શિવપુરાણમ્

ભોગમોક્ષપ્રદે ધર્મે જ્ઞાને ચ પ્રેરયેત્સદા ઇત્થમર્થં ધિયાધ્યાયન્બ્રહ્મપ્રાપ્નોતિ નિશ્ચયઃ

ધર્મ, જ્ઞાન, ભોગ અને મોક્ષમાં હંમેશા પ્રેરણા આપવી; આ અર્થને બુદ્ધિથી ધ્યાન કરીને, નિશ્ચયથી બ્રહ્મને પ્રાપ્ત થાય છે.

કેવલં વા જપેન્નિત્યં બ્રાહ્મણ્યસ્ય ચ પૂર્તયે સહસ્રમભ્યસેન્નિત્યં પ્રાતર્બ્રાહ્મણપુંગવઃ

અથવા, બ્રાહ્મણત્વની પૂર્ણતા માટે રોજ જપ કરવો; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે સવારના સમયે રોજ હજાર વખત જપ કરવો.

અન્યેષાં ચ યથા શક્તિમ્ અધ્યાહ્ને ચ શતં જપેત્ સાયં દ્વિદશકં જ્ઞેયં શિખાષ્ટકસમન્વિતમ્

અન્ય લોકો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, મધ્યાહ્ને એકસો વખત જપ કરે; સાંજે બાર વખત, અને આ સાથે શિખાના આઠ ભાગ પણ જાણવા.

મૂલાધારં સમારભ્ય દ્વાદશાંતસ્થિતાંસ્તથા વિદ્યેશબ્રહ્મવિષ્ણ્વીશજીવાત્મપરમેશ્વરાન્

મૂળાધારથી શરૂ કરીને, બાર અવસ્થાઓ સુધી, જ્ઞાનના દેવતાઓ, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ, જીવાત્મા અને પરમેશ્વરને ધ્યાનમાં લેવું.

બ્રહ્મબુદ્ધ્યા તદૈક્યં ચ સોહં ભાવનયા જપેત્ તાનેવ બ્રહ્મરંધ્રાદૌ કાયાદ્બાહ્યે ચ ભાવયેત્

બુદ્ધિને બ્રહ્મા સાથે એકરૂપ કરીને, 'સોહમ્'નું સ્મરણ કરવું. આ બધાનું ધ્યાન શિર્ષસ્થાન અને શરીરથી બહાર પણ કરવું.

મહત્તત્ત્વં સમારભ્ય શરીરં તુ સહસ્રકમ્ એકૈકસ્માજ્જપાદેકમતિક્રમ્ય શનૈઃ શનૈઃ

મહત્તત્વથી શરૂ કરીને, શરીર હજારો રૂપે છે; દરેક માટે એકવાર જપ કરવો, ધીરે ધીરે આગળ વધવું.

પરસ્મિન્યોજયેજ્જીવં જપતત્ત્વમુદાહૃતમ્ શતદ્વિદશકં દેહં શિખાષ્ટકસમન્વિતમ્

જીવને પરમાત્મામાં એકરૂપ કરવું, એ જ જપનું તત્વ કહેવાય છે. શરીર સો અને દસ ગણાય છે, અને આઠ શિખાઓથી શોભાયમાન છે.

મંત્રાણાં જપ એવં હિ જપમાદિક્રમાદ્વિદુઃ સહસ્રં બ્રાહ્મદં વિદ્યાચ્છતમૈંદ્રપ્રદં વિદુઃ

મંત્રોના જપને આવું જપક્રમથી ઓળખાય છે; હજાર જપ બ્રહ્માનું માનવામાં આવે છે, અને સો જપ ઇન્દ્રનું કહેવાય છે.

ઇતરત્ત્વાત્મરક્ષાર્થં બ્રહ્મયોનિષુ જાયતે દિવાકરમુપસ્થાય નિત્યમિત્થં સમાચરેત્

બીજા તત્વોથી આત્માની રક્ષા માટે, બ્રહ્માની યોનિમાં જન્મ લેવાય છે; સૂર્યમુખી થઈને, હંમેશાં આવું આચરણ કરવું.

લક્ષદ્વાદશયુક્તસ્તુ પૂર્ણબ્રાહ્મણ ઈરિતઃ ગાયત્ર્યા લક્ષહીનં તુ વેદકાર્યેન યોજયેત્

બાર લાખ જપે જોડાયેલો પુરુષ પૂર્ણ બ્રાહ્મણ કહેવાય છે; ગાયત્રીના લાખથી ઓછા જપે, તેને વૈદિક કાર્યમાં ઉપયોગ કરવો.

