શિવપુરાણમ્

આદિત્યો ભાસ્કરો ભાનૂ રવિશ્ચેત્યનુપૂર્વશઃ અર્કો બ્રહ્મા તથા રુદ્રો વિષ્નુશ્ચાદિત્યમૂર્તયઃ

આદિત્ય, ભાસ્કર, ભાનુ, રવિ, પછી અર્ક, બ્રહ્મા, રુદ્ર અને વિષ્ણુ—આ બધા સૂર્યના સ્વરૂપો છે.

વિસ્તરાસુતરાબોધિન્યાપ્યાયિન્યપરાઃ પુનઃ ઉષા પ્રભા તથા પ્રાજ્ઞા સંધ્યા ચેત્યપિ શક્તયઃ

પછી વિશાળ, અત્યંત પ્રકાશક અને પોષક એવી શ્રેષ્ઠ શક્તિઓ છે—ઉષા, પ્રભા, પ્રજ્ઞા અને સંધ્યા.

સોમાદિકેતુપર્યંતા ગ્રહાશ્ચ શિવભાવિતાઃ શિવયોરાજ્ઞયાનુન્ના મંગલં પ્રદિશંતુ મે

સોમથી લઈને કેતુ સુધીના ગ્રહો, જે શિવભક્ત છે અને શિવ તથા પાર્વતીની આજ્ઞાથી પ્રેરિત છે, એ મને શુભતા આપે.

અથવા દ્વાદશાદિત્યાસ્તથા દ્વાદશ શક્તયઃ ઋષયો દેવગંધર્વાઃ પન્નગાપ્સરસાં ગણાઃ

અથવા, બાર આદિત્ય અને બાર શક્તિઓ, ઋષિઓ, દેવતાઓ, ગંધર્વો, પન્નગો અને અપ્સરાઓના સમૂહો—

ગ્રામણ્યશ્ચ તથા યક્ષા રાક્ષસાશ્ચાસુરાસ્તથા સપ્તસપ્તગણાશ્ચૈતે સપ્તચ્છંદોમયા હયાઃ

ગામના વડાઓ, યક્ષો, રાક્ષસો અને અસુરો, આ સાતના સાત સમૂહો અને સાત છંદોથી બનેલા ઘોડાઓ—

વાલખિલ્યા દયશ્ચૈવ સર્વે શિવપદાર્ચકાઃ સત્કૃત્યશિવયોરાજ્ઞાં મંગલં પ્રદિશંતુ મે

વાલખિલ્ય અને દયાઓ, બધા શિવના પાદપદ્મની પૂજા કરનાર, શિવ અને પાર્વતીની આજ્ઞાને માન આપીને, મને શુભતા આપે.

બ્રહ્માથ દેવદેવસ્ય મૂર્તિર્ભૂમણ્ડલાધિપઃ ચતુઃષષ્ટિગુણૈશ્વર્યો બુદ્ધિતત્ત્વે પ્રતિષ્ઠિતઃ

બ્રહ્મા, દેવોના દેવના સ્વરૂપ, ભૂમંડળના અધિપતિ, ચૌસઠ ગુણોથી યુક્ત અને બુદ્ધિતત્વમાં સ્થિત છે.

નિર્ગુણો ગુણસંકીર્ણસ્તથૈવ ગુણકેવલઃ અવિકારાત્મકો દેવસ્તતસ્સાધારણઃ પુરઃ

એ ગુણરહિત પણ છે, ગુણોથી મિશ્રિત પણ છે અને માત્ર ગુણમય પણ છે; એ દેવ અપરિવર્તનશીલ સ્વરૂપ ધરાવે છે અને સર્વત્ર વ્યાપક છે.

અસાધારણકર્મા ચ સૃષ્ટિસ્થિતિલયક્રમાત્ ભુવં ત્રિધા ચતુર્ધા ચ વિભક્તઃ પઞ્ચધા પુનઃ

વિશિષ્ટ કર્મો, સર્જન, પાલન અને લયના ક્રમ પ્રમાણે, પૃથ્વીને ત્રણ રીતે, ચાર રીતે અને પછી પાંચ રીતે વિભાજિત કરે છે.

ચતુર્થાવરણે શંભો પૂજિતશ્ચ સહાનુગૈઃ શિવપ્રિયઃ શિવાસક્તશ્શિવપાદાર્ચને રતઃ

શંભુના ચોથા વળયમાં, પોતાના અનુયાયીઓ સાથે પૂજિત, શિવપ્રેમી, શિવમાં લાગેલા અને શિવના પાદપદ્મની પૂજામાં રત રહે છે.

