શિવપુરાણમ્

ન પુનશ્ચક્રવર્તી સ્યાચ્છિવધર્માધિકારવાન્ તસ્માચ્ચ્છિવાશ્રિતો ભૂત્વા યેન કેનાપિ હેતુના

શિવધર્મમાં અધિકાર ધરાવનાર ફરી કદીจัก્રવર્તી રાજા બનતો નથી; તેથી, કોઈ પણ કારણથી, શિવનું આશ્રય લેવું જોઈએ.

શિવધર્મે મતિં કુર્યાચ્છ્રેયસે ચેત્કૃતોદ્યમઃ નાત્ર નિર્બંધયિષ્યામો વયં કેચન કેનચિત્

જેને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણની ઇચ્છા હોય, તેણે મનને શિવધર્મમાં લગાડવું જોઈએ; અહીં અમે કોઈ પર કોઈ પણ રીતે બાંધછોડ રાખતા નથી.

નિર્બન્ધેભ્યો ઽતિવાદેભ્યઃ પ્રકૃત્યૈતન્ન રોચતે રોચતે વા પરેભ્યસ્તુ પુણ્યસંસ્કારગૌરવાત્

જબરદસ્તી કે વધારે વિવાદથી, સ્વભાવથી આ ગમતું નથી; પણ બીજાને પુણ્યકર્મના માનથી ગમી શકે છે.

સંસારકારણં યેષાં ન પ્રરોઢુમલં ભવેત્ પ્રકૃત્યનુગુણં તસ્માદ્વિમૃશ્યૈતદશેષતઃ

જેઓનું સંસારનું કારણ અટકાવી શકાય તેમ નથી, તેમણે પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે આ વાતને સારી રીતે વિચારવી જોઈએ.

શિવધર્મે ઽધિકુર્વીત યદીચ્છેચ્છિવમાત્મનઃ

જેને પોતાના માટે શિવની ઇચ્છા હોય, તેણે શિવધર્મ સ્વીકારવો જોઈએ.

ભગવંસ્ત્વન્મુખાદેવ શ્રુતં શ્રુતિસમં મયા સ્વાશ્રિતાનાં શિવપ્રોક્તં નિત્યનૈમિત્તિકં તથા

હે ભગવાન, તમારા મુખેથી મેં જે વેદસમાન વાતો સાંભળી, એ શિવે પોતાના ભક્તો માટે કહેલી દૈનિક અને વિશેષ કર્તવ્યો છે.

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ શિવધર્માધિકારિણામ્ કામ્યમપ્યસ્તિ ચેત્કર્મ વક્તુમર્હસિ સામ્પ્રતમ્

હવે હું સાંભળવા ઇચ્છું છું કે, શિવધર્મ પાળનારા માટે કોઈ વૈકલ્પિક કર્મ છે કે નહીં; જો હોય તો, કૃપા કરીને હવે કહો.

અસ્ત્યૈહિકફલં કિઞ્ચિદામુષ્મિકફલં તથા ઐહિકામુષ્મિકઞ્ચાપિ તચ્ચ પઞ્ચવિધં પુનઃ

ખરેખર, કેટલાક કર્મો આ લોકમાં ફળ આપે છે, કેટલાક પરલોકમાં; અને કેટલાક બંનેમાં ફળ આપે છે, અને એ પાંચ પ્રકારના છે.

કિંચિત્ક્રિયામયં કર્મ કિંચિત્કર્મ તપો મયમ્

કેટલાક કર્મો ક્રિયા સ્વરૂપ છે, કેટલાક તપ સ્વરૂપ છે.

જપધ્યાનમયં કિંચિત્કિંચિત્સર્વમયં તથા ક્રિયામયં તથા ભિન્નં હોમદાનાર્ચનક્રમાત્

કેટલાક જપ અને ધ્યાન સ્વરૂપ છે, કેટલાક બધાં સાથે જોડાયેલા છે; ક્રિયા સ્વરૂપ કર્મો પણ અલગ છે, હવન, દાન અને પૂજાના ક્રમ પ્રમાણે.

સર્વશક્તિમતામેવ નાન્યેષાં સફલં ભવેત્ શક્તિશ્ચાજ્ઞા મદેશસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ

આ બધાં કર્મો ફળ આપે છે માત્ર તે જ માટે જેમણે સર્વ શક્તિ છે, બીજાઓ માટે નહીં; અને એ શક્તિ એટલે મારી, શિવની આજ્ઞા છે.

