શિવપુરાણમ્

તતોનુપૂજયેત્પૂજ્યાન્ ભોજયેચ્ચ બુભુક્ષિતાન્ તતસ્સ્વયં ચ ભુંજીત શુદ્ધમન્નં યથાસુખમ્

પછી પૂજનીય લોકોનું સન્માન કરવું અને ભૂખ્યા લોકોને ખવડાવવું; ત્યારબાદ પોતે પણ શુદ્ધ ભોજન મનગમતું રીતે લેવું.

નિવેદિતં ચ વા દેવે તચ્છેષં ચાત્મશુદ્ધયે શ્રદ્દધાનો ન લોભેન ન ચણ્ડાય સમર્પિતમ્

દેવને અર્પણ કરેલું અને તેનું બચેલું ભાગ શ્રદ્ધાથી, લોભ વિના અને અયોગ્યને આપ્યા વિના, પોતાની શુદ્ધિ માટે લેવું.

ગન્ધમાલ્યાદિ યચ્ચાન્યત્તત્રાપ્યેષ સમો વિધિઃ ન તુ તત્ર શિવોસ્મીતિ બુદ્ધિં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ

ગંધ, ફૂલોની માળા અને એવી અન્ય વસ્તુઓ માટે પણ આ જ નિયમ છે; પણ સમજદાર માણસ એ સમયે 'હું શિવ છું' એવી ભાવના ન રાખે.

ભુક્ત્વાચમ્ય શિવં ધ્યાત્વા હૃદયે મૂલમુચ્ચરેત્ કાલશેષં નયેદ્યોગ્યૈઃ શિવશાસ્ત્રકથાદિભિઃ

ભોજન કરી, મોઢું ધોઈ, હૃદયમાં શિવનું ધ્યાન કરીને, મૂળ મંત્ર જપવો અને બાકીનો સમય શિવશાસ્ત્રની વાર્તાઓ વગેરે યોગ્ય રીતે વિતાવવો.

રાત્રૌ વ્યતીતે પૂર્વાંશે કૃત્વા પૂજાં મનોહરામ્ શિવયોઃ શયનં ત્વેકં કલ્પયેદતિશોભનમ્

રાતનો પહેલો ભાગ પસાર થયા પછી, મનોહર પૂજા કરીને, શિવ અને માતાજી માટે અતિ સુંદર શયન ગોઠવવું.

ભક્ષ્યભોજ્યાંબરાલેપપુષ્પમાલાદિકં તથા મનસા કર્મણા વાપિ કૃત્વા સર્વં મનોહરમ્

રસાળ ભોજન, વસ્ત્ર, સુગંધિત લેપ, ફૂલોની માળા વગેરે મનથી કે કર્મથી, બધું જ મનોહર રીતે અર્પણ કરવું.

તતો દેવસ્ય દેવ્યાશ્ચ પાદમૂલે શુચિસ્સ્વપેત્ ગૃહસ્થો ભાર્યયા સાર્ધં તદન્યે ઽપિ તુ કેવલાઃ

પછી ગૃહસ્થએ પોતાની પત્ની સાથે શુદ્ધતાથી શિવ અને માતાજીના ચરણોમાં સુવું; અન્ય લોકોએ એકલા સુવું.

પ્રત્યૂષસમયં બુદ્ધ્વા માત્રામાદ્યામુદીરયેત્ પ્રણમ્ય મનસાં દેવં સાંબં સગણમવ્યયમ્

પ્રભાત સમયે જાગીને, મનથી અવિનાશી શિવ, પાર્વતી અને તેમના ગણોને વંદન કરીને, દિવસની પ્રથમ ઘડી બોલવી.

દેશકાલોચિતં કૃત્વા શૌચાદ્યમપિ શક્તિતઃ શંખાદિનિનદૈર્દિવ્યૈર્દેવં દેવીં ચ બોધયેત્

સ્થળ અને સમય પ્રમાણે તથા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શુદ્ધિ વગેરે કર્યાં પછી, શંખ અને બીજા વાદ્યોના દિવ્ય ધ્વનિથી શિવ અને માતાજીને જાગૃત કરવું.

