શિવપુરાણમ્

સવિલાસં ત્રિનયનં ચન્દ્રાભરણશેખરમ્ પશ્ચિમં પૂર્ણચન્દ્રાભં લોચનત્રિતયોજ્જ્વલમ્

રમણિય, ત્રણ નેત્રવાળું, ચંદ્રના આભૂષણથી શોભાયમાન, પશ્ચિમમુખ પૂર્ણચંદ્ર જેવું અને ત્રણ તેજસ્વી નેત્રો ધરાવતું છે.

ચન્દ્રરેખાધરં સૌમ્યં મંદસ્મિતમનોહરમ્ પઞ્ચમં સ્ફટિકપ્રખ્યમિંદુરેખાસમુજ્જ્વલમ્

ચાંદની જેવી રેખા જેવાં હોઠો ધરાવનાર, શાંત અને મીઠા સ્મિતથી મનને મોહી લે તેવો, પાંચમો સ્વરૂપ ક્રિસ્ટલ જેવો ચમકતો છે અને ચાંદની જેવી રેખાથી તેજસ્વી લાગે છે.

અતીવ સૌમ્યમુત્ફુલ્લલોચનત્રિતયોજ્જ્વલમ્ દક્ષિણે શૂલપરશુવજ્રખડ્ગાનલોજ્જ્વલમ્

તે સ્વરૂપ ખૂબ જ શાંત છે, તેની ત્રણેય આંખો ખીલી ઉઠી છે અને તેજથી ઝગમગી રહી છે. તેના જમણા બાજુએ ત્રિશૂલ, પરશુ, વજ્ર અને ખડગ છે, જે અગ્નિ જેવી જ્વાળાથી પ્રકાશિત થાય છે.

સવ્યે ચ નાગનારાચઘણ્ટાપાશાંકુશોજ્જ્વલમ્ નિવૃત્ત્યાજાનુસંબદ્ધમાનાભેશ્ચ પ્રતિષ્ઠયા

ડાબી બાજુએ સાપ, બાણ, ઘંટ, પાશ અને અંકુશથી તે તેજસ્વી દેખાય છે. તેના ઘૂંટણથી શરીર નિયમની શક્તિથી બંધાયેલું છે અને માનના માપથી સ્થિર છે.

આકંઠં વિદ્યયા તદ્વદાલલાટં તુ શાંતયા તદૂર્ધ્વં શાંત્યતીતાખ્યકલયા પરયા તથા

કંઠ સુધી તે જ્ઞાનથી આવરાયેલો છે, તેના માથા પર શાંતિ છે અને તેના ઉપર શાંતિને પણ પાર કરતી પરમ શક્તિ છે.

પઞ્ચાધ્વવ્યાપિનં સાક્ષાત્કલાપઞ્ચકવિગ્રહમ્ ઈશાનમુકુટં દેવં પુરુષાખ્યં પુરાતનમ્

પાંચે માર્ગોમાં વ્યાપક એવા, પાંચ શક્તિઓના સ્વરૂપમાં પ્રગટ, પ્રાચીન પુરુષ તરીકે ઓળખાતા અને ઈશાન મુકડથી શોભતા દેવ છે.

અઘોરહૃદયં તદ્વદ્વામગુહ્યં મહેશ્વરમ્ સદ્યપાદં ચ તન્મૂર્તિમષ્ટત્રિંશત્કલામયમ્

તેના હૃદયમાં અઘોર છે, ડાબી ગુપ્ત જગ્યાએ મહેશ્વર છે, પગે સદ્યો છે અને તેની મૂર્તિ અડત્રીસ શક્તિઓથી બનેલી છે.

માતૃકામયમીશાનં પઞ્ચબ્રહ્મમયં તથા ઓંકારાખ્યમયં ચૈવ હંસશક્ત્યા સમન્વિતમ્

ઈશાન માતૃકાઓથી, પાંચ બ્રહ્માથી અને ઓમકારથી બનેલા છે, અને હંસ નામની શક્તિ સાથે એકરૂપ છે.

તથેચ્છાત્મિકયા શક્ત્યા સમારૂઢાંકમંડલમ્ જ્ઞાનાખ્યયા દક્ષિણતો વામતશ્ચ ક્રિયાખ્યયા

તે ઇચ્છા રૂપ શક્તિથી મંડળ પર આરૂઢ છે, જમણે જ્ઞાન રૂપ શક્તિ અને ડાબે ક્રિયા રૂપ શક્તિ છે.