સત્કૃત્ય શિવયોરાજ્ઞાં સ મે દિશતુ મંગલમ્ હિરણ્યગર્ભો લોકેશો વિરાટ્ કાલશ્ચ પૂરુષઃ

શિવ અને પાર્વતીની આજ્ઞાને માન આપીને, એ મને શુભતા આપે—હિરણ્યગર્ભ, લોકપતિ, વિરાટ, કાળ અને પુરુષ.

સનત્કુમારઃ સનકઃ સનંદશ્ચ સનાતનઃ પ્રજાનાં પતયશ્ચૈવ દક્ષાદ્યા બ્રહ્મસૂનવઃ

સનત્કુમાર, સનક, સનંદન અને સનાતન, અને પ્રજાપતિઓ, દક્ષથી શરૂ કરીને, બ્રહ્માના પુત્રો—

એકાદશ સપત્નીકા ધર્મસ્સંકલ્પ એવ ચ શિવાર્ચનરતાશ્ચૈતે શિવભક્તિપરાયણાઃ

અગિયાર તેમના પત્નીઓ સાથે, ધર્મ અને સંકલ્પ, એ બધા શિવપૂજામાં તત્પર અને શિવભક્તિમાં નિષ્ઠાવાન છે.

શિવાજ્ઞાવશગાસ્સર્વે દિશંતુ મમ મંગલમ્ ચત્વારશ્ચ તથા વેદાસ્સેતિહાસપુરાણકાઃ

બધા શિવની આજ્ઞાને આધીન છે; એ મને શુભતા આપે—ચારેય વેદો અને એતિહાસ અને પુરાણના કથાકારો.

ધર્મશાસ્ત્રાણિ વિદ્યાભિર્વૈદિકીભિસ્સમન્વિતાઃ પરસ્પરવિરુદ્ધાર્થાઃ શિવપ્રકૃતિપાદકાઃ

ધર્મશાસ્ત્રો, જે વૈદિક વિદ્યા સાથે સંયુક્ત છે, ભલે અર્થમાં પરસ્પર વિરુદ્ધ હોય, પણ એ શિવના સ્વરૂપ પર આધારિત છે.

સત્કૃત્ય શિવયોરાજ્ઞાં મંગલં પ્રદિશંતુ મે અથ રુદ્રો મહાદેવઃ શંભોર્મૂર્તિર્ગરીયસી

શિવજીની આજ્ઞા માન્ય કરીને, તેઓ મને શુભતા આપે. પછી રુદ્ર, મહાદેવ, શંભુની સર્વોચ્ચ મૂર્તિ છે.

વાહ્નેયમણ્ડલાધીશઃ પૌરુષૈશ્વર્યવાન્પ્રભુઃ શિવાભિમાનસંપન્નો નિર્ગુણસ્ત્રિગુણાત્મકઃ

તેઓ અગ્નિમંડળના સ્વામી છે, પુરુષત્વ અને સામર્થ્યથી યુક્ત છે, શિવજીની મહિમા ધરાવે છે, ગુણરહિત છે છતાં ત્રણ ગુણોથી બનેલા છે.

કેવલં સાત્ત્વિકશ્ચાપિ રાજસશ્ચૈવ તામસઃ અવિકારરતઃ પૂર્વં તતસ્તુ સમવિક્રિયઃ

તેઓ માત્ર સાત્ત્વિક છે, પણ રાજસ અને તામસ પણ છે; પહેલા અવિચલિતતામાં લીન હતા અને પછી પણ સમાન રીતે અડગ રહ્યા.

અસાધારણકર્મા ચ સૃષ્ટ્યાદિકરણાત્પૃથક્ બ્રહ્મણોપિ શિરશ્છેત્તા જનકસ્તસ્ય તત્સુતઃ

તેમના કર્મો અનન્ય છે, સર્જનાદિ કાર્યથી અલગ છે; તેઓએ બ્રહ્માનું માથું કાપ્યું અને પિતા છે, તેમનો પુત્ર પણ છે.

જનકસ્તનયશ્ચાપિ વિષ્ણોરપિ નિયામકઃ બોધકશ્ચ તયોર્નિત્યમનુગ્રહકરઃ પ્રભુઃ

તેઓ પિતા અને પુત્ર બંને છે, અને વિષ્ણુના નિયંત્રક પણ છે; બંનેને જાગૃત કરનાર અને હંમેશા કૃપા કરનાર પ્રભુ છે.

