શિવપુરાણમ્

રસાય નાયતે નિત્યમપથ્યમપિ સેવિતમ્ અનિશં ક્રિયમાણાપિ રતિસ્ત્વભિનવાયતે

દૈનિક અપયોગી વસ્તુ પણ પોષક બની જાય છે, અને સતત ભોગવતા પણ આનંદ હમેશા નવો લાગે છે.

અનાગતાદિકં સર્વં કરસ્થામલકાયતે યાદૃચ્છિકફલાયન્તે સિદ્ધયો ઽપ્યણિમાદયઃ

ભૂતકાળ, ભવિષ્ય અને વર્તમાન—બધું હાથમાં રાખેલા ફળ જેટલું સ્પષ્ટ દેખાય છે; અણિમાદિક સિદ્ધિઓ પણ સહેજે પ્રાપ્ત થઈ જાય છે.

બહુનાત્ર કિમુક્તેન સર્વકામાર્થસિદ્ધિષુ અસ્મિન્કર્મણિ નિર્વૃત્તે ત્વનવાપ્યં ન વિદ્યતે

હવે વધુ શું કહું? સર્વ ઇચ્છા અને ધ્યેયની સિદ્ધિમાં, આ કર્મ પૂર્ણ થાય ત્યારે કંઈ અપ્રાપ્ય રહેતું નથી.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ કેવલામુષ્મિકં વિધિમ્ નૈતેન સદૃશં કિંચિત્કર્માસ્તિ ભુવનત્રયે

હવે હું શુદ્ધ પરલૌકિક વિધિ સમજાવું છું; ત્રણેય લોકમાં આવું બીજું કોઈ કર્મ નથી.

પુણ્યાતિશયસંયુક્તઃ સર્વૈર્દેવૈરનુષ્ઠિતઃ બ્રહ્મણા વિષ્ણુના ચૈવ રુદ્રેણ ચ વિશેષતઃ

આ વિધિ અતિપુણ્યથી યુક્ત છે, બધા દેવતાઓએ આચર્યું છે—બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને ખાસ કરીને રુદ્રે પણ.

ઇંદ્રાદિલોકપારૈશ્ચ સૂર્યાદ્યૈર્નવભિર્ગ્રહૈઃ વિશ્વામિત્રવસિષ્ઠાદ્યૈર્બ્રહ્મવિદ્ભિર્મહર્ષિભિઃ

ઇન્દ્ર અને અન્ય લોકપાલોએ, સૂર્ય વગેરે નવ ગ્રહોએ, વિશ્વામિત્ર, વસિષ્ઠ જેવા બ્રહ્મજ્ઞાની મહર્ષિઓએ પણ આ વિધિ કરી છે.

શ્વેતાગસ્ત્યદધીચાદ્યૈરસ્માભિશ્ચ શિવાશ્રિતૈઃ નંદીશ્વરમહાકાલભૃંગીશાદ્યૈર્ગણેશ્વરૈઃ

શ્વેતાશ્વતર, અગસ્ત્ય, દધીચિ અને અન્યોએ, અમને જે શિવભક્ત છીએ, અને નંદીશ્વર, મહાકાળ, ભૃંગી જેવા ગણપતિઓએ પણ આ વિધિ કરી છે.

પાતાલવાસિભિર્દૈત્યૈઃ શેષાદ્યૈશ્ચ મહોરગૈઃ સિદ્ધૈર્યક્ષૈશ્ચ ગંધર્વૈ રક્ષોભૂતપિશાચકૈઃ

પાતાળમાં રહેતા દૈત્યોએ, શેષ જેવા મહાન સાપોએ, સિદ્ધો, યક્ષો, ગંધર્વો અને રાક્ષસો, ભૂતો અને પિશાચોએ,

સ્વંસ્વં પદમનુપ્રાપ્તં સર્વૈરયમનુષ્ઠિતઃ અનેન વિધિના સર્વે દેવા દેવત્વમાગતાઃ

દરેકે પોતપોતાનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું; સૌએ આ વિધિ કરી. આ રીતે બધા દેવતાઓએ પોતાનું દેવત્વ મેળવ્યું.

બ્રહ્મા બ્રહ્મત્વમાપન્નો વિષ્ણુર્વિષ્ણુત્વમાગતઃ રુદ્રો રુદ્રત્વમાપન્ન ઇંદ્રશ્ચેન્દ્રત્વમાગતઃ

બ્રહ્માએ બ્રહ્માનું સ્થાન મેળવ્યું, વિષ્ણુએ વિષ્ણુનું, રુદ્રે રુદ્રનું અને ઇન્દ્રે ઇન્દ્રનું સ્થાન પ્રાપ્ત કર્યું.