તત્ત્વત્રયમયં સાક્ષાદ્વિદ્યામૂર્તિં સદાશિવમ્ મૂર્તિમૂલેન સંકલ્પ્ય સકલીકૃત્ય ચ ક્રમાત્

સદાશિવ, જે જ્ઞાનમય સ્વરૂપ છે, તે ત્રિ તત્વોથી સીધા બનેલા છે. તેની મૂર્તિને મૂળથી કલ્પવી અને ક્રમશઃ પૂર્ણ કરવી.

સંપૂજ્ય ચ યથાન્યાયમર્ઘાન્તં મૂલવિદ્યયા મૂર્તિમન્તં શિવં સાક્ષાચ્છક્ત્યા પરમયા સહ

યોગ્ય રીતે આરાધના કરીને, અર્ગ્ય સુધીના વિધિ પૂર્ણ કરીને, મૂળ મંત્રથી, સ્વરૂપવાળાં શિવની આરાધના પરમ શક્તિ સાથે કરવી.

તત્રાવાહ્ય મહાદેવં સદસદ્વ્યક્તિવર્જિતમ્ પઞ્ચોપકરણં કૃત્વા પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્

ત્યાં મહાદેવનું આવાહન કરીને, જે સત્તા-અસત્તાના ભેદથી પર છે, પાંચ ઉપકરણ તૈયાર કરીને, પરમેશ્વરની પૂજા કરવી.

બ્રહ્મભિશ્ચ ષડઙ્ગૈશ્ચ તતો માતૃકયા સહ પ્રણવેન શિવેનૈવ શક્તિયુક્તેન ચ ક્રમાત્

પછી બ્રહ્મા મંત્રો અને છ અંગો, માતૃકાઓ સાથે, પ્રણવ અને શિવ સાથે, અને ક્રમશઃ શક્તિયુક્ત રીતે આરાધના કરવી.

શાંતેન વા તથાન્યૈશ્ચ વેદમન્ત્રૈશ્ચ કૃત્સ્નશઃ પૂજયેત્પરમં દેવં કેવલેન શિવેન વા

અથવા શાંત મંત્રથી, અથવા બીજા તમામ વૈદિક મંત્રોથી, પરમ દેવની પૂજા કરવી, અથવા માત્ર શિવથી પણ કરી શકાય.

પાદ્યાદિમુખવાસાંતં કૃત્વા પ્રસ્થાપનં વિના પઞ્ચાવરણપૂજાં તુ હ્યારભેત યથાક્રમમ્

પાદ્યથી લઈને મુખવાસ અને સુગંધ સુધીની વિધિ કરીને, વિદાય વિના, પાંચ આવરણની પૂજા યોગ્ય ક્રમમાં શરૂ કરવી.

તત્રાદૌ શિવયોઃ પાર્શ્વે દક્ષિણે વામતઃ ક્રમાત્ ગંધાદ્યૈરર્ચયેત્પૂર્વં દેવૌ હેરંબષણ્મુખૌ

ત્યાં શરૂઆતમાં, શિવના જમણા અને ડાબા બાજુએ ક્રમશઃ, હેરંબ અને ષણ્મુખ દેવતાની સુગંધ અને અન્ય ઉપચારોથી પૂજા કરવી.

તતો બ્રહ્માણિ પરિત ઈશાનાદિ યથાક્રમમ્ સશક્તિકાનિ સદ્યાંતં પ્રથમાવરણે યજેત્

પછી ચારેય બાજુ, ઈશાનથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ, શક્તિઓ સાથે અને સદ્યો સુધીના બધા બ્રહ્માઓની પ્રથમ આવરણમાં પૂજા કરવી.

ષડંગાન્યપિ તત્રૈવ હૃદયાદીન્યનુક્રમાત્ શિવસ્ય ચ શિવાયાશ્ચ વાહ્નેયાદિ સમર્ચયેત્

ત્યાં જ, છ અંગો, હૃદયથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ પૂજા કરવી અને શિવ તથા શિવાની વાહનો, અગ્નિથી શરૂ કરીને, માન આપવી.

તત્ર વામાદિકાન્રુદ્રાનષ્ટૌ વામાદિશક્તિભિઃ અર્ચયેદ્વા ન વા પશ્ચાત્પૂર્વાદિપરિતઃ ક્રમાત્

ત્યાં વામાદિ રુદ્રો, કુલ આઠ, વામાદિ શક્તિઓ સાથે પૂજા કરવી, અથવા નહીં પણ પછી પૂર્વાદિ દિશાઓથી ચારેય બાજુ ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

પ્રથમાવરણં પ્રોક્તં મયા તે યદુનંદન દ્વિતીયાવરણં પ્રીત્યા પ્રોચ્યતે શ્રદ્ધયા શૃણુ

યદુઓના આનંદ, મેં તને પહેલું આવરણ સમજાવ્યું છે; હવે, પ્રેમપૂર્વક બીજું આવરણ કહું છું—શ્રદ્ધાથી સાંભળ.