તસ્માત્કામ્યાનિ કર્માણિ કુર્યાદાજ્ઞાધરોદ્વિજઃ અથ વક્ષ્યામિ કામ્યં હિ ચેહામુત્ર ફલપ્રદમ્

અટલપણે, દ્વિજએ આજ્ઞા અનુસાર વૈકલ્પિક કર્મો કરવા જોઈએ; હવે હું એવા કર્મો કહું છું, જે આ લોક અને પરલોકમાં ફળ આપે છે.

શૈવૈર્માહેશ્વરૈશ્ચૈવ કાર્યમંતર્બહિઃ ક્રમાત્ શિવો મહેશ્વરશ્ચેતિ નાત્યંતમિહ ભિદ્યતે

શૈવ અને મહેશ્વર ભક્તોએ અંદર અને બહાર, યોગ્ય ક્રમથી કર્મો કરવા જોઈએ; શિવ અને મહેશ્વર — અહીં કોઈ મોટો ભેદ નથી.

યથા તથા ન ભિદ્યંતે શૈવા માહેશ્વરા અપિ શિવાશ્રિતા હિ તે શૈવા જ્ઞાનયજ્ઞરતા નરાઃ

જે રીતે પણ હોય, શૈવ અને મહેશ્વર એકજ છે, એમા કોઈ ફાટ નથી. જે લોકો શિવને આશ્રયે છે અને જ્ઞાનયજ્ઞમાં આનંદ મેળવે છે, એ શૈવ કહેવાય છે.

માહેશ્વરાસ્સમાખ્યાતા કર્મયજ્ઞરતા ભુવિ તસ્માદાભ્યન્તરે કુર્યુઃ શૈવા માહેશ્વરા વહિઃ

જે લોકો પૃથ્વી પર કર્મયજ્ઞમાં તત્પર રહે છે, તેઓ મહેશ્વર કહેવાય છે. તેથી, અંદરથી શૈવ અને બહારથી મહેશ્વર તરીકે વર્તવું જોઈએ.

ન તુ પ્રયોગો ભિદ્યેત વક્ષ્યમાણસ્ય કર્મણઃ પરીક્ષ્ય ભૂમિં વિધિવદ્ગંધવર્ણરસાદિભિઃ

પણ જે કર્મનું વર્ણન થવાનું છે, એની રીત બદલવી નહિ. જમીનને સુગંધ, રંગ, સ્વાદ વગેરે પ્રમાણે યોગ્ય રીતે તપાસવી જોઈએ.

મનોભિલષિતે તત્ર વિતાનવિતતાંબરે સુપ્રલિપ્તે મહીપૃષ્ઠે દર્પણોદરસંનિભે

જે સ્થળે મન ઇચ્છે, ત્યાં ઉપર નીચે કપડાં પાથરી, સારી રીતે લિપેલી જમીન પર, જે દર્પણની સપાટી જેવી ચકચકી હોય, એ સ્થળ પસંદ કરવું.

પ્રાચીમુત્પાદયેત્પૂર્વં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વર્ત્મના એકહસ્તં દ્વિહસ્તં વા મણ્ડલં પરિકલ્પયેત્

પ્રથમ, શાસ્ત્રમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પૂર્વ દિશા નિશ્ચિત કરવી. પછી એક હાથ કે બે હાથ જેટલું ગોળ મંડળ તૈયાર કરવું.

આલિખેદ્વિમલં પદ્મમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ રત્નહેમાદિભિશ્ચૂર્ણૈર્યથાસંભવસંભૃતૈઃ

પછી, મધ્યમાં કર્ણિકા સાથે શુદ્ધ આઠ પાંદડાવાળું કમળ દોરવું. રત્ન, સોનાં વગેરેના ચૂર્ણથી, જેટલું શક્ય હોય તેટલું સજાવવું.

પઞ્ચાવરણસંયુક્તં બહુશોભાસમન્વિતમ્ દલેષુ સિદ્ધયઃ કલ્પ્યાઃ કેસરેષુ સશક્તિકાઃ

એમાં પાંચ આવરણો હોવા જોઈએ અને તે ખુબજ સુંદર રીતે શોભાયમાન હોવું જોઈએ. પાંદડાંમાં સિદ્ધિઓ અને કેસરાંમાં શક્તિઓની કલ્પના કરવી.

