શિવપુરાણમ્

અથ જાતે ચ સાયાહ્ને ભુવિ પશ્ચિમદિઙ્મુખઃ ઉદ્ધૃત્ય દદ્યાત્પ્રાતસ્તુ મધ્યાહ્નેંગુલિભિસ્તથા

પછી સાંજના સમયે, પૃથ્વી પર પશ્ચિમ દિશા તરફ મોઢું કરીને પાણી ઉઠાવી અર્ઘ્ય આપવું; સવાર અને મધ્યાહ્ને પણ આંગળીઓથી એ જ રીતે અર્ઘ્ય આપવું.

અંગુલીનાં ચ રંધ્રેણ લંબં પશ્યેદ્દિવાકરમ્ આત્મપ્રદક્ષિણં કૃત્વા શુદ્ધાચમનમાચરેત્

આંગળીઓ વચ્ચેના છિદ્રથી સૂર્યને લટકતો જોઈ લેવું; પછી પોતાને પ્રદક્ષિણ કરી શુદ્ધ આચમન કરવું.

સાયં મુહૂર્તાદર્વાક્તુ કૃતા સંધ્યા વૃથા ભવેત્ અકાલાત્કાલ ઇત્યુક્તો દિને ઽતીતે યથાક્રમમ્

જો સાંજની સંધ્યા નિશ્ચિત સમય પછી થાય તો તે નિષ્ફળ થાય છે; યોગ્ય સમય વિના કરવું 'સમયસર' કહેવાય છે, પણ દિવસ પસાર થયા પછી ક્રમ પ્રમાણે જ કરવું.

દિવા ઽતીતે ચ ગાયત્રીં શતં નિત્યે ક્રમાજ્જપેત્ આદર્શાહાત્પરા ઽતીતે ગાયત્રીં લક્ષમભ્યસેત્

દિવસ પસાર થયા પછી, દરરોજ ગાયત્રી મંત્રનું એકસો વખત જપ કરવું; અને દર્પણ સમય પણ પસાર થઈ જાય ત્યારે, ગાયત્રી મંત્રનું લાખ વખત અભ્યાસ કરવું.

માસાતીતે તુ નિત્યે હિ પુનશ્ચોપનયં ચરેત્ ઈશો ગૌરીગુહો વિષ્ણુર્બ્રહ્મા ચેંદ્રશ્ચ વૈ યમઃ

મહિનો પસાર થયા પછી, રોજનું ઉપનયન ફરીથી કરવું જોઈએ; ઈશ, ગૌરી, ગુહ, વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર અને યમ.

એવં રૂપાંશ્ચ વૈ દેવાંસ્તર્પયેદર્થસિદ્ધયે બ્રહ્માર્પણં તતઃ કૃત્વા શુદ્ધાચમનમાચરેત્

આ રીતે, ઈચ્છિત ફળ માટે આ દેવતાઓને તૃપ્ત કરવું; પછી બ્રહ્માને અર્પણ કરી શુદ્ધ આચમન કરવું.

તીર્થદક્ષિણતઃ શસ્તે મઠે મંત્રાલયે બુધઃ તત્ર દેવાલયે વાપિ ગૃહે વા નિયતસ્થલે

તીર્થના દક્ષિણ બાજુ, મઠમાં કે મંત્રાલયમાં જ્ઞાની વ્યક્તિએ કરવું; ત્યાં દેવાલયમાં કે ઘરમાં પણ નિશ્ચિત જગ્યાએ કરવું.

સર્વાન્દેવાન્નમસ્કૃત્ય સ્થિરબુદ્ધિઃ સ્થિરાસનઃ પ્રણવં પૂર્વમભ્યસ્ય ગાયત્રીમભ્યસેત્તતઃ

બધા દેવતાઓને નમસ્કાર કરીને, સ્થિર મન અને સ્થિર આસન પર બેસી, પહેલા પ્રણવ મંત્રનો જપ કરવો, પછી ગાયત્રી મંત્રનો જપ કરવો.

જીવબ્રહ્મૈક્યવિષયં બુદ્ધ્વા પ્રણવમભ્યસેત્ ત્રૈલોક્યસૃષ્ટિકર્તારં સ્થિતિકર્તારમચ્યુતમ્

જીવ અને બ્રહ્માનાં એકતાનું જ્ઞાન કરીને, પ્રણવ મંત્રનો જપ કરવો, જે ત્રણેય લોકનું સર્જન અને પાલન કરે છે, અને જે અવિનાશી છે.