અનંતં પૂર્વાદિક્પત્રે તચ્છક્તિં તસ્ય વામતઃ સૂક્ષ્મં દક્ષિણદિક્પત્રે સહ શક્ત્યા સમર્ચયેત્

પૂર્વ દિશાના પાંખમાં અનંત અને તેની શક્તિની સાથે પૂજા કરવી; તેની ડાબી બાજુએ તેની શક્તિને સ્થાન આપવું. દક્ષિણ દિશાના સૂક્ષ્મ પાંખમાં પણ શક્તિ સાથે અનંતની પૂજા કરવી.

તતઃ પશ્ચિમદિક્પત્રે સહ શક્ત્યા શિવોત્તમમ્ તથૈવોત્તરદિક્પત્રે ચૈકનેત્રં સમર્ચયેત્

પછી પશ્ચિમ દિશાના પાંખમાં શક્તિ સાથે શ્રેષ્ઠ શિવની પૂજા કરવી; એ જ રીતે ઉત્તર દિશાના પાંખમાં એક આંખવાળા ભગવાનની પૂજા કરવી.

એકરુદ્રં ચ તચ્છક્તિં પશ્ચાદીશદલે ઽર્ચયેત્ ત્રિમૂર્તિં તસ્ય શક્તિં ચ પૂજયેદગ્નિદિગ્દલે

પછી ઉત્તરપશ્ચિમના પાંખમાં એકરુદ્ર અને તેની શક્તિની પૂજા કરવી; દક્ષિણપૂર્વના પાંખમાં ત્રિમૂર્તિ અને તેમની શક્તિની પૂજા કરવી.

શ્રીકણ્ઠં નૈરૃતે પત્રે તચ્છક્તિં તસ્ય વામતઃ તથૈવ મારુતે પત્રે શિખંડીશં સમર્ચયેત્

દક્ષિણપશ્ચિમના પાંખમાં શ્રીકંઠ અને તેની ડાબી બાજુએ તેની શક્તિની પૂજા કરવી; એ જ રીતે ઉત્તરપશ્ચિમના પાંખમાં શિખંડીઈશની પૂજા કરવી.

દ્વિતીયાવરણે ચેજ્યાસ્સર્વર્તશ્ચક્રવર્તિનઃ તૃતીયાવરણે પૂજ્યાઃ શક્તિભિશ્ચાષ્ટમૂર્તયઃ

બીજા આવરણમાં બધાં દિશાના રાજાઓની પૂજા કરવી; ત્રીજા આવરણમાં આઠ રૂપો અને તેમની શક્તિઓ સાથે પૂજા કરવી.

અષ્ટસુ ક્રમશો દિક્ષુ પૂર્વાદિપરિતઃ ક્રમાત્ ભવઃ શર્વસ્તથેશાનો રુદ્રઃ પશુપતિસ્તતઃ

આઠ દિશાઓમાં, પૂર્વથી ક્રમશઃ ભવ, શર્વ, ઈશાન, રુદ્ર અને પછી પશુપતિની પૂજા કરવી.

ઉગ્રો ભીમો મહાદેવ ઇત્યષ્ટૌ મૂર્તયઃ ક્રમાત્ અનંતરં તતશ્ચૈવ મહાદેવાદયઃ ક્રમાત્ શક્તિભિસ્સહ સંપૂજ્યાસ્તત્રૈકાદશમૂર્તયઃ

ઉગ્ર, ભીમ અને મહાદેવ—આ રીતે આઠ રૂપો છે; પછી મહાદેવ અને અન્ય દસ, તેમની શક્તિઓ સાથે, ત્યાં અગિયાર રૂપે પૂજવા.

મહાદેવઃ શિવો રુદ્રઃ શંકરો નીલલોહિતઃ ઈશાનો વિજયો ભીમો દેવદેવો ભવોદ્ભવઃ

મહાદેવ, શિવ, રુદ્ર, શંકર, નીલલોહિત, ઈશાન, વિજય, ભીમ, દેવદેવ, ભવોદભવ,

કપર્દીશશ્ચ કથ્યંતે તથૈકાદશશક્તયઃ તત્રાષ્ટૌ પ્રથમં પૂજ્યાઃ વાહ્નેયાદિ યથાક્રમમ્

અને કપર્દીશ—આ અગિયાર શક્તિઓ કહેવાય છે; તેમાં, પ્રથમ આઠને ક્રમશઃ દક્ષિણપૂર્વથી શરૂ કરીને પૂજવા.