શિવપુરાણમ્

તસ્મિન્નાવરણે ભૂયો વૃષેન્દ્રં પુરતો યજેત્ નંદિનં દક્ષિણે તસ્ય મહાકાલં તથોત્તરે

આ આવરણમાં આગળ વૃષેન્દ્રની સામે પૂજા કરવી, દક્ષિણ બાજુએ નંદીની અને ઉત્તર બાજુએ મહાકાલની પૂજા કરવી.

શાસ્તારં વહ્નિદિક્પત્રે માત્ઃર્દક્ષિણદિગ્દલે ગજાસ્યં નૈરૃતે પત્રે ષણ્મુખં વારુણે પુનઃ

દક્ષિણપૂર્વના પાંખમાં શાસ્તાની, દક્ષિણના પાંખમાં માતૃની, દક્ષિણપશ્ચિમના પાંખમાં ગજાસ્યની અને પશ્ચિમના પાંખમાં ફરી શણ્મુખની પૂજા કરવી.

જ્યેષ્ઠાં વાયુદલે ગૌરીમુત્તરે ચંડમૈશ્વરે શાસ્તૃનન્દીશયોર્મધ્યે મુનીન્દ્રં વૃષભં યજેત્

ઉત્તરપશ્ચિમના પાંખમાં જ્યેષ્ઠાની, ઉત્તરના પાંખમાં ગૌરીની, ચંડમૈશ્વર દિશામાં, શાસ્ત્ર અને નંદીશ વચ્ચે મહાન ઋષિ વૃષભની પૂજા કરવી.

મહાકાલસ્યોત્તરતઃ પિંગલં તુ સમર્ચયેત્ શાસ્તૃમાતૃસમૂહસ્ય મધ્યે ભૃંગીશ્વરં તતઃ

મહાકાલના ઉત્તર બાજુએ પિંગલની પૂજા કરવી; શાસ્ત્ર અને માતૃના સમૂહની વચ્ચે પછી ભૃંગીશ્વરની પૂજા કરવી.

માતૃવિઘ્નેશમધ્યે તુ વીરભદ્રં સમર્ચયેત્ સ્કન્દવિઘ્નેશયોર્મધ્યે યજેદ્દેવીં સરસ્વતીમ્

માતૃ અને વિઘ્નેશ વચ્ચે વીરસભદ્રની પૂજા કરવી; સ્કંદ અને વિઘ્નેશ વચ્ચે દેવી સરસ્વતીની પૂજા કરવી.

જ્યેષ્ઠાકુમારયોર્મધ્યે શ્રિયં શિવપદાર્ચિતામ્ જ્યેષ્ઠાગણામ્બયોર્મધ્યે મહામોટીં સમર્ચયેત્

જ્યેષ્ઠા અને કુમાર વચ્ચે શ્રી, જે શિવના ચરણોમાં પૂજાય છે, તેની પૂજા કરવી; જ્યેષ્ઠા અને ગણાંબા વચ્ચે મહામોટીની પૂજા કરવી.

ગણામ્બાચણ્ડયોર્મધ્યે દેવીં દુર્ગાં પ્રપૂજયેત્ અત્રૈવાવરણે ભૂયઃ શિવાનુચરસંહતિમ્

ગણાંબા અને ચંડા વચ્ચે દેવી દુર્ગાની પૂજા કરવી; અને આ જ આવરણમાં ફરીથી શિવના અનુયાયીઓના સમૂહની પૂજા કરવી.

રુદ્રપ્રથમભૂતાખ્યાં વિવિધાં ચ સશક્તિકામ્ શિવાયાશ્ચ સખીવર્ગં જપેદ્ધ્યાત્વા સમાહિતઃ

એકાગ્ર મનથી, પ્રથમ રૂપે પ્રગટ થયેલા રુદ્ર અને તેની વિવિધ શક્તિઓ સાથે, શિવાની સખીગણનું ધ્યાન કરીને તેમનું જપ કરવું જોઈએ.

એવં તૃતીયાવરણે વિતતે પૂજિતે સતિ ચતુર્થાવરણં ધ્યાત્વા બહિસ્તસ્ય સમર્ચયેત્

આ રીતે ત્રીજું આવરણ સ્થાપિત કરીને પૂજન કર્યા પછી, ચોથું આવરણ બહાર ધ્યાનમાં લઈ તેનું પણ પૂજન કરવું જોઈએ.