સંહર્તારં તથા રુદ્રં સ્વપ્રકાશમુપાસ્મહે જ્ઞાનકર્મેંદ્રિયાણાં ચ મનોવૃત્તીર્ધિયસ્તથા

વિનાશક અને રુદ્ર, જે પોતે પ્રકાશરૂપ છે, તેની ઉપાસના કરીએ; જ્ઞાન અને કર્મેન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિના સર્વે પ્રવાહો પણ.

ભોગમોક્ષપ્રદે ધર્મે જ્ઞાને ચ પ્રેરયેત્સદા ઇત્થમર્થં ધિયાધ્યાયન્બ્રહ્મપ્રાપ્નોતિ નિશ્ચયઃ

ધર્મ, જ્ઞાન, ભોગ અને મોક્ષમાં હંમેશા પ્રેરણા આપવી; આ અર્થને બુદ્ધિથી ધ્યાન કરીને, નિશ્ચયથી બ્રહ્મને પ્રાપ્ત થાય છે.

કેવલં વા જપેન્નિત્યં બ્રાહ્મણ્યસ્ય ચ પૂર્તયે સહસ્રમભ્યસેન્નિત્યં પ્રાતર્બ્રાહ્મણપુંગવઃ

અથવા, બ્રાહ્મણત્વની પૂર્ણતા માટે રોજ જપ કરવો; શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણે સવારના સમયે રોજ હજાર વખત જપ કરવો.

અન્યેષાં ચ યથા શક્તિમ્ અધ્યાહ્ને ચ શતં જપેત્ સાયં દ્વિદશકં જ્ઞેયં શિખાષ્ટકસમન્વિતમ્

અન્ય લોકો પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, મધ્યાહ્ને એકસો વખત જપ કરે; સાંજે બાર વખત, અને આ સાથે શિખાના આઠ ભાગ પણ જાણવા.

મૂલાધારં સમારભ્ય દ્વાદશાંતસ્થિતાંસ્તથા વિદ્યેશબ્રહ્મવિષ્ણ્વીશજીવાત્મપરમેશ્વરાન્

મૂળાધારથી શરૂ કરીને, બાર અવસ્થાઓ સુધી, જ્ઞાનના દેવતાઓ, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ, જીવાત્મા અને પરમેશ્વરને ધ્યાનમાં લેવું.

બ્રહ્મબુદ્ધ્યા તદૈક્યં ચ સોહં ભાવનયા જપેત્ તાનેવ બ્રહ્મરંધ્રાદૌ કાયાદ્બાહ્યે ચ ભાવયેત્

બુદ્ધિને બ્રહ્મા સાથે એકરૂપ કરીને, 'સોહમ્'નું સ્મરણ કરવું. આ બધાનું ધ્યાન શિર્ષસ્થાન અને શરીરથી બહાર પણ કરવું.

મહત્તત્ત્વં સમારભ્ય શરીરં તુ સહસ્રકમ્ એકૈકસ્માજ્જપાદેકમતિક્રમ્ય શનૈઃ શનૈઃ

મહત્તત્વથી શરૂ કરીને, શરીર હજારો રૂપે છે; દરેક માટે એકવાર જપ કરવો, ધીરે ધીરે આગળ વધવું.

પરસ્મિન્યોજયેજ્જીવં જપતત્ત્વમુદાહૃતમ્ શતદ્વિદશકં દેહં શિખાષ્ટકસમન્વિતમ્

જીવને પરમાત્મામાં એકરૂપ કરવું, એ જ જપનું તત્વ કહેવાય છે. શરીર સો અને દસ ગણાય છે, અને આઠ શિખાઓથી શોભાયમાન છે.

મંત્રાણાં જપ એવં હિ જપમાદિક્રમાદ્વિદુઃ સહસ્રં બ્રાહ્મદં વિદ્યાચ્છતમૈંદ્રપ્રદં વિદુઃ

મંત્રોના જપને આવું જપક્રમથી ઓળખાય છે; હજાર જપ બ્રહ્માનું માનવામાં આવે છે, અને સો જપ ઇન્દ્રનું કહેવાય છે.

ઇતરત્ત્વાત્મરક્ષાર્થં બ્રહ્મયોનિષુ જાયતે દિવાકરમુપસ્થાય નિત્યમિત્થં સમાચરેત્

બીજા તત્વોથી આત્માની રક્ષા માટે, બ્રહ્માની યોનિમાં જન્મ લેવાય છે; સૂર્યમુખી થઈને, હંમેશાં આવું આચરણ કરવું.