અંડસ્યાંતર્બહિર્વર્તી રુદ્રો લોકદ્વયાધિપઃ શિવપ્રિયઃ શિવાસક્તઃ શિવપાદાર્ચને રતઃ

રુદ્ર બ્રહ્માંડની અંદર અને બહાર રહે છે, બંને લોકના સ્વામી છે, શિવપ્રિય છે, શિવમાં આસક્ત છે અને શિવના ચરણોની પૂજા કરે છે.

શિવસ્યાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય સ મે દિશતુ મંગલમ્ તસ્ય બ્રહ્મ ષડંગાનિ વિદ્યેશાંતં તથાષ્ટકમ્

શિવજીની આજ્ઞાને પ્રથમ સ્થાન આપી, તેઓ મને શુભતા આપે; તેમના બ્રહ્માનું છ અંગો છે અને જ્ઞાનના આઠ અંત પણ છે.

ચત્વારો મૂર્તિભેદાશ્ચ શિવપૂર્વાઃ શિવાર્ચકાઃ શિવો ભવો હરશ્ચૈવ મૃડશ્ચૈવ તથાપરઃ શિવસ્યાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય મંગલં પ્રદિશંતુ મે

ચાર અલગ મૂર્તિઓ છે, જે શિવથી પ્રેરિત અને શિવની પૂજા કરતી છે: શિવ, ભવ, હર અને ચોથા મૃડ. શિવજીની આજ્ઞાને પ્રથમ રાખી, તેઓ મને શુભતા આપે.

અથ વિષ્ણુર્મહેશસ્ય શિવસ્યૈવ પરા તનુઃ વારિતત્ત્વાધિપઃ સાક્ષાદવ્યક્તપદસંસ્થિતઃ

હવે વિષ્ણુ મહેશનું સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ છે, શિવજીનું જ સ્વરૂપ છે, જળતત્ત્વના સ્વામી છે અને અવ્યક્ત અવસ્થામાં સ્થિત છે.

નિર્ગુણસ્સત્ત્વબહુલસ્તથૈવ ગુણકેવલઃ અવિકારાભિમાની ચ ત્રિસાધારણવિક્રિયઃ

તેઓ ગુણરહિત છે, સાત્ત્વિકતા વધુ છે અને ગુણમય પણ છે; અવિચલિતતામાં આસક્ત છે અને ત્રણ સામાન્ય રૂપે પરિવર્તન ધરાવે છે.

અસાધારણકર્મા ચ સૃષ્ટ્યાદિકરણાત્પૃથક્ દક્ષિણાંગભવેનાપિ સ્પર્ધમાનઃ સ્વયંભુવા

તેમના કર્મો અનન્ય છે, સર્જનાદિ કાર્યથી અલગ છે; જમણા અંગથી તેઓ સ્વયંભુ સાથે સ્પર્ધા કરે છે.

આદ્યેન બ્રહ્મણા સાક્ષાત્સૃષ્ટઃ સ્રષ્ટા ચ તસ્ય તુ અંડસ્યાંતર્બહિર્વર્તી વિષ્ણુર્લોકદ્વયાધિપઃ

પ્રથમ બ્રહ્માએ તેમને સીધા સર્જ્યા અને તેઓ માટે સર્જક છે; વિષ્ણુ બ્રહ્માંડની અંદર અને બહાર રહે છે, બંને લોકના સ્વામી છે.

અસુરાંતકરશ્ચક્રી શક્રસ્યાપિ તથાનુજઃ પ્રાદુર્ભૂતશ્ચ દશધા ભૃગુશાપચ્છલાદિહ

તેઓ અસુરોનો વિનાશક છે, ચક્રધારી છે અને ઇન્દ્રના નાના ભાઈ છે; તેઓ અહીં દસ રૂપે પ્રગટ થયા, જેમ કે ભૃગુના શાપથી અને અન્ય રીતે.

ભૂભારનિગ્રહાર્થાય સ્વેચ્છયાવાતરક્ષિતૌ અપ્રમેયબલો માયી માયયા મોહયઞ્જગત્

પૃથ્વીનો ભાર હલકો કરવા માટે, તેઓ પોતાની ઇચ્છાથી અવતાર લે છે; તેમનું બળ અપરંપાર છે, માયાવાન છે અને માયાથી જગતને મોહિત કરે છે.