શિવપુરાણમ્

વાસુદેવં પુરસ્કૃત્વા પ્રથમાવરણે યજેત્ અનિરુદ્ધં દક્ષિણતઃ પ્રદ્યુમ્નં પશ્ચિમે તતઃ

વાસુદેવને આગળ રાખીને, પ્રથમ વાડમાં તેનું પૂજન કરવું; દક્ષિણમાં અનિરુદ્ધ, પછી પશ્ચિમમાં પ્રદ્યુમ્નનું પૂજન કરવું.

સૌમ્યે સંકર્ષણં પશ્ચાદ્વ્યત્યસ્તૌ વા યજેદિમૌ પ્રથમાવરણં પ્રોક્તં દ્વિતીયાવરણં શુભમ્

ઉત્તર બાજુ સૌમ્ય દિશામાં સંકર્ષણનું પછી પૂજન કરવું; અથવા આ બેની જગ્યાઓ બદલી શકાય. આ પ્રથમ વાડ કહેવાય છે; બીજી વાડ શુભ છે.

મત્સ્યઃ કૂર્મો વરાહશ્ચ નરસિંહોથ વામનઃ રામશ્ચાન્યતમઃ કૃષ્ણો ભવાનશ્વમુખોપિ ચ

મત્સ્ય, કૂર્મ, વરાહ, નરસિંહ, વામન, રામ, અન્ય કોઈપણ, કૃષ્ણ, ભવ અને અશ્વમુખ પણ.

તૃતીયાવરણે ચક્રુઃ પૂર્વભાગે સમર્ચયેત્ નારાયણાખ્યાં યામ્યેસ્ત્રં ક્વચિદવ્યાહતં યજેત્

ત્રીજા વળયમાં, પૂર્વ દિશામાં નારાયણ સ્વરૂપની ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી, દક્ષિણ તરફ યમના શસ્ત્રને જ્યાં અવરોધ ન હોય ત્યાં યજ્ઞ કરવો.

પશ્ચિમે પાંચજન્યં ચ શાર્ઙ્ગંધનુરથોત્તરે એવં ત્ર્યાવરણૈઃ સાક્ષાદ્વિશ્વાખ્યાં પરમં હરિમ્

પશ્ચિમ દિશામાં પાંચજન્ય શંખની અને ઉત્તર દિશામાં શારંગ ધનુષ્યની પૂજા કરવી; આ રીતે ત્રણ વળયોમાં, વિશ્વરૂપ પરમ હરિની સીધી પૂજા કરવી.

મહાવિષ્ણું સદાવિષ્ણું મૂર્તીકૃત્ય સમર્ચયેત્ ઇત્થં વિષ્ણોશ્ચતુર્વ્યૂહક્રમાન્મૂર્તિચતુષ્ટયમ્ પૂજયિત્વા ચ તચ્છક્તીશ્ચતસ્રઃ પુજયેત્ક્રમાત્

મહાવિષ્ણુ, સદા રહેનારા વિષ્ણુને સ્વરૂપમાં સ્થાપિત કરી હંમેશા પૂજા કરવી; પછી વિષ્ણુના ચતુર્વ્યુહ પ્રમાણે ચાર સ્વરૂપોની પૂજા કરીને, તેમની ચાર શક્તિઓની પણ ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

પ્રભામાગ્નેયદિગ્ભાગે નૈરૃતે તુ સરસ્વતીમ્ ગણાંબિકા ચ વાયવ્યે લક્ષ્મીં રૌદ્રે સમર્ચયેત્

અગ્નિ દિશામાં પ્રભાની, દક્ષિણપશ્ચિમમાં સરસ્વતીની, ઉત્તરપશ્ચિમમાં ગણાંબિકા અને ઉત્તર દિશામાં લક્ષ્મી તથા પશ્ચિમમાં રૌદ્રીની પૂજા કરવી.

એવં ભાન્વાદિમૂર્તીનાં તચ્છક્તીનામનંતરમ્ પૂજાં વિધાય લોકેશાંસ્તત્રૈવાવરણે યજેત્

આ રીતે, ભાનુથી આરંભે જે સ્વરૂપો અને તેમની શક્તિઓ છે, તેમની વિધિવત્ પૂજા કર્યા પછી, એ જ વળયમાં લોકપાલોની પણ પૂજા કરવી.

