સમર્ચિતૌ ન તયોર્લિંગદેહત્વં વિદ્યતે પરમાર્થતઃ

એ બંનેની પૂજા કરતાં શિવ અને શક્તિ બંને પૂજાય છે; વાસ્તવમાં, લિંગનું કોઈ દેહરૂપ એ બંનેને નથી.

યતસ્ત્વેતૌ વિશુદ્ધૌ તૌ દેહસ્તદુપચારતઃ તદેવ પરમા શક્તિઃ શિવસ્ય પરમાત્મનઃ

કારણ કે એ બંને શુદ્ધ છે, તેમનું શરીર માત્ર ઉપચારરૂપ છે; એ જ પરમ શક્તિ છે, પરમાત્મા શિવની.

શક્તિરાજ્ઞાં યદાદત્તે પ્રસૂતે તચ્ચરાચરમ્ ન તસ્ય મહિમા શક્યો વક્તું વર્ષશતૈરપિ

જ્યારે શક્તિ આજ્ઞા મેળવે છે ત્યારે તે આખું ચરાચર જગત ઉત્પન્ન કરે છે; એની મહિમા તો સો વર્ષમાં પણ વર્ણવી શકાય તેવી નથી.

યેનાદૌ મોહિતૌ સ્યાતાં બ્રહ્મનારાયણાવપિ પુરા ત્રિભુવનસ્યાસ્ય પ્રલયે સમુપસ્થિતે

જેની માયાથી શરૂઆતમાં બ્રહ્મા અને નારાયણ પણ મોહિત થઈ ગયા, જ્યારે ત્રણેય લોકનું પ્રલય નજીક આવ્યું હતું.

વારિશય્યાગતો વિષ્ણુઃ સુષ્વાપાનાકુલઃ સુખમ્ યદૃચ્છયા ગતસ્તત્ર બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ

જળ ઉપર શયન કરતો વિષ્ણુ સુખપૂર્વક ઊંઘતો હતો; ત્યારે યથાસંભવ બ્રહ્મા, લોકપિતામહ, ત્યાં આવ્યા.

દદર્શ પુણ્ડરીકાક્ષં સ્વપન્તં તમનાકુલમ્ માયયા મોહિતઃ શમ્ભોર્વિષ્ણુમાહ પિતામહઃ

બ્રહ્માએ કમળનેત્ર વિષ્ણુને ઊંઘતો અને નિરાંતિથી જોયો; શંભુની માયાથી મોહિત થઈ, બ્રહ્માએ વિષ્ણુને કહ્યું.

કસ્ત્વં વદેત્યમર્ષેણ પ્રહૃત્યોત્થાપ્ય માધવમ્ સ તુ હસ્તપ્રહારેણ તીવ્રેણાભિહતઃ ક્ષણાત્

ક્રોધથી માધવને ધક્કો મારીને જગાડ્યો અને પૂછ્યું: 'તુ કોણ છે? બોલ!' પણ વિષ્ણુને હાથના જોરદાર આઘાતથી તરત જ જાગી ઊઠ્યા.

પ્રબુદ્ધોત્થાય શયનાદ્દદર્શ પરમેષ્ઠિનમ્ તમાહ ચાંતસ્સંક્રુદ્ધઃ સ્વયમક્રુદ્ધવદ્ધરિઃ

જાગીને શય્યા પરથી ઊભા રહી, પરમેષ્ઠીને જોયા; હરિ અંદરથી ગુસ્સે હતા છતાં બહારથી શાંત રહીને બોલ્યા.

કુતસ્ત્વમાગતો વત્સ કસ્માત્ત્વં વ્યાકુલો વદ ઇતિ વિષ્ણુવચઃ શ્રુત્વા પ્રભુત્વગુણસૂચકમ્

'તુ ક્યાંથી આવ્યો છે, વત્સ? કેમ તુ વ્યાકુલ છે? બોલ.' વિષ્ણુના આ વચન સાંભળી, જેમાં તેમનો અધિકાર દર્શાતો હતો...

રજસા બદ્ધવૈરસ્તં બ્રહ્મા પુનરભાષત વત્સેતિ માં કુતો બ્રૂષે ગુરુઃ શિષ્યમિવાત્મનઃ

રાગ અને દ્વેષથી બંધાયેલા બ્રહ્માજીએ ફરી કહ્યું: 'તમે મને 'વત્સ' કેમ બોલાવો છો? જેમ ગુરુ પોતાને શિષ્યને બોલાવે એમ!'

માં ન જાનાસિ કિં નાથં પ્રપઞ્ચો યસ્ય મે કૃતિઃ ત્રિધાત્માનં વિભજ્યેદં સૃષ્ટ્વાથ પરિપાલ્યતે

શું તમે મને સ્વામી તરીકે ઓળખતા નથી? આ આખું જગત મારી રચના છે. હું પોતાને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી, આ સૃષ્ટિ બનાવી છે અને તેનું પાલન પણ કરું છું.

સંહરામિ નમે કશ્ચિત્સ્રષ્ટા જગતિ વિદ્યતે ઇત્યુક્તે સતિ સો ઽપ્યાહ બ્રહ્માણં વિષ્ણુરવ્યયઃ

'માત્ર હું જ સંહાર કરું છું; જગતમાં મારા સિવાય બીજો કોઈ સર્જનહાર નથી.' આવું તેણે કહ્યું ત્યારે અવિનાશી વિષ્ણુએ પણ બ્રહ્માજીને કહ્યું:

અહમેવાદિકર્તાસ્ય હર્તા ચ પરિપાલકઃ ભવાનપિ મમૈવાંગાદવતીર્ણઃ પુરાવ્યયાત્

'માત્ર હું જ આ જગતનો મૂળ સર્જનહાર, સંહારક અને પાલક છું. તમે પણ પ્રાચીન કાળે મારા શરીરમાંથી ઉતર્યા છો, અવિનાશીમાંથી.'

મન્નિયોગાત્ત્વમાત્માનં ત્રિધા કૃત્વા જગત્ત્રયમ્ સૃજસ્યવસિ ચાંતે તત્પુનઃ પ્રતિસૃજસ્યપિ

'મારા આદેશથી, તમે પોતાને ત્રણ ભાગમાં વહેંચી, ત્રણેય લોકની રચના કરો છો, તેમનું પાલન કરો છો અને અંતે ફરીથી તેમનો સંહાર કરો છો.'

વિસ્મૃતોસિ જગન્નાથં નારાયણમનામયમ્ તવાપિ જનકં સાક્ષાન્મામેવમવમન્યસે

'તમે જગતના નિર્દોષ સ્વામી નારાયણને અને મને, તમારા સીધા જનકને પણ ભૂલી ગયા છો—એથી તમે મને અવગણો છો.'