શિવપુરાણમ્

શ્રીમન્ત્રિશૂલમૈશાને વજ્રં માહેન્દ્રદિઙ્મુખે પરશું વહ્નિદિગ્ભાગે યામ્યે સાયકમર્ચયેત્

ઈશાનના ત્રિશૂલની પૂર્વ દિશામાં, વજ્રની ઈન્દ્ર દિશામાં, પરશુની અગ્નિ દિશામાં અને બાણની દક્ષિણ દિશામાં પૂજા કરવી.

નૈરૃતે તુ યજેત્ખડ્ગં પાશં વારુણગોચરે અંકુશં મારુતે ભાગે પિનાકં ચોત્તરે યજેત્

દક્ષિણપશ્ચિમમાં ખડગની, વરુણ દિશામાં પાશની, વાયુ દિશામાં અંકુશની અને ઉત્તર દિશામાં પિનાક ધનુષ્યની પૂજા કરવી.

પશ્ચિમાભિમુખં રૌદ્રં ક્ષેત્રપાલં સમર્ચયેત્ પઞ્ચમાવરણં ચૈવ સમ્પૂજ્યાનન્તરં બહિઃ

પશ્ચિમ તરફ મોઢું કરીને રૌદ્ર ક્ષેત્રપાલની પૂજા કરવી; અને પાંચમા વળયની પૂજા પૂર્ણ કર્યા પછી બહાર પણ પૂજા કરવી.

સર્વાવરણદેવાનાં બહિર્વા પઞ્ચમે ઽથવા પઞ્ચમે માતૃભિસ્સાર્ધં મહોક્ષ પુરતો યજેત્

બધા વળયના દેવતાઓની બહાર, અથવા પાંચમા વળયમાં, માતાઓ સાથે મહોક્ષની આગળ પૂજા કરવી.

તતઃ સમંતતઃ પૂજ્યાસ્સર્વા વૈ દેવયોનયઃ ખેચરા ઋષયસ્સિદ્ધા દૈત્યા યક્ષાશ્ચ રાક્ષસાઃ

પછી, સર્વત્ર બધા દેવયોનિઓ, આકાશમાં રહેતા, ઋષિઓ, સિદ્ધો, દૈત્યો, યક્ષો અને રાક્ષસો વગેરેની પૂજા કરવી.

અનંતાદ્યાશ્ચ નાગેંદ્રા નાગૈસ્તત્તત્કુલોદ્ભવૈઃ ડાકિનીભૂતવેતાલપ્રેતભૈરવનાયકાઃ

અનંતથી આરંભે જે નાગરાજાઓ અને તેમના કુળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા નાગો, ડાકિનીઓ, ભૂતો, વેતાળ, પ્રેત અને ભૈરવના મુખ્યઓની પૂજા કરવી.

પાતાલવાસિનશ્ચાન્યે નાનાયોનિસમુદ્ભવાઃ નદ્યસ્સમુદ્રા ગિરયઃ કાનનાનિ સરાંસિ ચ

પાતાળમાં રહેતા અન્ય વિવિધ યોનિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા, નદીઓ, સમુદ્રો, પર્વતો, જંગલો અને સરોવર વગેરેની પૂજા કરવી.

પશવઃ પક્ષિણો વૃક્ષાઃ કીટાદ્યાઃ ક્ષુદ્રયોનયઃ નરાશ્ચ વિવિધાકારા મૃગાશ્ચ ક્ષુદ્રયોનયઃ

પશુ, પક્ષીઓ, વૃક્ષો, કીટાદિ નાના જીવ, વિવિધ સ્વરૂપના મનુષ્યો અને નાના વંશના મૃગોની પૂજા કરવી.

ભુવનાન્યન્તરણ્ડસ્ય તતો બ્રહ્માણ્ડકોટયઃ બહિરંડાન્યસંખ્યાનિ ભુવનાનિ સહાધિપૈઃ

અંડકોષના અંદરના લોક, પછી અનંત બ્રહ્માંડો, બહારના અસંખ્ય અંડકો અને તેમના અધિપતિઓ સાથે લોકોની પૂજા કરવી.

