શિવપુરાણમ્

પુનશ્ચોર્ધ્વં ગતસ્તસ્માદતીત્ય સ્થાનપઞ્ચકમ્ શ્રીકણ્ઠાજ્જ્ઞાનમાસાદ્ય તસ્માચ્છૈવપુરં વ્રજેત્

પછી, ત્યાંથી વધુ ઉપર જઈ, પાંચ સ્થાનને પાર કરીને, શ્રીકંઠ પાસેથી જ્ઞાન મેળવી, શિવના શહેરમાં પહોંચે છે.

અર્ધચર્યારતશ્ચાપિ દ્વિરાવૃત્ત્યૈવમેવ તુ પશ્ચાજ્જ્ઞાનં સમાસાદ્ય શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

જે અડધી સાધનામાં પણ લાગેલા હોય, એ રીતે બે વાર આ વિધિ કરીને, પછી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી, શિવસાયુજ્ય પામે છે.

અર્ધાર્ધચરિતો યસ્તુ દેહી દેહક્ષયાત્પરમ્ અંડાંતં વોર્ધ્વમવ્યક્તમતીત્ય ભુવનદ્વયમ્

પણ જે માત્ર ચોથા ભાગ જેટલી સાધના કરે છે, તે શરીર છોડ્યા પછી, અંડકોશ અને બે લોકને પાર કરીને, ઉપર અવિક્તને પામે છે.

સંપ્રાપ્ય પૌરુષં રૌદ્રસ્થાનમદ્રીન્દ્રજાપતેઃ અનેકયુગસાહસ્રં ભુક્ત્વા ભોગાનનેકધા

ત્યાં, પૌરૂષ અને રૌદ્ર સ્થાન પામી, પર્વતના રાજાના લોકમાં, હજારો યુગ સુધી અનેક રીતે ભોગો ભોગવે છે.

પુણ્યક્ષયે ક્ષિતિં પ્રાપ્ય કુલે મહતિ જાયતે તત્રાપિ પૂર્વસંસ્કારવશેન સ મહાદ્યુતિઃ

પુણ્ય પૂર્ણ થાય ત્યારે, પૃથ્વી પર મહાન કુળમાં જન્મે છે; ત્યાં પણ, પૂર્વ સંસ્કારના પ્રભાવથી તે મહાન તેજવાળો બને છે.

પશુધર્માન્પરિત્યજ્ય શિવધર્મરતો ભવેત્ તદ્ધર્મગૌરવાદેવ ધ્યાત્વા શિવપુરં વ્રજેત્

પશુના સ્વભાવને છોડી, શિવના ધર્મમાં આનંદ માણવો જોઈએ; એ ધર્મના માનથી, ધ્યાન કરીને, શિવના શહેરમાં જવું જોઈએ.

ભોગાંશ્ચ વિવિધાન્ભુક્ત્વા વિદ્યેશ્વરપદં વ્રજેત્ તત્ર વિદ્યેશ્વરૈસ્સાર્ધં ભુક્ત્વા ભોગાન્બહૂન્ક્રમાત્

વિવિધ સુખોનો અનુભવ કર્યા પછી, વિદ્યા-ઈશ્વરનું સ્થાન મળે છે; ત્યાં, વિદ્યા-ઈશ્વરો સાથે મળીને, અનેક સુખોનો ક્રમશઃ આનંદ માણે છે.

અણ્ડસ્યાંતર્બહિર્વાથ સકૃદાવર્તતે પુનઃ તતો લબ્ધ્વા શિવજ્ઞાનં પરાં ભક્તિમવાપ્ય ચ

આ બ્રહ્માંડની અંદર કે બહાર, મનુષ્ય ફરીથી જન્મે છે; પછી, શિવજ્ઞાન અને શ્રેષ્ઠ ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.

શિવસાધર્મ્યમાસાદ્ય ન ભૂયો વિનિવર્તતે યશ્ચાતીવ શિવે ભક્તો વિષયાસક્તચિત્તવત્

શિવસમાન અવસ્થા પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ફરી પાછો જન્મ થતો નથી; અને જે શિવમાં ખૂબ ભક્તિ ધરાવે છે, ભલે તેનું મન વિષયોમાં અટવાયેલું હોય,

શિવદર્માનસો કુર્વન્નકુર્વન્વાપિ મુચ્યતે એકાવૃત્તો દ્વિરાવૃત્તસ્ત્રિરાવૃત્તો નિવર્તકઃ

મનથી શિવધર્મ પાળે કે ન પાળે, એ મુક્તિ પામે છે; એક વાર, બે વાર કે ત્રણ વાર ફરી જન્મે તો પાછો ફરે છે.

