શિવપુરાણમ્

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ શિવાશ્રમનિષેવિણામ્ શિવશાસ્ત્રોક્તમાર્ગેણ નૈમિત્તિકવિધિક્રમમ્

હવે હું શિવાશ્રમમાં રહેતા ભક્તો માટે, શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા નિયમ પ્રમાણે, વિશેષ પ્રસંગોની વિધિ સમજાવું છું.

સર્વેષ્વપિ ચ માસેષુ પક્ષયોરુભયોરપિ અષ્ટાભ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં તથા પર્વાણિ ચ ક્રમાત્

દરેક મહિને, બંને પક્ષમાં, અષ્ટમી અને ચતુર્દશી તિથિએ તથા અનુક્રમણિકામાં દર્શાવેલા ઉત્સવોમાં પણ વિધિ કરવી.

અયને વિષુવે ચૈવ ગ્રહણેષુ વિશેષતઃ કર્તવ્યા મહતી પૂજા હ્યધિકા વાપિ શક્તિતઃ

અયન, વિષુવ અને ખાસ કરીને ગ્રહણ સમયે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે મહાન પૂજા અથવા વધુ વિશિષ્ટ પૂજા કરવી.

માસિમાસિ યથાન્યાયં બ્રહ્મકૂર્ચં પ્રસાધ્ય તુ સ્નાપયિત્વા શિવં તેન પિબેચ્છેષમુપોષિતઃ

દરેક મહિને યોગ્ય રીતે બ્રહ્મકૂર્ચ તૈયાર કરીને, તે વડે શિવને સ્નાન કરાવવું અને ઉપવાસ કર્યા પછી તેનું બચેલું પીવું.

બ્રહ્મહત્યાદિદોષાણામતીવ મહતામપિ નિષ્કૃતિર્બ્રહ્મકૂર્ચસ્ય પાનાન્નાન્યા વિશિષ્યતે

બ્રહ્મહત્યાદિ મોટા પાપો માટે પણ બ્રહ્મકૂર્ચ પાન કરતાં વધુ શ્રેષ્ઠ પ્રાયશ્ચિત્ય બીજું નથી.

પૌષે પુષ્યનક્ષત્રે કુર્યાન્નીરાજનં વિભોઃ માઘે મઘાખ્યે નક્ષત્રે પ્રદદ્યાદ્ ઘૃતકંબલમ્

પોષ મહિનામાં પુષ્ય નક્ષત્ર આવે ત્યારે ભગવાનને આરતી કરવી; માઘ મહિનામાં મઘા નક્ષત્ર આવે ત્યારે ઘીથી ભીંજાયેલું કમળ અર્પણ કરવું.

ફાલ્ગુને ચોત્તરાન્તે વૈ પ્રારભેત મહોત્સવમ્ ચૈત્રે ચિત્રાપૌર્ણમાસ્યાં દોલાં કુર્યાદ્યથાવિધિ

ફાગણમાં ઉત્તર ફાળગુણના અંતે મહોત્સવ શરૂ કરવો; ચૈત્રમાં ચિત્રા પૂર્ણિમાએ યોગ્ય રીતે ડોલોત્સવ ઉજવવો.

વૈશાખ્યાં તુ વિશાખાયાં કુર્યાત્પુષ્પમહાલયમ્ જ્યેષ્ઠે મૂલાખ્યનક્ષત્રે શીતકુમ્ભં પ્રદાપયેત્

વૈશાખ મહિનામાં વિશાખા નક્ષત્રે ફૂલોથી વિશાળ મંદિર બનાવવી જોઈએ; જયેષ્ઠ મહિનામાં મૂલ નક્ષત્રે ઠંડા પાણીનો ઘડો દાન કરવો.

આષાઢે ચોત્તરાષાઢે પવિત્રારોપણં તથા શ્રાવણે પ્રાકૃતાન્યાપિ મણ્ડલાનિ પ્રકલ્પયેત્

આષાઢ મહિનામાં ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્રે પવિત્ર ધાગો બાંધવાનો વિધિ કરવો; શ્રાવણમાં સામાન્ય રીતે મંડળો ગોઠવવા.

શ્રવિષ્ઠાખ્યે તુ નક્ષત્રે પ્રૌષ્ઠપદ્યાં તતઃ પરમ્ પ્રોક્ષયેચ્ચ જલક્રીડાં પૂર્વાષાઢાશ્રયે દિને

શ્રવિષ્ઠા નક્ષત્રના દિવસે અને પછી ભાદરપદ અમાસે, પૂર્વાષાઢા નક્ષત્રના દિવસે જળ છાંટવાની અને જળક્રીડા કરવાની વિધિ કરવી.

