શિવપુરાણમ્

રુદ્રા વામાદયસ્ત્વષ્ટૌ પૂર્વાદિદલતઃ ક્રમાત્ કર્ણિકાયાં ચ વૈરાગ્યં બીજેષુ નવ શક્તયઃ

પૂર્વ દિશાના પાંદડાથી ક્રમશઃ વામાદિ આઠ રુદ્રોનું સ્થાન કરવું. કર્ણિકામાં વૈરાગ્ય અને બીજોમાં નવ શક્તિઓ રાખવી.

સ્કન્દે શિવાત્મકો ધર્મો નાલે જ્ઞાનં શિવાશ્રયમ્ કર્ણિકોપરિ ચાગ્નેયં મંડલં સૌરમૈન્દવમ્

કાંડા પર શિવસ્વરૂપ ધર્મ, નાળમાં શિવમાં સ્થિત જ્ઞાન અને કર્ણિકા ઉપર અગ્નિ, સૂર્ય અને ચંદ્રના મંડળો સ્થાપિત કરવા.

શિવવિદ્યાત્મતત્ત્વાખ્યં તત્ત્વત્રયમતઃ પરમ્ સર્વાસનોપરિ સુખં વિચિત્રકુસુમાન્વિતમ્

આ બધાની ઉપર શિવ, વિદ્યા અને તત્ત્વ નામના ત્રણ તત્ત્વો રાખવા. સર્વ આસનોની ઉપર વિવિધ ફૂલો વડે સુશોભિત, આરામદાયક સ્થાન તૈયાર કરવું.

પઞ્ચાવરણસંયુક્તં પૂજયેદંબયા સહ શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં પ્રસન્નં શીતલદ્યુતિમ્

પાંચ આવરણો સાથે, અંબિકા સાથે મળીને, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવી શીતળ અને પ્રસન્ન કાંતિવાળી મૂર્તિનું પૂજન કરવું.

વિદ્યુદ્વલયસંકાશજટામુકુટભૂષિતમ્ શાર્દૂલચર્મવસનં કિઞ્ચિત્સ્મિતમુખાંબુજમ્

વિજળીના વલય જેવી જટાવાળું મુકડું ધારણ કરેલું, વાઘની ખાલ પહેરેલી, હળવી સ્મિતવાળું કમળ જેવું મુખ.

રક્તપદ્મદલપ્રખ્યપાદપાણિતલાધરમ્ સર્વલક્ષણસંપન્નં સર્વાભરણભૂષિતમ્

પગ, હાથ અને હોઠ લાલ કમળના પાંદડા જેવા, સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને સર્વ આભૂષણોથી સજ્જ.

દિવ્યાયુધવરૈર્યુક્તં દિવ્યગંધાનુલેપનમ્ પઞ્ચવક્ત્રં દશભુજં ચન્દ્રખણ્ડશિખામણિમ્

દિવ્ય શસ્ત્રો ધરાવનાર, દિવ્ય સુગંધથી અંકિત, પાંચ મુખ, દસ હાથ અને ચંદ્રખંડના મુક્તાવાળું મુકડું ધરાવનાર.

અસ્ય પૂર્વમુખં સૌમ્યં બાલાર્કસદૃશપ્રભમ્ ત્રિલોચનારવિંદાઢ્યં કૃતબાલેંદુશેખરમ્

એમનું પૂર્વમુખ શાંત અને બાલાર્ક જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતું, ત્રણ કમળ જેવા નેત્રો અને બાલચંદ્રથી શોભાયમાન છે.

દક્ષિણં નીલજીમૂતસમાનરુચિરપ્રભમ્ ભ્રુકુટીકુટિલં ઘોરં રક્તવૃત્તેક્ષણત્રયમ્

દક્ષિણમુખ વાદળ જેવી ઘેરી કાળી કાંતિ ધરાવતું, ભ્રૂકુટિથી ભયાનક અને લાલ વૃત્તવાળા ત્રણ નેત્રો ધરાવતું છે.

દંષ્ટ્રાકરાલં દુર્ધર્ષં સ્ફુરિતાધરપલ્લવમ્ ઉત્તરં વિદ્રુમપ્રખ્યં નીલાલકવિભૂષિતમ્

દાંતો બહાર નીકળેલા, ભયાનક, કંપતા હોઠવાળું, ઉત્તરમુખ લાલ મોતી જેવું અને નીલ વાળથી શોભાયમાન છે.