ગણેશશ્ચ ગણેશત્વમનેન વિધિના ગતઃ સિતચંદનતોયેન લિંગં સ્નાપ્ય શિવં શિવામ્ શ્વેતૈર્વિકસિતૈઃ પદ્મૈઃ સંપૂજ્ય પ્રણિપત્ય ચ

અને એ જ રીતે ગણેશજીયે પણ આ વિધિથી પોતાનું ગણેશત્વ મેળવ્યું: ઠંડા ચંદનના જળથી શિવલિંગને સ્નાન કરાવ્યું, સફેદ અને ફૂલેલા કમળોથી પૂજા કરી અને નમસ્કાર કર્યો.

તત્ર પદ્માસનં રમ્યં કૃત્વા લક્ષણસંયુતમ્ વિભવે સતિ હેમાદ્યૈ રત્નાદ્યૈર્વા સ્વશક્તિતઃ

ત્યાં સુંદર કમળના આસન તૈયાર કરવું, શુભ ચિહ્નોથી શોભિત કરવું અને શક્તિ પ્રમાણે સોનાં કે રત્નોથી, અથવા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે બનાવવું.

મધ્યે કેસરજાલાસ્ય સ્થાપ્ય લિંગં કનીયસમ્ અંગુષ્ઠપ્રતિમં રમ્યં સર્વગન્ધમયં શુભમ્

કમળના મધ્યમાં, રેશમના તંતુઓ વચ્ચે, અંગૂઠા જેટલું નાનું, સૌંદર્યપૂર્ણ અને સુગંધિત પદાર્થોથી બનેલું શુભ લિંગ સ્થાપવું.

દક્ષિણે સ્થાપયિત્વા તુ બિલ્વપત્રૈઃ સમર્ચયેત્ અગુરું દક્ષિણે પાર્શ્વે પશ્ચિમે તુ મનઃશિલામ્

દક્ષિણ બાજુ લિંગ રાખીને, બિલ્વપત્રોથી પૂજા કરવી; દક્ષિણ બાજુએ અગરુ મૂકવું અને પશ્ચિમ બાજુએ મન:શિલા મૂકવી.

ઉત્તરે ચંદનં દદ્યાદ્ધરિતાલં તુ પૂર્વતઃ સુગન્ધૈઃ કુસુમૈ રમ્યૈર્વિચિત્રૈશ્ચાપિ પૂજયેત્

ઉત્તર બાજુએ ચંદન ચડાવવું અને પૂર્વ બાજુએ હરિતાળ. સુગંધિત, સુંદર અને વિવિધ ફૂલો વડે પૂજા કરવી.

ધૂપં કૃષ્ણાગુરું દદ્યાત્સર્વતશ્ચ સગુગ્ગુલમ્ વાસાંસિ ચાતિસૂક્ષ્માણિ વિકાશાનિ નિવેદયેત્

કાળા અગરુનું ધૂપ અને ગુગ્ગળ સર્વત્ર અર્પણ કરવું. અતિ સૂક્ષ્મ અને તેજસ્વી વસ્ત્રો ચડાવાં.

પાયસં ઘૃતસંમિશ્રં ઘૃતદીપાંશ્ચ દાપયેત્ સર્વં નિવેદ્ય મન્ત્રેણ તતો ગચ્છેત્પ્રદક્ષિણામ્

ઘી સાથે મિશ્રિત પાયસ અને ઘીથી દીવો અર્પણ કરવો. બધું જ મંત્રથી અર્પણ કરીને પછી પ્રદક્ષિણ કરવી.

પ્રણમ્ય ભક્ત્યા દેવેશં સ્તુત્વા ચાન્તે ક્ષમાપયેત્ સર્વોપહારસંમિશ્રં તતો લિંગં નિવેદયેત્

ભક્તિપૂર્વક દેવોના સ્વામી શિવને નમન કરીને સ્તુતિ કરવી, અંતે ક્ષમા માંગવી અને પછી બધા ઉપહાર સાથે લિંગ અર્પણ કરવું.