તતસ્તત્સમયોન્નિદ્રૈઃ પુષ્પૈરતિસુગંધિભિઃ નિર્વર્ત્ય શિવયોઃ પૂજાં પ્રારભેત પુરોદિતમ્

પછી યોગ્ય સમયે તાજા સુગંધિત ફૂલો વડે, અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે, શિવ અને માતાજીની પૂજા પૂર્ણ કરવી.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ શિવાશ્રમનિષેવિણામ્ શિવશાસ્ત્રોક્તમાર્ગેણ નૈમિત્તિકવિધિક્રમમ્

હવે હું શિવાશ્રમમાં રહેતા ભક્તો માટે, શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા નિયમ પ્રમાણે, વિશેષ પ્રસંગોની વિધિ સમજાવું છું.

સર્વેષ્વપિ ચ માસેષુ પક્ષયોરુભયોરપિ અષ્ટાભ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં તથા પર્વાણિ ચ ક્રમાત્

દરેક મહિને, બંને પક્ષમાં, અષ્ટમી અને ચતુર્દશી તિથિએ તથા અનુક્રમણિકામાં દર્શાવેલા ઉત્સવોમાં પણ વિધિ કરવી.

અયને વિષુવે ચૈવ ગ્રહણેષુ વિશેષતઃ કર્તવ્યા મહતી પૂજા હ્યધિકા વાપિ શક્તિતઃ

અયન, વિષુવ અને ખાસ કરીને ગ્રહણ સમયે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે મહાન પૂજા અથવા વધુ વિશિષ્ટ પૂજા કરવી.

માસિમાસિ યથાન્યાયં બ્રહ્મકૂર્ચં પ્રસાધ્ય તુ સ્નાપયિત્વા શિવં તેન પિબેચ્છેષમુપોષિતઃ

દરેક મહિને યોગ્ય રીતે બ્રહ્મકૂર્ચ તૈયાર કરીને, તે વડે શિવને સ્નાન કરાવવું અને ઉપવાસ કર્યા પછી તેનું બચેલું પીવું.

બ્રહ્મહત્યાદિદોષાણામતીવ મહતામપિ નિષ્કૃતિર્બ્રહ્મકૂર્ચસ્ય પાનાન્નાન્યા વિશિષ્યતે

બ્રહ્મહત્યાદિ મોટા પાપો માટે પણ બ્રહ્મકૂર્ચ પાન કરતાં વધુ શ્રેષ્ઠ પ્રાયશ્ચિત્ય બીજું નથી.

પૌષે પુષ્યનક્ષત્રે કુર્યાન્નીરાજનં વિભોઃ માઘે મઘાખ્યે નક્ષત્રે પ્રદદ્યાદ્ ઘૃતકંબલમ્

પોષ મહિનામાં પુષ્ય નક્ષત્ર આવે ત્યારે ભગવાનને આરતી કરવી; માઘ મહિનામાં મઘા નક્ષત્ર આવે ત્યારે ઘીથી ભીંજાયેલું કમળ અર્પણ કરવું.

ફાલ્ગુને ચોત્તરાન્તે વૈ પ્રારભેત મહોત્સવમ્ ચૈત્રે ચિત્રાપૌર્ણમાસ્યાં દોલાં કુર્યાદ્યથાવિધિ

ફાગણમાં ઉત્તર ફાળગુણના અંતે મહોત્સવ શરૂ કરવો; ચૈત્રમાં ચિત્રા પૂર્ણિમાએ યોગ્ય રીતે ડોલોત્સવ ઉજવવો.

વૈશાખ્યાં તુ વિશાખાયાં કુર્યાત્પુષ્પમહાલયમ્ જ્યેષ્ઠે મૂલાખ્યનક્ષત્રે શીતકુમ્ભં પ્રદાપયેત્

વૈશાખ મહિનામાં વિશાખા નક્ષત્રે ફૂલોથી વિશાળ મંદિર બનાવવી જોઈએ; જયેષ્ઠ મહિનામાં મૂલ નક્ષત્રે ઠંડા પાણીનો ઘડો દાન કરવો.

આષાઢે ચોત્તરાષાઢે પવિત્રારોપણં તથા શ્રાવણે પ્રાકૃતાન્યાપિ મણ્ડલાનિ પ્રકલ્પયેત્

આષાઢ મહિનામાં ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્રે પવિત્ર ધાગો બાંધવાનો વિધિ કરવો; શ્રાવણમાં સામાન્ય રીતે મંડળો ગોઠવવા.