સવિલાસં ત્રિનયનં ચન્દ્રાભરણશેખરમ્ પશ્ચિમં પૂર્ણચન્દ્રાભં લોચનત્રિતયોજ્જ્વલમ્

રમણિય, ત્રણ નેત્રવાળું, ચંદ્રના આભૂષણથી શોભાયમાન, પશ્ચિમમુખ પૂર્ણચંદ્ર જેવું અને ત્રણ તેજસ્વી નેત્રો ધરાવતું છે.

ચન્દ્રરેખાધરં સૌમ્યં મંદસ્મિતમનોહરમ્ પઞ્ચમં સ્ફટિકપ્રખ્યમિંદુરેખાસમુજ્જ્વલમ્

ચાંદની જેવી રેખા જેવાં હોઠો ધરાવનાર, શાંત અને મીઠા સ્મિતથી મનને મોહી લે તેવો, પાંચમો સ્વરૂપ ક્રિસ્ટલ જેવો ચમકતો છે અને ચાંદની જેવી રેખાથી તેજસ્વી લાગે છે.

અતીવ સૌમ્યમુત્ફુલ્લલોચનત્રિતયોજ્જ્વલમ્ દક્ષિણે શૂલપરશુવજ્રખડ્ગાનલોજ્જ્વલમ્

તે સ્વરૂપ ખૂબ જ શાંત છે, તેની ત્રણેય આંખો ખીલી ઉઠી છે અને તેજથી ઝગમગી રહી છે. તેના જમણા બાજુએ ત્રિશૂલ, પરશુ, વજ્ર અને ખડગ છે, જે અગ્નિ જેવી જ્વાળાથી પ્રકાશિત થાય છે.

સવ્યે ચ નાગનારાચઘણ્ટાપાશાંકુશોજ્જ્વલમ્ નિવૃત્ત્યાજાનુસંબદ્ધમાનાભેશ્ચ પ્રતિષ્ઠયા

ડાબી બાજુએ સાપ, બાણ, ઘંટ, પાશ અને અંકુશથી તે તેજસ્વી દેખાય છે. તેના ઘૂંટણથી શરીર નિયમની શક્તિથી બંધાયેલું છે અને માનના માપથી સ્થિર છે.

આકંઠં વિદ્યયા તદ્વદાલલાટં તુ શાંતયા તદૂર્ધ્વં શાંત્યતીતાખ્યકલયા પરયા તથા

કંઠ સુધી તે જ્ઞાનથી આવરાયેલો છે, તેના માથા પર શાંતિ છે અને તેના ઉપર શાંતિને પણ પાર કરતી પરમ શક્તિ છે.

પઞ્ચાધ્વવ્યાપિનં સાક્ષાત્કલાપઞ્ચકવિગ્રહમ્ ઈશાનમુકુટં દેવં પુરુષાખ્યં પુરાતનમ્

પાંચે માર્ગોમાં વ્યાપક એવા, પાંચ શક્તિઓના સ્વરૂપમાં પ્રગટ, પ્રાચીન પુરુષ તરીકે ઓળખાતા અને ઈશાન મુકડથી શોભતા દેવ છે.

અઘોરહૃદયં તદ્વદ્વામગુહ્યં મહેશ્વરમ્ સદ્યપાદં ચ તન્મૂર્તિમષ્ટત્રિંશત્કલામયમ્

તેના હૃદયમાં અઘોર છે, ડાબી ગુપ્ત જગ્યાએ મહેશ્વર છે, પગે સદ્યો છે અને તેની મૂર્તિ અડત્રીસ શક્તિઓથી બનેલી છે.

માતૃકામયમીશાનં પઞ્ચબ્રહ્મમયં તથા ઓંકારાખ્યમયં ચૈવ હંસશક્ત્યા સમન્વિતમ્

ઈશાન માતૃકાઓથી, પાંચ બ્રહ્માથી અને ઓમકારથી બનેલા છે, અને હંસ નામની શક્તિ સાથે એકરૂપ છે.

તથેચ્છાત્મિકયા શક્ત્યા સમારૂઢાંકમંડલમ્ જ્ઞાનાખ્યયા દક્ષિણતો વામતશ્ચ ક્રિયાખ્યયા

તે ઇચ્છા રૂપ શક્તિથી મંડળ પર આરૂઢ છે, જમણે જ્ઞાન રૂપ શક્તિ અને ડાબે ક્રિયા રૂપ શક્તિ છે.