ભાનુઃ પૂર્વદલે પૂજ્યો દક્ષિણે ચતુરાનનઃ રુદ્રો વરુણદિક્પત્રે વિષ્ણુરુત્તરદિગ્દલે

પૂર્વ દિશાના પાંખડે સૂર્યનું, દક્ષિણના પાંખડે ચતુરાનનનું, દક્ષિણપશ્ચિમ દિશામાં રુદ્રનું અને ઉત્તર દિશાના પાંખડે વિષ્ણુનું પૂજન કરવું જોઈએ.

ચતુર્ણામપિ દેવાનાં પૃથગાવરણાન્યથ તસ્યાંગાનિ ષડેવાદૌ દીપ્તાદ્યાભિશ્ચ શક્તિભિઃ

આ ચાર દેવતાઓ માટે જુદી જુદી ઘેરાવાળી જગ્યાઓ છે; શરૂઆતમાં, તેમની છ અંગોને તેમની તેજસ્વી શક્તિઓથી પૂજવી જોઈએ.

દીપ્તા સૂક્ષ્મા જયા ભદ્રા વિભૂતિર્વિમલા ક્રમાત્ અમોઘા વિદ્યુતા ચૈવ પૂર્વાદિ પરિતઃ સ્થિતાઃ

દિપ્તા, સૂક્ષ્મા, જય, ભદ્રા, વિભૂતિ અને વિમલા – આ ક્રમશઃ, અમોઘા અને વિદ્યુત સાથે, પૂર્વથી શરૂ કરીને ચારે તરફ સ્થિત છે.

દ્વિતીયાવરણે પૂજ્યાશ્ચતસ્રો મૂર્તયઃ ક્રમાત્ પૂર્વાદ્યુત્તરપર્યંતાઃ શક્તયશ્ચ તતઃ પરમ્

બીજા આવરણમાં, પૂર્વથી ઉત્તર સુધી ક્રમશઃ ચાર રૂપોનું અને પછી તેમની અનુગામી શક્તિઓનું પૂજન કરવું જોઈએ.

આદિત્યો ભાસ્કરો ભાનૂ રવિશ્ચેત્યનુપૂર્વશઃ અર્કો બ્રહ્મા તથા રુદ્રો વિષ્ણુશ્ચૈતે વિવસ્વતઃ

આદિત્ય, ભાસ્કર, ભાનુ, રવિ – આ ક્રમશઃ; અર્ક, બ્રહ્મા, રુદ્ર અને વિષ્ણુ – આ બધા સૂર્યના રૂપ છે.

વિસ્તારા પૂર્વદિગ્ભાગે સુતરાં દક્ષિણે સ્થિતાઃ બોધની પશ્ચિમે ભાગે આપ્યાયિન્યુત્તરે પુનઃ

પૂર્વ દિશામાં વિસ્તારા, દક્ષિણમાં સુતરા, પશ્ચિમમાં બોધની અને ઉત્તર દિશામાં ફરીથી આપ્યાયિની સ્થિત છે.

ઉષાં પ્રભાં તથા પ્રાજ્ઞાં સન્ધ્યામપિ તતઃ પરમ્ ઐશાનાદિષુ વિન્યસ્ય દ્વિતીયાવરણે યજેત્

ઉષા, પ્રભા, પ્રાજ્ઞા અને પછી સંધ્યા – આઈશાન અને અન્ય દિશાઓમાં સ્થાપિત કરીને બીજા આવરણમાં તેમનું પૂજન કરવું જોઈએ.

સોમમંગારકં ચૈવ બુધં બુદ્ધિમતાં વરમ્ બૃહસ્પતિં બૃહદ્બુદ્ધિં ભાર્ગવં તેજસાં નિધિમ્

સોમ, મંગળ, બુધ – બુદ્ધિશાળીમાંથી શ્રેષ્ઠ – બૃહસ્પતિ, વિશાળ બુદ્ધિવાળા, અને ભાર્ગવ, તેજસ્વી ખજાનો,

શનૈશ્ચરં તથા રાહું કેતું ધૂમ્રં ભયંકરમ્ સમંતતો યજેદેતાંસ્તૃતીયાવરણે ક્રમાત્

શનૈશ્ચર, તેમજ રાહુ અને કેતુ – ધૂમ્ર અને ભયંકર – આ બધાનું ત્રીજા આવરણમાં ચારે બાજુ ક્રમશઃ પૂજન કરવું જોઈએ.

અથવા દ્વાદશાદિત્યા દ્વિતીયાવરણે યજેત્ તૃતીયાવરણે ચૈવ રાશીન્દ્વાદશ પૂજયેત્

અથવા, બીજા આવરણમાં બાર આદિત્યનું અને ત્રીજા આવરણમાં બાર રાશિઓનું પૂજન કરવું જોઈએ.