આસપ્તતેસ્તુ નિયમં પશ્ચાત્પ્રવ્રાજનં ચરેત્ પ્રાતર્દ્વાદશસાહસ્રં પ્રવ્રાજીપ્રણવં જપેત્

સાત દિવસ નિયમ પાળ્યા પછી, પછી સંન્યાસ લેવું. સવારે, સંન્યાસીના પ્રણવનો બાર હજાર વખત જપ કરવો.

દિને દિને ત્વતિક્રાંતે નિત્યમેવં ક્રમાજ્જપેત્ માસાદૌ ક્રમશો ઽતીતે સાર્ધલક્ષજપેન હિ

દરેક દિવસે, સમય પસાર થાય તેમ, આક્રમથી જપ કરવો. માસના આરંભે અને અંતે, સાડા લાખ જપ કરવો.

અત ઊર્ધ્વમતિક્રાંતે પુનઃ પ્રૈષં સમાચરેત્ એવં કૃત્વા દોષશાંતિરન્યથા રૌરવં વ્રજેત્

પછી, સમય પસાર થયા પછી, ફરીથી પ્રેષણ કરવું. આવું કરવાથી દોષ શાંત થાય છે, નહિ તો રૌરવ નર્કમાં જવું પડે.

ધર્માર્થયોસ્તતો યત્નં કુર્યાત્કામી ન ચેતરઃ બ્રાહ્મણો મુક્તિકામઃ સ્યાદ્બ્રહ્મજ્ઞાનં સદાભ્યસેત્

એથી, જે ધર્મ અને ધનની ઇચ્છા રાખે, તેણે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ; બીજું નહિ. જે બ્રાહ્મણ મુક્તિ ઇચ્છે, તેણે હંમેશાં બ્રહ્મજ્ઞાનનો અભ્યાસ કરવો.

ધર્માદર્થો ઽર્થતો ભોગો ભોગાદ્વૈરાગ્યસંભવઃ ધર્માર્જિતાર્થભોગેન વૈરાગ્યમુપજાયતે

ધર્મથી ધન મળે છે, ધનથી સુખ મળે છે, અને સુખથી વૈરાગ્ય થાય છે; ધર્મ અને ધનથી પ્રાપ્ત સુખથી વૈરાગ્ય ઉત્પન્ન થાય છે.

વિપરીતાર્થભોગેન રાગ એવ પ્રજાયતે ધર્મશ્ચ દ્વિવિધઃ પ્રોક્તો દ્રવ્યદેહદ્વયેન ચ

ઉલટ રીતે મળેલા સુખથી આસક્તિ થાય છે; ધર્મ બે પ્રકારનો કહેવાય છે—દ્રવ્ય અને દેહ દ્વારા.

દ્રવ્યમિજ્યાદિરૂપં સ્યાત્તીર્થસ્નાનાદિ દૈહિકમ્ ધનેન ધનમાપ્નોતિ તપસા દિવ્યરૂપતામ્

દ્રવ્ય યજ્ઞાદિ રૂપે હોય છે; દેહથી તીર્થસ્નાન વગેરે. ધનથી ધન મળે છે, તપથી દિવ્ય રૂપ મળે છે.

નિષ્કામઃ શુદ્ધિમાપ્નોતિ શુદ્ધ્યા જ્ઞાનં ન સંશયઃ કૃતાદૌ હિ તપઃશ્લોઘ્યં દ્રવ્યધર્મઃ કલૌ યુગે

કામરહિત પુરુષ શુદ્ધિ મેળવે છે; શુદ્ધિથી જ્ઞાન મળે છે—એમાં શંકા નથી. કૃતયુગમાં તપ શ્રેષ્ઠ છે, કળિયુગમાં દ્રવ્યથી ધર્મ શ્રેષ્ઠ છે.

કૃતેધ્યાનાજ્જ્ઞાનસિદ્ધિસ્ત્રેતાયાં તપસા તથા દ્વાપરે યજનાજ્જ્ઞાનં પ્રતિમાપૂજયા કલૌ

કૃતયુગમાં ધ્યાનથી જ્ઞાનસિદ્ધિ થાય છે; ત્રેતાયુગમાં તપથી, દ્વાપરયુગમાં યજ્ઞથી જ્ઞાન મળે છે, અને કળિયુગમાં મૂર્તિપૂજાથી.