તત્ત્વત્રયમયં સાક્ષાદ્વિદ્યામૂર્તિં સદાશિવમ્ મૂર્તિમૂલેન સંકલ્પ્ય સકલીકૃત્ય ચ ક્રમાત્

સદાશિવ, જે જ્ઞાનમય સ્વરૂપ છે, તે ત્રિ તત્વોથી સીધા બનેલા છે. તેની મૂર્તિને મૂળથી કલ્પવી અને ક્રમશઃ પૂર્ણ કરવી.

સંપૂજ્ય ચ યથાન્યાયમર્ઘાન્તં મૂલવિદ્યયા મૂર્તિમન્તં શિવં સાક્ષાચ્છક્ત્યા પરમયા સહ

યોગ્ય રીતે આરાધના કરીને, અર્ગ્ય સુધીના વિધિ પૂર્ણ કરીને, મૂળ મંત્રથી, સ્વરૂપવાળાં શિવની આરાધના પરમ શક્તિ સાથે કરવી.

તત્રાવાહ્ય મહાદેવં સદસદ્વ્યક્તિવર્જિતમ્ પઞ્ચોપકરણં કૃત્વા પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્

ત્યાં મહાદેવનું આવાહન કરીને, જે સત્તા-અસત્તાના ભેદથી પર છે, પાંચ ઉપકરણ તૈયાર કરીને, પરમેશ્વરની પૂજા કરવી.

બ્રહ્મભિશ્ચ ષડઙ્ગૈશ્ચ તતો માતૃકયા સહ પ્રણવેન શિવેનૈવ શક્તિયુક્તેન ચ ક્રમાત્

પછી બ્રહ્મા મંત્રો અને છ અંગો, માતૃકાઓ સાથે, પ્રણવ અને શિવ સાથે, અને ક્રમશઃ શક્તિયુક્ત રીતે આરાધના કરવી.

શાંતેન વા તથાન્યૈશ્ચ વેદમન્ત્રૈશ્ચ કૃત્સ્નશઃ પૂજયેત્પરમં દેવં કેવલેન શિવેન વા

અથવા શાંત મંત્રથી, અથવા બીજા તમામ વૈદિક મંત્રોથી, પરમ દેવની પૂજા કરવી, અથવા માત્ર શિવથી પણ કરી શકાય.

પાદ્યાદિમુખવાસાંતં કૃત્વા પ્રસ્થાપનં વિના પઞ્ચાવરણપૂજાં તુ હ્યારભેત યથાક્રમમ્

પાદ્યથી લઈને મુખવાસ અને સુગંધ સુધીની વિધિ કરીને, વિદાય વિના, પાંચ આવરણની પૂજા યોગ્ય ક્રમમાં શરૂ કરવી.

તત્રાદૌ શિવયોઃ પાર્શ્વે દક્ષિણે વામતઃ ક્રમાત્ ગંધાદ્યૈરર્ચયેત્પૂર્વં દેવૌ હેરંબષણ્મુખૌ

ત્યાં શરૂઆતમાં, શિવના જમણા અને ડાબા બાજુએ ક્રમશઃ, હેરંબ અને ષણ્મુખ દેવતાની સુગંધ અને અન્ય ઉપચારોથી પૂજા કરવી.

તતો બ્રહ્માણિ પરિત ઈશાનાદિ યથાક્રમમ્ સશક્તિકાનિ સદ્યાંતં પ્રથમાવરણે યજેત્

પછી ચારેય બાજુ, ઈશાનથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ, શક્તિઓ સાથે અને સદ્યો સુધીના બધા બ્રહ્માઓની પ્રથમ આવરણમાં પૂજા કરવી.

ષડંગાન્યપિ તત્રૈવ હૃદયાદીન્યનુક્રમાત્ શિવસ્ય ચ શિવાયાશ્ચ વાહ્નેયાદિ સમર્ચયેત્

ત્યાં જ, છ અંગો, હૃદયથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ પૂજા કરવી અને શિવ તથા શિવાની વાહનો, અગ્નિથી શરૂ કરીને, માન આપવી.

તત્ર વામાદિકાન્રુદ્રાનષ્ટૌ વામાદિશક્તિભિઃ અર્ચયેદ્વા ન વા પશ્ચાત્પૂર્વાદિપરિતઃ ક્રમાત્

ત્યાં વામાદિ રુદ્રો, કુલ આઠ, વામાદિ શક્તિઓ સાથે પૂજા કરવી, અથવા નહીં પણ પછી પૂર્વાદિ દિશાઓથી ચારેય બાજુ ક્રમશઃ પૂજા કરવી.