સપ્તસપ્ત ગણાંશ્ચૈવ બહિસ્તસ્ય સમંતતઃ ઋષીન્દેવાંશ્ચ ગંધર્વાન્પન્નગાનપ્સરોગણાન્

સાત સાત જૂથો, બહાર ચારે બાજુ – ઋષિ, દેવ, ગંધર્વ, પન્નગ અને અપ્સરાઓના સમૂહોનું પૂજન કરવું જોઈએ.

ગ્રામણ્યશ્ચ તથા યક્ષાન્યાતુધાનાંસ્તથા હયાન્ સપ્તચ્છંદોમયાંશ્ચૈવ વાલખિલ્યાંશ્ચ પૂજયેત્

ગ્રામણ, યક્ષ, યાતુધાન, ઘોડા, સાત છંદમય જૂથો અને વાલખિલ્ય પણ પૂજવા યોગ્ય છે.

એવં તૃતીયાવરણે સમભ્યર્ચ્ય દિવાકરમ્ બ્રહ્માણમર્ચયેત્પશ્ચાત્ત્રિભિરાવરણૈઃ સહઃ

આ રીતે ત્રીજા આવરણમાં દિવાકરનું પૂજન કરીને, પછી ત્રણ આવરણ સાથે બ્રહ્માનું પૂજન કરવું જોઈએ.

હિરણ્યગર્ભં પૂર્વસ્યાં વિરાજં દક્ષિણે તતઃ કાલં પશ્ચિમદિગ્ભાગે પુરુષં ચોત્તરે યજેત્

પૂર્વ દિશામાં હિરણ્યગર્ભ, દક્ષિણમાં વિરાટ, પશ્ચિમમાં કાળ અને ઉત્તર દિશામાં પુરુષનું પૂજન કરવું જોઈએ.

હિરણ્યગર્ભઃ પ્રથમો બ્રહ્મા કમલસન્નિભઃ કાલો જાત્યંજનપ્રખ્યઃ પુરુષઃ સ્ફટિકોપમઃ

હિરણ્યગર્ભ પ્રથમ છે, બ્રહ્મા કમળ જેવો છે; કાળ કાજળ જેવો છે અને પુરુષ સ્ફટિક જેવો છે.

ત્રિગુણો રાજસશ્ચૈવ તામસઃ સાત્ત્વિકસ્તથા ચત્વાર એતે ક્રમશઃ પ્રથમાવરણે સ્થિતાઃ

ત્રણ ગુણો – રાજસ, તામસ અને સાક્ષાત્ સત્ત્વ – ધરાવનારા આ ચારેય, ક્રમશઃ, પ્રથમ આવરણમાં સ્થિત છે.

દ્વિતીયાવરણે પૂજ્યાઃ પૂર્વાદિપરિતઃ ક્રમાત્ સનત્કુમારઃ સનકઃ સનંદશ્ચ સનાતનઃ

બીજી વાડમાં, પૂર્વ તરફથી અને પછી ચારે બાજુ ક્રમશઃ સનત્કુમાર, સનક, સનંદન અને સનાતનનું પૂજન કરવું.

તૃતીયાવરણે પશ્ચાદર્ચયેચ્ચ પ્રજાપતીન્ અષ્ટૌ પૂર્વાંશ્ચ પૂર્વાદૌ ત્રીન્પ્રાક્પશ્ચાદનુક્રમાત્

ત્રીજી વાડમાં, પછી, આઠ પ્રજાપતિઓનું પૂજન કરવું અને તેમના પૂર્વે, પૂર્વ તરફથી શરૂ કરીને ત્રણ જણાનું પણ ક્રમશઃ પૂજન કરવું.

દક્ષો રુચિર્ભૃગુશ્ચૈવ મરીચિશ્ચ તથાંગિરાઃ પુલસ્ત્યઃ પુલહશ્ચૈવ ક્રતુરત્રિશ્ચ કશ્યપઃ

દક્ષ, રૂચિ, ભૃગુ, મરીચિ, અંંગિરા, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, અત્રિ અને કશ્યપ—

વસિષ્ઠશ્ચેતિ વિખ્યાતાઃ પ્રજાનાં પતયસ્ત્વિમે તેષાં ભાર્યાશ્ચ તૈસ્સાર્ધં પૂજનીયા યથાક્રમમ્

વશિષ્ઠ—આ બધા પ્રજાપતિ તરીકે જાણીતા છે; તેમનાં પત્નીઓનું પણ તેમના સાથે, યોગ્ય ક્રમમાં પૂજન કરવું.