યાદૃશં પુણ્યં પાપં વા તાદૃશં ફલમેવ હિ દ્રવ્યદેહાંગભેદેન ન્યૂનવૃદ્ધિક્ષયાદિકમ્

જેવું પુણ્ય કે પાપ, એવું જ ફળ મળે છે; દ્રવ્ય અને દેહના ભેદથી વધઘટ અને ક્ષય થાય છે.

અધર્મો હિંસિકારૂપો ધર્મસ્તુ સુખરૂપકઃ અધર્માદ્દુઃખમાપ્નોતિ ધર્માદ્વૈ સુખમેધતે

અધર્મ હિંસાના સ્વરૂપનું છે; ધર્મ સુખરૂપ છે. અધર્મથી દુઃખ મળે છે, ધર્મથી સુખ મળે છે.

વિદ્યાદુર્વૃત્તિતો દુઃખં સુખં વિદ્યાત્સુવૃત્તિતઃ ધર્માર્જનમતઃ કુર્યાદ્ભોગમોક્ષપ્રસિદ્ધયે

જ્ઞાન હોવા છતાં ખોટી ચાલથી દુઃખ થાય છે અને સારી ચાલથી સુખ મળે છે; એટલે ભોગ અને મુક્તિ માટે ધર્મ મેળવવો જોઈએ.

સકુટુંબસ્ય વિપ્રસ્ય ચતુર્જનયુતસ્ય ચ શતવર્ષસ્ય વૃત્તિં તુ દદ્યાત્તદ્બ્રહ્મલોકદમ્

જે વ્યક્તિ ચાર સભ્યોવાળાં કુટુંબવાળા વિદ્વાન બ્રાહ્મણનું સો વર્ષ સુધી જીવન ચલાવે છે, તેને બ્રહ્મલોક મળે છે.

ચાંદ્રાયણસહસ્રં તુ બ્રહ્મલોકપ્રદં વિદુઃ સહસ્રસ્ય કુટુંબસ્ય પ્રતિષ્ઠાં ક્ષત્રિયશ્ચરેત્

હજારો ચાંદ્રાયણ વ્રત કરવાથી બ્રહ્મલોક મળે છે; ક્ષત્રિયએ હજાર કુટુંબની ગુજરાન સુનિશ્ચિત કરવી જોઈએ.

ઇંદ્રલોકપ્રદં વિદ્યાદયુતં બ્રહ્મલોકદમ્ યાં દેવતાં પુરસ્કૃત્ય દાનમાચરતે નરઃ

દસ હજાર જ્ઞાન ધરાવતાં માટે દેવતાની પૂજા કરીને દાન કરવાથી બ્રહ્મલોક મળે છે; એવાં કાર્યથી ઇન્દ્રલોક પણ મળે છે.

તત્તલ્લોકમવાપ્નોતિ ઇતિ વેદવિદો વિદુઃ અર્થહીનઃ સદા કુર્યાત્તપસા માર્જનં તથા

જે દેવતાને દાન અપાય છે, એ દેવતાનો લોક મળે છે—એવું વેદજ્ઞ લોકો કહે છે; અને જેને ધન ન હોય, તેણે તપથી પવિત્રતા મેળવવી જોઈએ.

તીર્થાચ્ચ તપસા પ્રાપ્યં સુખમક્ષય્યમશ્નુતે અર્થાર્જનમથો વક્ષ્યે ન્યાયતઃ સુસમાહિતઃ

તીર્થયાત્રા અને તપથી અખૂટ સુખ મળે છે; હવે હું ધર્મપૂર્વક ધન મેળવવાની રીત સમજાવું છું.

કૃતાત્પ્રતિગ્રહાચ્ચૈવ યાજનાચ્ચ વિશુદ્ધિતઃ અદૈન્યાદનતિક્લેશાદ્બ્રાહ્મણો ધનમર્જયેત્

બ્રાહ્મણે શુદ્ધ રીતે—યોગ્ય રીતે દાન સ્વીકારી, યજ્ઞ કરાવી, ભીખ ન માંગી અને વધારે કષ્ટ લીધા વિના—ધન મેળવવું જોઈએ.

ક્ષત્રિયો બાહુવીર્યેણ કૃષિગોરક્ષણાદ્વિશઃ ન્યાયાર્જિતસ્ય વિત્તસ્ય દાનાત્સિદ્ધિં સમશ્નુતે

ક્ષત્રિયે પોતાની બળથી અને વૈશ્યે ખેતી અને પશુપાલનથી ધર્મપૂર્વક મેળવેલું ધન દાન આપીને સિદ્ધિ મેળવે છે.