બ્રહ્માંડાધારકા રુદ્રા દશદિક્ષુ વ્યવસ્થિતાઃ યદ્ગૌડ યચ્ચ મામેયં યદ્વા શાક્તં તતઃ પરમ્

બ્રહ્માંડને ધારણ કરતા રુદ્રો દશ દિશામાં સ્થિત છે; જે ગૌડ, માયમેય અને શક્ત સ્વરૂપ છે, તે બધાની પણ પૂજા કરવી.

યત્કિઞ્ચિદસ્તિ શબ્દસ્ય વાચ્યં ચિદચિદાત્મકમ્ તત્સર્વં શિવયોઃ પાર્શ્વે બુદ્ધ્વા સામાન્યતો યજેત્

શબ્દથી જે કંઈ પણ અર્થરૂપે, ચેતન કે અચેતન સ્વરૂપે છે, તે બધું સામાન્ય રીતે સમજીને, શિવના પાશે પૂજા કરવી.

કૃતાંજલિપુટાઃ સર્વે ઽચિંત્યાઃ સ્મિતમુખાસ્તથા પ્રીત્યા સંપ્રેક્ષમાણાશ્ચ દેવં દેવીં ચ સર્વદા

બધા ભક્તો હાથ જોડીને, હંમેશાં હસતાં મુખે, પ્રેમપૂર્વક ભગવાન અને દેવીને નિહાળતા રહે છે.

ઇત્થમાવરણાભ્યર્ચાં કૃત્વાવિક્ષેપશાંતયે પુનરભ્યર્ચ્ય દેવેશં પક્ત્વાક્ષરમુદીરયેત્

આ રીતે આવરણોની પૂજા કરીને મનની ચંચળતા શાંત કરવા માટે, ફરીથી ભગવાનની પૂજા કરી, અવિનાશી મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ.

નિવેદયેત્તતઃ પશ્ચાચ્છિવયોરમૃતોપમમ્ સુવ્યઞ્જનસમાયુક્તં શુદ્ધં ચારુ મહાચરુમ્

પછી, શિવજી અને પાર્વતીજીને અમૃત જેવું શુદ્ધ અને સુંદર, સારા પદાર્થોથી બનેલું મહાપ્રસાદ અર્પણ કરવું જોઈએ.

દ્વાત્રિંશદાઢકૈર્મુખ્યમધમં ત્વાઢકાવરમ્ સાધયિત્વા યથાસંપચ્છ્રદ્ધયા વિનિવેદયેત્

મુખ્ય ભોજન બત્રીસ માપથી બનાવાય છે, અને નાનું ઓછા માપથી; પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અને શ્રદ્ધાથી તે અર્પણ કરવું જોઈએ.

તતો નિવેદ્ય પાનીયં તાંબૂલં ચોપદંશકૈઃ નીરાજનાદિકં કૃત્વા પૂજાશેષં સમાપયેત્

પછી પાણી, તાંબુલ અને મસાલા સાથે અર્પણ કરી, દીપ આરતી વગેરે કરીને પૂજાના બાકી રહેલા ક્રમ પૂર્ણ કરવા જોઈએ.

ભોગોપયોગ્યદ્રવ્યાણિ વિશિષ્ટાન્યેવ સાધયેત્ વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત ભક્તિમાન્વિભવે સતિ

ભોજન માટે શ્રેષ્ઠ અને યોગ્ય પદાર્થો જ તૈયાર કરવા જોઈએ; જે ભક્ત પાસે સંપત્તિ હોય, તેણે ક્યારેય કંજૂસી કે કપટ ન કરવું.

શઠસ્યોપેક્ષકસ્યાપિ વ્યંગ્યં ચૈવાનુતિષ્ઠતઃ ન ફલંત્યેવ કર્માણિ કામ્યાનીતિ સતાં કથા

સજ્જનો કહે છે કે જે કપટી, અવગણના કરનાર અથવા દેખાવ માટે કર્મ કરે છે, તેને ઈચ્છિત ફળ ક્યારેય મળતું નથી.

તસ્માત્સમ્યગુપેક્ષાં ચ ત્યક્ત્વા સર્વાંગયોગતઃ કુર્યાત્કામ્યાનિ કર્માણિ ફલસિદ્ધિં યદીચ્છતિ

આથી, સર્વ પ્રકારની અવગણના છોડીને, સંપૂર્ણ મનથી જે ફળ મેળવવું હોય તેવા કર્મો કરવું જોઈએ.