શિવાય શિવમન્ત્રેણ દક્ષિણામૂર્તિમાશ્રિતઃ એવં યો ઽર્ચયતે નિત્યં પઞ્ચગન્ધમયં શુભમ્

શિવમંત્રથી દક્ષિણમૂર્તિને આશ્રય કરીને, જે વ્યક્તિ રોજ પાંચ સુગંધિત પદાર્થોથી બનેલું શુભ લિંગ પૂજે છે,

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ શિવલોકે મહીયતે એતદ્વ્રતોત્તમં ગુહ્યં શિવલિંગમહાવ્રતમ્

તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને શિવલોકમાં માન પામે છે. આ શ્રેષ્ઠ અને ગુપ્ત વ્રત, મહાવ્રત છે શિવલિંગનું.

ભક્તસ્ય તે સમાખ્યાતં ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ દેયં ચ શિવભક્તેભ્યઃ શિવેન કથિતં પુરા

હે ભક્ત, તને આ સમજાવ્યું છે; જેને તકે તેને આપવું નહીં. માત્ર શિવભક્તોને જ આપવું, જેમ શિવે પ્રાચીન સમયમાં કહ્યું હતું.

નિત્યનૈમિત્તિકાત્કામ્યાદ્યા સિદ્ધિરિહ કીર્તિતા સા સર્વા લભ્યેત સદ્યો લિંગબેરપ્રતિષ્ઠયા

દૈનિક, નિમિત્તિક અને કામ્ય કર્મોમાં સફળતા અહીં કહી છે; લિંગસ્થાપનથી બધું તરત જ પ્રાપ્ત થાય છે.

સર્વો લિંગમયો લોકસ્સર્વં લિંગે પ્રતિષ્ઠિતમ્ તસ્માત્પ્રતિષ્ઠિતે લિંગે ભવેત્સર્વં પતિષ્ઠિતમ્

આ આખું જગત લિંગથી વ્યાપ્ત છે; બધું લિંગમાં સ્થિત છે. એટલે લિંગ સ્થાપિત થાય ત્યારે બધું સ્થિર થાય છે.

બ્રહ્મણા વિષ્ણુના વાપિ રુદ્રેણાન્યેન કેન વા લિંગપ્રતિષ્ઠામુત્સૃજ્ય ક્રિયતે સ્વપદસ્થિતિઃ

બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, રુદ્ર કે બીજાએ, જો લિંગસ્થાપન છોડીને પોતાનું કાર્ય કરે છે,

કિમન્યદિહ વક્તવ્યં પ્રતિષ્ઠાં પ્રતિ કારણમ્ પર્તિષ્ઠિતં શિવેનાપિ લિંગં વૈશ્વેશ્વરં યતઃ

સ્થાપન વિશે બીજું શું કહેવું? કારણ એ છે કે, લિંગ, જે વિશ્વના સ્વામી છે, તે શિવે પણ સ્થાપ્યું છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પરત્રેહ ચ શર્મણે સ્થાપયેત્પરમેશસ્ય લિંગં બેરમથાપિ વા

આથી, સર્વ રીતે પ્રયત્ન કરીને, અહીં કે પરલોકમાં સુખ માટે પરમેશ્વરનું લિંગ કે મૂર્તિ સ્થાપવું જોઈએ.

કિમિદં લિંગમાખ્યાતં કથં લિંગી મહેશ્વરઃ કથં ચ લિંગભાવો ઽસ્ય કસ્માદસ્મિઞ્છિવો ઽર્ચ્યતે

આ લિંગ શું છે જેનું વર્ણન થાય છે? મહાદેવ લિંગધારી કેવી રીતે છે? તેમને લિંગરૂપ કેવી રીતે મળ્યું અને શિવજીનું આ રૂપે પૂજન કેમ થાય છે?

અવ્યક્તં લિંગમાખ્યાતં ત્રિગુણપ્રભવાપ્યયમ્ અનાદ્યનંતં વિશ્વસ્ય યદુપાદાનકારણમ્

લિંગને અવ્યક્ત કહેવાયું છે, જે ત્રણ ગુણમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે; તે અનાદિ અને અનંત છે અને સમગ્ર જગતનું મૂળ કારણ છે.

તદેવ મૂલપ્રકૃતિર્માયા ચ ગગનાત્મિકા તત એવ સમુત્પન્નં જગદેતચ્ચરાચરમ્

એ જ મૂળ પ્રકૃતિ છે, એ જ માયા છે, જેનું સ્વરૂપ આકાશ જેવું છે; એમાંથી જ આ આખું ચરાચર જગત ઉત્પન્ન થયું છે.