આશ્વયુજ્યાં તતો દદ્યાત્પાયસં ચ નવોદનમ્ અગ્નિકાર્યં ચ તેનૈવ કુર્યાચ્છતભિષગ્દિને

આશ્વિન મહિનામાં પાયસ અને નવાં ધાનનું દાન કરવું; શતભિષક નક્ષત્રના દિવસે અગ્નિ વિધિ કરવી.

કાર્તિક્યાં કૃતિકાયોગે દદ્યાદ્દીપસહસ્રકમ્ માર્ગશીર્ષે તથાર્દ્રાયાં ઘૃતેન સ્નાપયેચ્છિવમ્

કાર્તિક મહિનામાં કૃત્તિકા નક્ષત્રે હજાર દીવા પ્રગટાવાં; માર્ગશીર્ષ મહિનામાં આર્દ્રા નક્ષત્રે ઘીથી શિવને સ્નાન કરાવવું.

અશક્તસ્તેષુ કાલેષુ કુર્યાદુત્સવમેવ વા આસ્થાનં વા મહાપૂજામધિકં વા સમર્ચનમ્

જો એ સમયોએ શક્ય ન હોય, તો ઉત્સવ રાખવો, આસન ગોઠવવું, મહાપૂજા કે વિશેષ પૂજન કરવું.

આવૃત્તે ઽપિ ચ કલ્યાણે પ્રશસ્તેષ્વપિ કર્મસુ દૌર્મનસ્યે દુરાચારે દુઃસ્વપ્ને દુષ્ટદર્શને

શુભ કર્મો પૂર્ણ થયા પછી પણ, કે પ્રસંશનીય કાર્યમાં પણ, જો મન દુઃખી હોય, દુર્વ્યવહાર, દુઃસ્વપ્ન કે અશુભ દર્શન થાય,

ઉત્પાતે વાશુભેન્યસ્મિન્રોગે વા પ્રબલે ઽથ વા સ્નાનપૂજાજપધ્યાનહોમદાનાદિકાઃ ક્રિયઃ

અથવા કોઈ આપત્તિ, અશુભ ઘટના કે ગંભીર રોગ થાય, તો સ્નાન, પૂજા, જપ, ધ્યાન, હોમ અને દાન જેવી ક્રિયાઓ કરવી.

નિર્મિતાનુગુણાઃ કાર્યાઃ પુરશ્ચરણપૂર્વિકાઃ શિવાનલે ચ વિહતે પુનસ્સન્ધાનમાચરેત્

આ વિધિઓ નિયમ પ્રમાણે, યોગ્ય તૈયારી સાથે કરવી; જો શિવ અગ્નિ વિધિમાં વિઘ્ન આવે, તો ફરીથી શરૂ કરવી.

ય એવં શર્વધર્મિષ્ઠો વર્તતે નિત્યમુદ્યતઃ તસ્યૈકજન્મના મુક્તિં પ્રયચ્છતિ મહેશ્વરઃ

જે વ્યક્તિ શર્વના ધર્મમાં સતત લાગણીપૂર્વક ચાલે છે, તેને મહાદેવ એક જ જન્મમાં મુક્તિ આપે છે.

એતદ્યથોત્તરં કુર્યાન્નિત્યનૈમિત્તિકેષુ યઃ દિવ્યં શ્રીકંઠનાથસ્ય સ્થાનમાદ્યં સ ગચ્છતિ

જે આ વિધિઓ નિયમિત અને વિશેષ પ્રસંગે કરે છે, તે દિવ્ય શ્રીકંઠનાથના પરમ સ્થાનને પામે છે.

તત્ર ભુક્ત્વા મહાભોગાન્કલ્પકોટિશતન્નરઃ કાલાંતરેચ્યુતસ્તસ્માદૌમં કૌમારમેવ ચ

ત્યાં, કરોડો કલ્પ સુધી મહાન ભોગો ભોગવીને, સમય આવે ત્યારે, તે ઉમા કે કૌમાર લોકને પ્રાપ્ત થાય છે.

સંપ્રાપ્ય વૈષ્ણવં બ્રાહ્મં રુદ્રલોકં વિશેષતઃ તત્રોષિત્વા ચિરં કાલં ભુક્ત્વા ભોગાન્યથોદિતાન્

પછી વૈષ્ણવ, બ્રાહ્મ અને ખાસ કરીને રુદ્ર લોકને પામી, લાંબા સમય સુધી ત્યાં રહી, જે ભોગો વર્ણવ્યા છે તે ભોગવે છે.