ન પુનશ્ચક્રવર્તી સ્યાચ્છિવધર્માધિકારવાન્ તસ્માચ્ચ્છિવાશ્રિતો ભૂત્વા યેન કેનાપિ હેતુના

શિવધર્મમાં અધિકાર ધરાવનાર ફરી કદીจัก્રવર્તી રાજા બનતો નથી; તેથી, કોઈ પણ કારણથી, શિવનું આશ્રય લેવું જોઈએ.

શિવધર્મે મતિં કુર્યાચ્છ્રેયસે ચેત્કૃતોદ્યમઃ નાત્ર નિર્બંધયિષ્યામો વયં કેચન કેનચિત્

જેને શ્રેષ્ઠ કલ્યાણની ઇચ્છા હોય, તેણે મનને શિવધર્મમાં લગાડવું જોઈએ; અહીં અમે કોઈ પર કોઈ પણ રીતે બાંધછોડ રાખતા નથી.

નિર્બન્ધેભ્યો ઽતિવાદેભ્યઃ પ્રકૃત્યૈતન્ન રોચતે રોચતે વા પરેભ્યસ્તુ પુણ્યસંસ્કારગૌરવાત્

જબરદસ્તી કે વધારે વિવાદથી, સ્વભાવથી આ ગમતું નથી; પણ બીજાને પુણ્યકર્મના માનથી ગમી શકે છે.

સંસારકારણં યેષાં ન પ્રરોઢુમલં ભવેત્ પ્રકૃત્યનુગુણં તસ્માદ્વિમૃશ્યૈતદશેષતઃ

જેઓનું સંસારનું કારણ અટકાવી શકાય તેમ નથી, તેમણે પોતાના સ્વભાવ પ્રમાણે આ વાતને સારી રીતે વિચારવી જોઈએ.

શિવધર્મે ઽધિકુર્વીત યદીચ્છેચ્છિવમાત્મનઃ

જેને પોતાના માટે શિવની ઇચ્છા હોય, તેણે શિવધર્મ સ્વીકારવો જોઈએ.

ભગવંસ્ત્વન્મુખાદેવ શ્રુતં શ્રુતિસમં મયા સ્વાશ્રિતાનાં શિવપ્રોક્તં નિત્યનૈમિત્તિકં તથા

હે ભગવાન, તમારા મુખેથી મેં જે વેદસમાન વાતો સાંભળી, એ શિવે પોતાના ભક્તો માટે કહેલી દૈનિક અને વિશેષ કર્તવ્યો છે.

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ શિવધર્માધિકારિણામ્ કામ્યમપ્યસ્તિ ચેત્કર્મ વક્તુમર્હસિ સામ્પ્રતમ્

હવે હું સાંભળવા ઇચ્છું છું કે, શિવધર્મ પાળનારા માટે કોઈ વૈકલ્પિક કર્મ છે કે નહીં; જો હોય તો, કૃપા કરીને હવે કહો.

અસ્ત્યૈહિકફલં કિઞ્ચિદામુષ્મિકફલં તથા ઐહિકામુષ્મિકઞ્ચાપિ તચ્ચ પઞ્ચવિધં પુનઃ

ખરેખર, કેટલાક કર્મો આ લોકમાં ફળ આપે છે, કેટલાક પરલોકમાં; અને કેટલાક બંનેમાં ફળ આપે છે, અને એ પાંચ પ્રકારના છે.

કિંચિત્ક્રિયામયં કર્મ કિંચિત્કર્મ તપો મયમ્

કેટલાક કર્મો ક્રિયા સ્વરૂપ છે, કેટલાક તપ સ્વરૂપ છે.

જપધ્યાનમયં કિંચિત્કિંચિત્સર્વમયં તથા ક્રિયામયં તથા ભિન્નં હોમદાનાર્ચનક્રમાત્

કેટલાક જપ અને ધ્યાન સ્વરૂપ છે, કેટલાક બધાં સાથે જોડાયેલા છે; ક્રિયા સ્વરૂપ કર્મો પણ અલગ છે, હવન, દાન અને પૂજાના ક્રમ પ્રમાણે.