ઇત્થં પૂજાં સમાપ્યાથ દેવં દેવીં પ્રણમ્ય ચ ભક્ત્યા મનસ્સમાધાય પશ્ચાત્સ્તોત્રમુદીરયેત્

આ રીતે પૂજા પૂર્ણ કરીને, ભગવાન અને દેવીને ભક્તિપૂર્વક વંદન કરી, મન એકાગ્ર કરીને પછી સ્તોત્રનો પાઠ કરવો જોઈએ.

તતઃ સ્તોત્રમુપાસ્યાન્તે ત્વષ્ટોત્તરશતાવરામ્ જપેત્પઞ્ચાક્ષરીં વિદ્યાં સહસ્રોત્તરમુત્સુકઃ

પછી, સ્તોત્રના અંતે, ઉત્સાહપૂર્વક પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર હજાર આઠ વખત જાપ કરવો જોઈએ.

વિદ્યાપૂજાં ગુરોઃ પૂજાં કૃત્વા પશ્ચાદ્યથાક્રમમ્ યથોદયં યથાશ્રાદ્ધં સદસ્યાનપિ પૂજયેત્

મંત્ર અને ગુરુની પૂજા કર્યા પછી, ક્રમશઃ, શ્રદ્ધા અને યોગ્યતા પ્રમાણે સભ્યજનની પણ પૂજા કરવી જોઈએ.

તતઃ ઉદ્વાસ્ય દેવેશં સર્વૈરાવરણૈઃ સહ મણ્ડલં ગુરવે દદ્યાદ્યાગોપકરણૈસ્સહ

પછી, દેવેશ અને તમામ આવરણોને વિદાય આપી, મંડળ અને યાગના સાધનો ગુરુને અર્પણ કરવા જોઈએ.

શિવાશ્રિતેભ્યો વા દદ્યાત્સર્વમેવાનુપૂર્વશઃ અથવા તચ્છિવાયૈવ શિવક્ષેત્રે સમર્પયેત્

અથવા, બધું જ ક્રમશઃ શિવભક્તોને આપી શકાય, અથવા તો શિવક્ષેત્રમાં શિવજીને જ સમર્પિત કરવું.

શિવાગ્નૌ વા યજેદ્દેવં હોમદ્રવ્યૈશ્ચ સપ્તભિઃ સમભ્યર્ચ્ય યથાન્યાયં સર્વાવરણદેવતાઃ

અથવા, શિવાગ્નિમાં સાત પ્રકારના હવન દ્રવ્યોથી ભગવાનની પૂજા કરી, નિયમ પ્રમાણે તમામ આવરણદેવી-દેવતાઓની પણ આરાધના કરવી.

એષ યોગેશ્વરો નામ ત્રિષુ લોકેષુ વિશ્રુતઃ ન તસ્માદધિકઃ કશ્ચિદ્યાગો ઽસ્તિ ભુવને ક્વચિત્

આ યોગેશ્વર નામે પ્રસિદ્ધ યાગ છે, જે ત્રણેય લોકમાં જાણીતા છે; ધરતી પર આથી શ્રેષ્ઠ કોઈ યાગ નથી.

ન તદસ્તિ જગત્યસ્મિન્નસધ્યં યદનેન તુ ઐહિકં વા ફલં કિંચિદામુષ્મિકફલં તુ વા

આ યાગથી દુનિયામાં કંઈ અશક્ય નથી; ઇહલોકનું કે પરલોકનું જેવું પણ ફળ હોય, તે પ્રાપ્ત કરી શકાય છે.

ઇદમસ્ય ફલં નેદમિતિ નૈવ નિયમ્યતે શ્રેયોરૂપસ્ય કૃત્સ્નસ્ય તદિદં શ્રેષ્ટસાધનમ્

આનું ફળ એ છે, બીજું નથી — એવું કોઈ બંધન નથી; સર્વ શ્રેષ્ઠ કલ્યાણ માટે આ સર્વોત્તમ સાધન છે.

ઇદં ન શક્યતે વક્તું પુરુષેણ યદર્ચ્યતે ચિંતામણેરિવૈતસ્માત્તત્તેન પ્રાપ્યતે ફલમ્

આમાં જે પૂજાય છે, તે ચિંતામણિ જેવું છે, જે પ્રમાણે આરાધના થાય છે, એ પ્રમાણે ફળ મળે છે; તેનું વર્ણન કોઈ માણસ કરી શકે તેમ નથી.