શિવપુરાણમ્

ન ક્લિન્નં નાતિકઠિનં ન દુર્ગન્ધં ન શોષિતમ્ ઉપર્યધઃ પરિત્યજ્ય ગૃહ્ણીયાત્પતિતં યદિ

એ ભસ્મ ભીના, બહુ કઠણ, દુર્ગંધયુક્ત કે સુકાઈ ગયેલું ન હોવું જોઈએ. ઉપરનું અને નીચેનું ભાગ દૂર કરીને, પડેલું હોય તો એ જ લેવુ.

પિંડીકૃત્ય શિવાગ્ન્યાદૌ તત્ક્ષિપેન્મૂલમંત્રતઃ અપક્વમતિપાક્વં ચ સંત્યજ્ય ભસિતં સિતમ્

એને ગોળ બનાવી, મૂળમંત્રથી શિવાગ્નિમાં નાખવું. કાચું કે બહુ સળગેલું ભાગ છોડીને, સફેદ ભસ્મ જ લેવુ.

આદાય વા સમાલોડ્ય ભસ્માધારે વિનિક્ષિપેત્ તૈજસં દારવં વાપિ મૃન્મયં શૈલમેવ ચ

અથવા, ભસ્મ લઈ, સારી રીતે મિક્સ કરીને, લોખંડ, લાકડું, માટી કે પથ્થરનાં ભસ્મપાત્રમાં મૂકી દેવુ.

અન્યદ્વા શોભનં શુદ્ધં ભસ્માધારં પ્રકલ્પયેત્ સમે દેશે શુભે શુદ્ધે ધનવદ્ભસ્મ નિક્ષિપેત્

અથવા બીજું સુંદર અને શુદ્ધ ભસ્મપાત્ર તૈયાર કરવું. યોગ્ય, શુભ અને સ્વચ્છ જગ્યાએ મૂલ્યવાન ભસ્મ રાખવું.

ન ચાયુક્તકરે દદ્યાન્નૈવાશુચિતલે ક્ષિપેત્ ન સંસ્પૃશેચ્ચ નીચાંગૈર્નોપેક્ષેત ન લંઘયેત્

અયોગ્ય વ્યક્તિને ન આપવું, અશુદ્ધ જગ્યા પર ન મુકવું, નીચા અંગથી સ્પર્શ ન કરવું, અવગણના ન કરવી અને તેના ઉપરથી પસાર ન થવું.

તસ્માદ્ભસિતમાદાય વિનિયુંજીત મન્ત્રતઃ કાલેષૂક્તેષુ નાન્યત્ર નાયોગ્યેભ્યઃ પ્રદાપયેત્

એથી, ભસ્મ લઈને, નિર્ધારિત સમયે મંત્રથી સંસ્કાર કરવો. બીજે ક્યાંય કે અયોગ્યને ન આપવું.

ભસ્મસંગ્રહણં કુર્યાદ્દેવે ઽનુદ્વાસિતે સતિ ઉદ્વાસને કૃતે યસ્માચ્ચણ્ડભસ્મ પ્રજાપતે

દેવતાનું ઉદ્વાસન ન થયું હોય ત્યારે ભસ્મ એકત્ર કરવું. ઉદ્વાસન થયા પછી, કારણ કે એ તીવ્ર ભસ્મ પ્રજાપતિનું ગણાય છે.

અગ્નિકાર્યે કૃતે પશ્ચાચ્છિવશાસ્ત્રોક્તમાર્ગતઃ સ્વસૂત્રોક્તપ્રકારાદ્વા બલિકર્મ સમાચરેત્

અગ્નિકર્મ થયા પછી, શિવશાસ્ત્ર મુજબ કે પોતાના સૂત્ર પ્રમાણે બલિકર્મ કરવું.

અથ વિદ્યાસનં ન્યસ્ય સુપ્રલિપ્તે તુ મણ્દલે વિદ્યાકોશં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યજેત્પુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્

પછી, સારી રીતે લિપેલા મંડળમાં વિદ્યા માટેનું આસન ગોઠવી, વિદ્યા કોષ સ્થાપી, પુષ્પાદિથી ક્રમશઃ પૂજા કરવી.

વિદ્યાયાઃ પુરતઃ કૃત્વા ગુરોરપિ ચ મણ્ડલમ્ તત્રાસનવરં કૃત્વા પુષ્પાદ્યૈ ગુરુમર્ચયેત્

વિદ્યાના ચિત્રની સામે ગુરુનું ચિત્ર મૂકી, ત્યાં શ્રેષ્ઠ આસન ગોઠવી, ગુરુની પુષ્પો અને અન્ય વસ્તુઓથી પૂજા કરવી.

તતોનુપૂજયેત્પૂજ્યાન્ ભોજયેચ્ચ બુભુક્ષિતાન્ તતસ્સ્વયં ચ ભુંજીત શુદ્ધમન્નં યથાસુખમ્

પછી પૂજનીય લોકોનું સન્માન કરવું અને ભૂખ્યા લોકોને ખવડાવવું; ત્યારબાદ પોતે પણ શુદ્ધ ભોજન મનગમતું રીતે લેવું.

નિવેદિતં ચ વા દેવે તચ્છેષં ચાત્મશુદ્ધયે શ્રદ્દધાનો ન લોભેન ન ચણ્ડાય સમર્પિતમ્

દેવને અર્પણ કરેલું અને તેનું બચેલું ભાગ શ્રદ્ધાથી, લોભ વિના અને અયોગ્યને આપ્યા વિના, પોતાની શુદ્ધિ માટે લેવું.