શ્રવિષ્ઠાખ્યે તુ નક્ષત્રે પ્રૌષ્ઠપદ્યાં તતઃ પરમ્ પ્રોક્ષયેચ્ચ જલક્રીડાં પૂર્વાષાઢાશ્રયે દિને

શ્રવિષ્ઠા નક્ષત્રના દિવસે અને પછી ભાદરપદ અમાસે, પૂર્વાષાઢા નક્ષત્રના દિવસે જળ છાંટવાની અને જળક્રીડા કરવાની વિધિ કરવી.

આશ્વયુજ્યાં તતો દદ્યાત્પાયસં ચ નવોદનમ્ અગ્નિકાર્યં ચ તેનૈવ કુર્યાચ્છતભિષગ્દિને

આશ્વિન મહિનામાં પાયસ અને નવાં ધાનનું દાન કરવું; શતભિષક નક્ષત્રના દિવસે અગ્નિ વિધિ કરવી.

કાર્તિક્યાં કૃતિકાયોગે દદ્યાદ્દીપસહસ્રકમ્ માર્ગશીર્ષે તથાર્દ્રાયાં ઘૃતેન સ્નાપયેચ્છિવમ્

કાર્તિક મહિનામાં કૃત્તિકા નક્ષત્રે હજાર દીવા પ્રગટાવાં; માર્ગશીર્ષ મહિનામાં આર્દ્રા નક્ષત્રે ઘીથી શિવને સ્નાન કરાવવું.

અશક્તસ્તેષુ કાલેષુ કુર્યાદુત્સવમેવ વા આસ્થાનં વા મહાપૂજામધિકં વા સમર્ચનમ્

જો એ સમયોએ શક્ય ન હોય, તો ઉત્સવ રાખવો, આસન ગોઠવવું, મહાપૂજા કે વિશેષ પૂજન કરવું.

આવૃત્તે ઽપિ ચ કલ્યાણે પ્રશસ્તેષ્વપિ કર્મસુ દૌર્મનસ્યે દુરાચારે દુઃસ્વપ્ને દુષ્ટદર્શને

શુભ કર્મો પૂર્ણ થયા પછી પણ, કે પ્રસંશનીય કાર્યમાં પણ, જો મન દુઃખી હોય, દુર્વ્યવહાર, દુઃસ્વપ્ન કે અશુભ દર્શન થાય,

ઉત્પાતે વાશુભેન્યસ્મિન્રોગે વા પ્રબલે ઽથ વા સ્નાનપૂજાજપધ્યાનહોમદાનાદિકાઃ ક્રિયઃ

અથવા કોઈ આપત્તિ, અશુભ ઘટના કે ગંભીર રોગ થાય, તો સ્નાન, પૂજા, જપ, ધ્યાન, હોમ અને દાન જેવી ક્રિયાઓ કરવી.

નિર્મિતાનુગુણાઃ કાર્યાઃ પુરશ્ચરણપૂર્વિકાઃ શિવાનલે ચ વિહતે પુનસ્સન્ધાનમાચરેત્

આ વિધિઓ નિયમ પ્રમાણે, યોગ્ય તૈયારી સાથે કરવી; જો શિવ અગ્નિ વિધિમાં વિઘ્ન આવે, તો ફરીથી શરૂ કરવી.

ય એવં શર્વધર્મિષ્ઠો વર્તતે નિત્યમુદ્યતઃ તસ્યૈકજન્મના મુક્તિં પ્રયચ્છતિ મહેશ્વરઃ

જે વ્યક્તિ શર્વના ધર્મમાં સતત લાગણીપૂર્વક ચાલે છે, તેને મહાદેવ એક જ જન્મમાં મુક્તિ આપે છે.

એતદ્યથોત્તરં કુર્યાન્નિત્યનૈમિત્તિકેષુ યઃ દિવ્યં શ્રીકંઠનાથસ્ય સ્થાનમાદ્યં સ ગચ્છતિ

જે આ વિધિઓ નિયમિત અને વિશેષ પ્રસંગે કરે છે, તે દિવ્ય શ્રીકંઠનાથના પરમ સ્થાનને પામે છે.

તત્ર ભુક્ત્વા મહાભોગાન્કલ્પકોટિશતન્નરઃ કાલાંતરેચ્યુતસ્તસ્માદૌમં કૌમારમેવ ચ

ત્યાં, કરોડો કલ્પ સુધી મહાન ભોગો ભોગવીને, સમય આવે ત્યારે, તે ઉમા કે કૌમાર લોકને પ્રાપ્ત થાય છે.