લક્ષદ્વાદશયુક્તસ્તુ પૂર્ણબ્રાહ્મણ ઈરિતઃ ગાયત્ર્યા લક્ષહીનં તુ વેદકાર્યેન યોજયેત્

બાર લાખ જપે જોડાયેલો પુરુષ પૂર્ણ બ્રાહ્મણ કહેવાય છે; ગાયત્રીના લાખથી ઓછા જપે, તેને વૈદિક કાર્યમાં ઉપયોગ કરવો.

આસપ્તતેસ્તુ નિયમં પશ્ચાત્પ્રવ્રાજનં ચરેત્ પ્રાતર્દ્વાદશસાહસ્રં પ્રવ્રાજીપ્રણવં જપેત્

સાત દિવસ નિયમ પાળ્યા પછી, પછી સંન્યાસ લેવું. સવારે, સંન્યાસીના પ્રણવનો બાર હજાર વખત જપ કરવો.

દિને દિને ત્વતિક્રાંતે નિત્યમેવં ક્રમાજ્જપેત્ માસાદૌ ક્રમશો ઽતીતે સાર્ધલક્ષજપેન હિ

દરેક દિવસે, સમય પસાર થાય તેમ, આક્રમથી જપ કરવો. માસના આરંભે અને અંતે, સાડા લાખ જપ કરવો.

અત ઊર્ધ્વમતિક્રાંતે પુનઃ પ્રૈષં સમાચરેત્ એવં કૃત્વા દોષશાંતિરન્યથા રૌરવં વ્રજેત્

પછી, સમય પસાર થયા પછી, ફરીથી પ્રેષણ કરવું. આવું કરવાથી દોષ શાંત થાય છે, નહિ તો રૌરવ નર્કમાં જવું પડે.

ધર્માર્થયોસ્તતો યત્નં કુર્યાત્કામી ન ચેતરઃ બ્રાહ્મણો મુક્તિકામઃ સ્યાદ્બ્રહ્મજ્ઞાનં સદાભ્યસેત્

એથી, જે ધર્મ અને ધનની ઇચ્છા રાખે, તેણે પ્રયત્ન કરવો જોઈએ; બીજું નહિ. જે બ્રાહ્મણ મુક્તિ ઇચ્છે, તેણે હંમેશાં બ્રહ્મજ્ઞાનનો અભ્યાસ કરવો.

ધર્માદર્થો ઽર્થતો ભોગો ભોગાદ્વૈરાગ્યસંભવઃ ધર્માર્જિતાર્થભોગેન વૈરાગ્યમુપજાયતે

ધર્મથી ધન મળે છે, ધનથી સુખ મળે છે, અને સુખથી વૈરાગ્ય થાય છે; ધર્મ અને ધનથી પ્રાપ્ત સુખથી વૈરાગ્ય ઉત્પન્ન થાય છે.

વિપરીતાર્થભોગેન રાગ એવ પ્રજાયતે ધર્મશ્ચ દ્વિવિધઃ પ્રોક્તો દ્રવ્યદેહદ્વયેન ચ

ઉલટ રીતે મળેલા સુખથી આસક્તિ થાય છે; ધર્મ બે પ્રકારનો કહેવાય છે—દ્રવ્ય અને દેહ દ્વારા.

દ્રવ્યમિજ્યાદિરૂપં સ્યાત્તીર્થસ્નાનાદિ દૈહિકમ્ ધનેન ધનમાપ્નોતિ તપસા દિવ્યરૂપતામ્

દ્રવ્ય યજ્ઞાદિ રૂપે હોય છે; દેહથી તીર્થસ્નાન વગેરે. ધનથી ધન મળે છે, તપથી દિવ્ય રૂપ મળે છે.

નિષ્કામઃ શુદ્ધિમાપ્નોતિ શુદ્ધ્યા જ્ઞાનં ન સંશયઃ કૃતાદૌ હિ તપઃશ્લોઘ્યં દ્રવ્યધર્મઃ કલૌ યુગે

કામરહિત પુરુષ શુદ્ધિ મેળવે છે; શુદ્ધિથી જ્ઞાન મળે છે—એમાં શંકા નથી. કૃતયુગમાં તપ શ્રેષ્ઠ છે, કળિયુગમાં દ્રવ્યથી ધર્મ શ્રેષ્ઠ છે.

કૃતેધ્યાનાજ્જ્ઞાનસિદ્ધિસ્ત્રેતાયાં તપસા તથા દ્વાપરે યજનાજ્જ્ઞાનં પ્રતિમાપૂજયા કલૌ

કૃતયુગમાં ધ્યાનથી જ્ઞાનસિદ્ધિ થાય છે; ત્રેતાયુગમાં તપથી, દ્વાપરયુગમાં યજ્ઞથી જ્ઞાન મળે છે, અને કળિયુગમાં મૂર્તિપૂજાથી.