પુનશ્ચોર્ધ્વં ગતસ્તસ્માદતીત્ય સ્થાનપઞ્ચકમ્ શ્રીકણ્ઠાજ્જ્ઞાનમાસાદ્ય તસ્માચ્છૈવપુરં વ્રજેત્

પછી, ત્યાંથી વધુ ઉપર જઈ, પાંચ સ્થાનને પાર કરીને, શ્રીકંઠ પાસેથી જ્ઞાન મેળવી, શિવના શહેરમાં પહોંચે છે.

અર્ધચર્યારતશ્ચાપિ દ્વિરાવૃત્ત્યૈવમેવ તુ પશ્ચાજ્જ્ઞાનં સમાસાદ્ય શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

જે અડધી સાધનામાં પણ લાગેલા હોય, એ રીતે બે વાર આ વિધિ કરીને, પછી જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરી, શિવસાયુજ્ય પામે છે.

અર્ધાર્ધચરિતો યસ્તુ દેહી દેહક્ષયાત્પરમ્ અંડાંતં વોર્ધ્વમવ્યક્તમતીત્ય ભુવનદ્વયમ્

પણ જે માત્ર ચોથા ભાગ જેટલી સાધના કરે છે, તે શરીર છોડ્યા પછી, અંડકોશ અને બે લોકને પાર કરીને, ઉપર અવિક્તને પામે છે.

સંપ્રાપ્ય પૌરુષં રૌદ્રસ્થાનમદ્રીન્દ્રજાપતેઃ અનેકયુગસાહસ્રં ભુક્ત્વા ભોગાનનેકધા

ત્યાં, પૌરૂષ અને રૌદ્ર સ્થાન પામી, પર્વતના રાજાના લોકમાં, હજારો યુગ સુધી અનેક રીતે ભોગો ભોગવે છે.

પુણ્યક્ષયે ક્ષિતિં પ્રાપ્ય કુલે મહતિ જાયતે તત્રાપિ પૂર્વસંસ્કારવશેન સ મહાદ્યુતિઃ

પુણ્ય પૂર્ણ થાય ત્યારે, પૃથ્વી પર મહાન કુળમાં જન્મે છે; ત્યાં પણ, પૂર્વ સંસ્કારના પ્રભાવથી તે મહાન તેજવાળો બને છે.

પશુધર્માન્પરિત્યજ્ય શિવધર્મરતો ભવેત્ તદ્ધર્મગૌરવાદેવ ધ્યાત્વા શિવપુરં વ્રજેત્

પશુના સ્વભાવને છોડી, શિવના ધર્મમાં આનંદ માણવો જોઈએ; એ ધર્મના માનથી, ધ્યાન કરીને, શિવના શહેરમાં જવું જોઈએ.

ભોગાંશ્ચ વિવિધાન્ભુક્ત્વા વિદ્યેશ્વરપદં વ્રજેત્ તત્ર વિદ્યેશ્વરૈસ્સાર્ધં ભુક્ત્વા ભોગાન્બહૂન્ક્રમાત્

વિવિધ સુખોનો અનુભવ કર્યા પછી, વિદ્યા-ઈશ્વરનું સ્થાન મળે છે; ત્યાં, વિદ્યા-ઈશ્વરો સાથે મળીને, અનેક સુખોનો ક્રમશઃ આનંદ માણે છે.

અણ્ડસ્યાંતર્બહિર્વાથ સકૃદાવર્તતે પુનઃ તતો લબ્ધ્વા શિવજ્ઞાનં પરાં ભક્તિમવાપ્ય ચ

આ બ્રહ્માંડની અંદર કે બહાર, મનુષ્ય ફરીથી જન્મે છે; પછી, શિવજ્ઞાન અને શ્રેષ્ઠ ભક્તિ પ્રાપ્ત થાય છે.

શિવસાધર્મ્યમાસાદ્ય ન ભૂયો વિનિવર્તતે યશ્ચાતીવ શિવે ભક્તો વિષયાસક્તચિત્તવત્

શિવસમાન અવસ્થા પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ફરી પાછો જન્મ થતો નથી; અને જે શિવમાં ખૂબ ભક્તિ ધરાવે છે, ભલે તેનું મન વિષયોમાં અટવાયેલું હોય,