ઇન્દ્રમગ્નિં યમં ચૈવ નિરૃતિં વરુણં તથા વાયું સોમં કુબેરં ચ પશ્ચાદીશાનમર્ચયેત્

ઇન્દ્ર, અગ્નિ, યમ, નિૃતિ, વરુણ, વાયુ, સોમ, કુબેર અને પછી ઈશાનની ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

એવં ચતુર્થાવરણં પૂજયિત્વા વિધાનતઃ આયુધાનિ મહેશસ્ય પશ્ચાદ્બાંહ્યં સમર્ચયેત્

આ રીતે, ચોથા વળયની વિધિપૂર્વક પૂજા કર્યા પછી, મહેશના શસ્ત્રોની બહાર પશ્ચિમ દિશામાં પૂજા કરવી.

શ્રીમન્ત્રિશૂલમૈશાને વજ્રં માહેન્દ્રદિઙ્મુખે પરશું વહ્નિદિગ્ભાગે યામ્યે સાયકમર્ચયેત્

ઈશાનના ત્રિશૂલની પૂર્વ દિશામાં, વજ્રની ઈન્દ્ર દિશામાં, પરશુની અગ્નિ દિશામાં અને બાણની દક્ષિણ દિશામાં પૂજા કરવી.

નૈરૃતે તુ યજેત્ખડ્ગં પાશં વારુણગોચરે અંકુશં મારુતે ભાગે પિનાકં ચોત્તરે યજેત્

દક્ષિણપશ્ચિમમાં ખડગની, વરુણ દિશામાં પાશની, વાયુ દિશામાં અંકુશની અને ઉત્તર દિશામાં પિનાક ધનુષ્યની પૂજા કરવી.

પશ્ચિમાભિમુખં રૌદ્રં ક્ષેત્રપાલં સમર્ચયેત્ પઞ્ચમાવરણં ચૈવ સમ્પૂજ્યાનન્તરં બહિઃ

પશ્ચિમ તરફ મોઢું કરીને રૌદ્ર ક્ષેત્રપાલની પૂજા કરવી; અને પાંચમા વળયની પૂજા પૂર્ણ કર્યા પછી બહાર પણ પૂજા કરવી.

સર્વાવરણદેવાનાં બહિર્વા પઞ્ચમે ઽથવા પઞ્ચમે માતૃભિસ્સાર્ધં મહોક્ષ પુરતો યજેત્

બધા વળયના દેવતાઓની બહાર, અથવા પાંચમા વળયમાં, માતાઓ સાથે મહોક્ષની આગળ પૂજા કરવી.

તતઃ સમંતતઃ પૂજ્યાસ્સર્વા વૈ દેવયોનયઃ ખેચરા ઋષયસ્સિદ્ધા દૈત્યા યક્ષાશ્ચ રાક્ષસાઃ

પછી, સર્વત્ર બધા દેવયોનિઓ, આકાશમાં રહેતા, ઋષિઓ, સિદ્ધો, દૈત્યો, યક્ષો અને રાક્ષસો વગેરેની પૂજા કરવી.

અનંતાદ્યાશ્ચ નાગેંદ્રા નાગૈસ્તત્તત્કુલોદ્ભવૈઃ ડાકિનીભૂતવેતાલપ્રેતભૈરવનાયકાઃ

અનંતથી આરંભે જે નાગરાજાઓ અને તેમના કુળમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા નાગો, ડાકિનીઓ, ભૂતો, વેતાળ, પ્રેત અને ભૈરવના મુખ્યઓની પૂજા કરવી.

પાતાલવાસિનશ્ચાન્યે નાનાયોનિસમુદ્ભવાઃ નદ્યસ્સમુદ્રા ગિરયઃ કાનનાનિ સરાંસિ ચ

પાતાળમાં રહેતા અન્ય વિવિધ યોનિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા, નદીઓ, સમુદ્રો, પર્વતો, જંગલો અને સરોવર વગેરેની પૂજા કરવી.

પશવઃ પક્ષિણો વૃક્ષાઃ કીટાદ્યાઃ ક્ષુદ્રયોનયઃ નરાશ્ચ વિવિધાકારા મૃગાશ્ચ ક્ષુદ્રયોનયઃ

પશુ, પક્ષીઓ, વૃક્ષો, કીટાદિ નાના જીવ, વિવિધ સ્વરૂપના મનુષ્યો અને નાના વંશના મૃગોની પૂજા કરવી.

ભુવનાન્યન્તરણ્ડસ્ય તતો બ્રહ્માણ્ડકોટયઃ બહિરંડાન્યસંખ્યાનિ ભુવનાનિ સહાધિપૈઃ

અંડકોષના અંદરના લોક, પછી અનંત બ્રહ્માંડો, બહારના અસંખ્ય અંડકો અને તેમના અધિપતિઓ સાથે લોકોની પૂજા કરવી.