રુદ્રા વામાદયસ્ત્વષ્ટૌ પૂર્વાદિદલતઃ ક્રમાત્ કર્ણિકાયાં ચ વૈરાગ્યં બીજેષુ નવ શક્તયઃ

પૂર્વ દિશાના પાંદડાથી ક્રમશઃ વામાદિ આઠ રુદ્રોનું સ્થાન કરવું. કર્ણિકામાં વૈરાગ્ય અને બીજોમાં નવ શક્તિઓ રાખવી.

સ્કન્દે શિવાત્મકો ધર્મો નાલે જ્ઞાનં શિવાશ્રયમ્ કર્ણિકોપરિ ચાગ્નેયં મંડલં સૌરમૈન્દવમ્

કાંડા પર શિવસ્વરૂપ ધર્મ, નાળમાં શિવમાં સ્થિત જ્ઞાન અને કર્ણિકા ઉપર અગ્નિ, સૂર્ય અને ચંદ્રના મંડળો સ્થાપિત કરવા.

શિવવિદ્યાત્મતત્ત્વાખ્યં તત્ત્વત્રયમતઃ પરમ્ સર્વાસનોપરિ સુખં વિચિત્રકુસુમાન્વિતમ્

આ બધાની ઉપર શિવ, વિદ્યા અને તત્ત્વ નામના ત્રણ તત્ત્વો રાખવા. સર્વ આસનોની ઉપર વિવિધ ફૂલો વડે સુશોભિત, આરામદાયક સ્થાન તૈયાર કરવું.

પઞ્ચાવરણસંયુક્તં પૂજયેદંબયા સહ શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં પ્રસન્નં શીતલદ્યુતિમ્

પાંચ આવરણો સાથે, અંબિકા સાથે મળીને, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવી શીતળ અને પ્રસન્ન કાંતિવાળી મૂર્તિનું પૂજન કરવું.

વિદ્યુદ્વલયસંકાશજટામુકુટભૂષિતમ્ શાર્દૂલચર્મવસનં કિઞ્ચિત્સ્મિતમુખાંબુજમ્

વિજળીના વલય જેવી જટાવાળું મુકડું ધારણ કરેલું, વાઘની ખાલ પહેરેલી, હળવી સ્મિતવાળું કમળ જેવું મુખ.

રક્તપદ્મદલપ્રખ્યપાદપાણિતલાધરમ્ સર્વલક્ષણસંપન્નં સર્વાભરણભૂષિતમ્

પગ, હાથ અને હોઠ લાલ કમળના પાંદડા જેવા, સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત અને સર્વ આભૂષણોથી સજ્જ.

દિવ્યાયુધવરૈર્યુક્તં દિવ્યગંધાનુલેપનમ્ પઞ્ચવક્ત્રં દશભુજં ચન્દ્રખણ્ડશિખામણિમ્

દિવ્ય શસ્ત્રો ધરાવનાર, દિવ્ય સુગંધથી અંકિત, પાંચ મુખ, દસ હાથ અને ચંદ્રખંડના મુક્તાવાળું મુકડું ધરાવનાર.

અસ્ય પૂર્વમુખં સૌમ્યં બાલાર્કસદૃશપ્રભમ્ ત્રિલોચનારવિંદાઢ્યં કૃતબાલેંદુશેખરમ્

એમનું પૂર્વમુખ શાંત અને બાલાર્ક જેવી તેજસ્વી કાંતિ ધરાવતું, ત્રણ કમળ જેવા નેત્રો અને બાલચંદ્રથી શોભાયમાન છે.

દક્ષિણં નીલજીમૂતસમાનરુચિરપ્રભમ્ ભ્રુકુટીકુટિલં ઘોરં રક્તવૃત્તેક્ષણત્રયમ્

દક્ષિણમુખ વાદળ જેવી ઘેરી કાળી કાંતિ ધરાવતું, ભ્રૂકુટિથી ભયાનક અને લાલ વૃત્તવાળા ત્રણ નેત્રો ધરાવતું છે.