સર્વશક્તિમતામેવ નાન્યેષાં સફલં ભવેત્ શક્તિશ્ચાજ્ઞા મદેશસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ

આ બધાં કર્મો ફળ આપે છે માત્ર તે જ માટે જેમણે સર્વ શક્તિ છે, બીજાઓ માટે નહીં; અને એ શક્તિ એટલે મારી, શિવની આજ્ઞા છે.

તસ્માત્કામ્યાનિ કર્માણિ કુર્યાદાજ્ઞાધરોદ્વિજઃ અથ વક્ષ્યામિ કામ્યં હિ ચેહામુત્ર ફલપ્રદમ્

અટલપણે, દ્વિજએ આજ્ઞા અનુસાર વૈકલ્પિક કર્મો કરવા જોઈએ; હવે હું એવા કર્મો કહું છું, જે આ લોક અને પરલોકમાં ફળ આપે છે.

શૈવૈર્માહેશ્વરૈશ્ચૈવ કાર્યમંતર્બહિઃ ક્રમાત્ શિવો મહેશ્વરશ્ચેતિ નાત્યંતમિહ ભિદ્યતે

શૈવ અને મહેશ્વર ભક્તોએ અંદર અને બહાર, યોગ્ય ક્રમથી કર્મો કરવા જોઈએ; શિવ અને મહેશ્વર — અહીં કોઈ મોટો ભેદ નથી.

યથા તથા ન ભિદ્યંતે શૈવા માહેશ્વરા અપિ શિવાશ્રિતા હિ તે શૈવા જ્ઞાનયજ્ઞરતા નરાઃ

જે રીતે પણ હોય, શૈવ અને મહેશ્વર એકજ છે, એમા કોઈ ફાટ નથી. જે લોકો શિવને આશ્રયે છે અને જ્ઞાનયજ્ઞમાં આનંદ મેળવે છે, એ શૈવ કહેવાય છે.

માહેશ્વરાસ્સમાખ્યાતા કર્મયજ્ઞરતા ભુવિ તસ્માદાભ્યન્તરે કુર્યુઃ શૈવા માહેશ્વરા વહિઃ

જે લોકો પૃથ્વી પર કર્મયજ્ઞમાં તત્પર રહે છે, તેઓ મહેશ્વર કહેવાય છે. તેથી, અંદરથી શૈવ અને બહારથી મહેશ્વર તરીકે વર્તવું જોઈએ.

ન તુ પ્રયોગો ભિદ્યેત વક્ષ્યમાણસ્ય કર્મણઃ પરીક્ષ્ય ભૂમિં વિધિવદ્ગંધવર્ણરસાદિભિઃ

પણ જે કર્મનું વર્ણન થવાનું છે, એની રીત બદલવી નહિ. જમીનને સુગંધ, રંગ, સ્વાદ વગેરે પ્રમાણે યોગ્ય રીતે તપાસવી જોઈએ.

મનોભિલષિતે તત્ર વિતાનવિતતાંબરે સુપ્રલિપ્તે મહીપૃષ્ઠે દર્પણોદરસંનિભે

જે સ્થળે મન ઇચ્છે, ત્યાં ઉપર નીચે કપડાં પાથરી, સારી રીતે લિપેલી જમીન પર, જે દર્પણની સપાટી જેવી ચકચકી હોય, એ સ્થળ પસંદ કરવું.

પ્રાચીમુત્પાદયેત્પૂર્વં શાસ્ત્રદૃષ્ટેન વર્ત્મના એકહસ્તં દ્વિહસ્તં વા મણ્ડલં પરિકલ્પયેત્

પ્રથમ, શાસ્ત્રમાં જણાવ્યા પ્રમાણે પૂર્વ દિશા નિશ્ચિત કરવી. પછી એક હાથ કે બે હાથ જેટલું ગોળ મંડળ તૈયાર કરવું.

આલિખેદ્વિમલં પદ્મમષ્ટપત્રં સકર્ણિકમ્ રત્નહેમાદિભિશ્ચૂર્ણૈર્યથાસંભવસંભૃતૈઃ

પછી, મધ્યમાં કર્ણિકા સાથે શુદ્ધ આઠ પાંદડાવાળું કમળ દોરવું. રત્ન, સોનાં વગેરેના ચૂર્ણથી, જેટલું શક્ય હોય તેટલું સજાવવું.