બ્રહ્માંડાધારકા રુદ્રા દશદિક્ષુ વ્યવસ્થિતાઃ યદ્ગૌડ યચ્ચ મામેયં યદ્વા શાક્તં તતઃ પરમ્

બ્રહ્માંડને ધારણ કરતા રુદ્રો દશ દિશામાં સ્થિત છે; જે ગૌડ, માયમેય અને શક્ત સ્વરૂપ છે, તે બધાની પણ પૂજા કરવી.

યત્કિઞ્ચિદસ્તિ શબ્દસ્ય વાચ્યં ચિદચિદાત્મકમ્ તત્સર્વં શિવયોઃ પાર્શ્વે બુદ્ધ્વા સામાન્યતો યજેત્

શબ્દથી જે કંઈ પણ અર્થરૂપે, ચેતન કે અચેતન સ્વરૂપે છે, તે બધું સામાન્ય રીતે સમજીને, શિવના પાશે પૂજા કરવી.

કૃતાંજલિપુટાઃ સર્વે ઽચિંત્યાઃ સ્મિતમુખાસ્તથા પ્રીત્યા સંપ્રેક્ષમાણાશ્ચ દેવં દેવીં ચ સર્વદા

બધા ભક્તો હાથ જોડીને, હંમેશાં હસતાં મુખે, પ્રેમપૂર્વક ભગવાન અને દેવીને નિહાળતા રહે છે.

ઇત્થમાવરણાભ્યર્ચાં કૃત્વાવિક્ષેપશાંતયે પુનરભ્યર્ચ્ય દેવેશં પક્ત્વાક્ષરમુદીરયેત્

આ રીતે આવરણોની પૂજા કરીને મનની ચંચળતા શાંત કરવા માટે, ફરીથી ભગવાનની પૂજા કરી, અવિનાશી મંત્રનો જાપ કરવો જોઈએ.

નિવેદયેત્તતઃ પશ્ચાચ્છિવયોરમૃતોપમમ્ સુવ્યઞ્જનસમાયુક્તં શુદ્ધં ચારુ મહાચરુમ્

પછી, શિવજી અને પાર્વતીજીને અમૃત જેવું શુદ્ધ અને સુંદર, સારા પદાર્થોથી બનેલું મહાપ્રસાદ અર્પણ કરવું જોઈએ.

દ્વાત્રિંશદાઢકૈર્મુખ્યમધમં ત્વાઢકાવરમ્ સાધયિત્વા યથાસંપચ્છ્રદ્ધયા વિનિવેદયેત્

મુખ્ય ભોજન બત્રીસ માપથી બનાવાય છે, અને નાનું ઓછા માપથી; પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અને શ્રદ્ધાથી તે અર્પણ કરવું જોઈએ.

તતો નિવેદ્ય પાનીયં તાંબૂલં ચોપદંશકૈઃ નીરાજનાદિકં કૃત્વા પૂજાશેષં સમાપયેત્

પછી પાણી, તાંબુલ અને મસાલા સાથે અર્પણ કરી, દીપ આરતી વગેરે કરીને પૂજાના બાકી રહેલા ક્રમ પૂર્ણ કરવા જોઈએ.

ભોગોપયોગ્યદ્રવ્યાણિ વિશિષ્ટાન્યેવ સાધયેત્ વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત ભક્તિમાન્વિભવે સતિ

ભોજન માટે શ્રેષ્ઠ અને યોગ્ય પદાર્થો જ તૈયાર કરવા જોઈએ; જે ભક્ત પાસે સંપત્તિ હોય, તેણે ક્યારેય કંજૂસી કે કપટ ન કરવું.

શઠસ્યોપેક્ષકસ્યાપિ વ્યંગ્યં ચૈવાનુતિષ્ઠતઃ ન ફલંત્યેવ કર્માણિ કામ્યાનીતિ સતાં કથા

સજ્જનો કહે છે કે જે કપટી, અવગણના કરનાર અથવા દેખાવ માટે કર્મ કરે છે, તેને ઈચ્છિત ફળ ક્યારેય મળતું નથી.

તસ્માત્સમ્યગુપેક્ષાં ચ ત્યક્ત્વા સર્વાંગયોગતઃ કુર્યાત્કામ્યાનિ કર્માણિ ફલસિદ્ધિં યદીચ્છતિ

આથી, સર્વ પ્રકારની અવગણના છોડીને, સંપૂર્ણ મનથી જે ફળ મેળવવું હોય તેવા કર્મો કરવું જોઈએ.