ગન્ધમાલ્યાદિ યચ્ચાન્યત્તત્રાપ્યેષ સમો વિધિઃ ન તુ તત્ર શિવોસ્મીતિ બુદ્ધિં કુર્યાદ્વિચક્ષણઃ

ગંધ, ફૂલોની માળા અને એવી અન્ય વસ્તુઓ માટે પણ આ જ નિયમ છે; પણ સમજદાર માણસ એ સમયે 'હું શિવ છું' એવી ભાવના ન રાખે.

ભુક્ત્વાચમ્ય શિવં ધ્યાત્વા હૃદયે મૂલમુચ્ચરેત્ કાલશેષં નયેદ્યોગ્યૈઃ શિવશાસ્ત્રકથાદિભિઃ

ભોજન કરી, મોઢું ધોઈ, હૃદયમાં શિવનું ધ્યાન કરીને, મૂળ મંત્ર જપવો અને બાકીનો સમય શિવશાસ્ત્રની વાર્તાઓ વગેરે યોગ્ય રીતે વિતાવવો.

રાત્રૌ વ્યતીતે પૂર્વાંશે કૃત્વા પૂજાં મનોહરામ્ શિવયોઃ શયનં ત્વેકં કલ્પયેદતિશોભનમ્

રાતનો પહેલો ભાગ પસાર થયા પછી, મનોહર પૂજા કરીને, શિવ અને માતાજી માટે અતિ સુંદર શયન ગોઠવવું.

ભક્ષ્યભોજ્યાંબરાલેપપુષ્પમાલાદિકં તથા મનસા કર્મણા વાપિ કૃત્વા સર્વં મનોહરમ્

રસાળ ભોજન, વસ્ત્ર, સુગંધિત લેપ, ફૂલોની માળા વગેરે મનથી કે કર્મથી, બધું જ મનોહર રીતે અર્પણ કરવું.

તતો દેવસ્ય દેવ્યાશ્ચ પાદમૂલે શુચિસ્સ્વપેત્ ગૃહસ્થો ભાર્યયા સાર્ધં તદન્યે ઽપિ તુ કેવલાઃ

પછી ગૃહસ્થએ પોતાની પત્ની સાથે શુદ્ધતાથી શિવ અને માતાજીના ચરણોમાં સુવું; અન્ય લોકોએ એકલા સુવું.

પ્રત્યૂષસમયં બુદ્ધ્વા માત્રામાદ્યામુદીરયેત્ પ્રણમ્ય મનસાં દેવં સાંબં સગણમવ્યયમ્

પ્રભાત સમયે જાગીને, મનથી અવિનાશી શિવ, પાર્વતી અને તેમના ગણોને વંદન કરીને, દિવસની પ્રથમ ઘડી બોલવી.

દેશકાલોચિતં કૃત્વા શૌચાદ્યમપિ શક્તિતઃ શંખાદિનિનદૈર્દિવ્યૈર્દેવં દેવીં ચ બોધયેત્

સ્થળ અને સમય પ્રમાણે તથા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શુદ્ધિ વગેરે કર્યાં પછી, શંખ અને બીજા વાદ્યોના દિવ્ય ધ્વનિથી શિવ અને માતાજીને જાગૃત કરવું.

તતસ્તત્સમયોન્નિદ્રૈઃ પુષ્પૈરતિસુગંધિભિઃ નિર્વર્ત્ય શિવયોઃ પૂજાં પ્રારભેત પુરોદિતમ્

પછી યોગ્ય સમયે તાજા સુગંધિત ફૂલો વડે, અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે, શિવ અને માતાજીની પૂજા પૂર્ણ કરવી.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ શિવાશ્રમનિષેવિણામ્ શિવશાસ્ત્રોક્તમાર્ગેણ નૈમિત્તિકવિધિક્રમમ્

હવે હું શિવાશ્રમમાં રહેતા ભક્તો માટે, શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા નિયમ પ્રમાણે, વિશેષ પ્રસંગોની વિધિ સમજાવું છું.

સર્વેષ્વપિ ચ માસેષુ પક્ષયોરુભયોરપિ અષ્ટાભ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં તથા પર્વાણિ ચ ક્રમાત્

દરેક મહિને, બંને પક્ષમાં, અષ્ટમી અને ચતુર્દશી તિથિએ તથા અનુક્રમણિકામાં દર્શાવેલા ઉત્સવોમાં પણ વિધિ કરવી.

અયને વિષુવે ચૈવ ગ્રહણેષુ વિશેષતઃ કર્તવ્યા મહતી પૂજા હ્યધિકા વાપિ શક્તિતઃ

અયન, વિષુવ અને ખાસ કરીને ગ્રહણ સમયે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે મહાન પૂજા અથવા વધુ વિશિષ્ટ પૂજા કરવી.

માસિમાસિ યથાન્યાયં બ્રહ્મકૂર્ચં પ્રસાધ્ય તુ સ્નાપયિત્વા શિવં તેન પિબેચ્છેષમુપોષિતઃ

દરેક મહિને યોગ્ય રીતે બ્રહ્મકૂર્ચ તૈયાર કરીને, તે વડે શિવને સ્નાન કરાવવું અને ઉપવાસ કર્યા પછી તેનું બચેલું પીવું.

બ્રહ્મહત્યાદિદોષાણામતીવ મહતામપિ નિષ્કૃતિર્બ્રહ્મકૂર્ચસ્ય પાનાન્નાન્યા વિશિષ્યતે

બ્રહ્મહત્યાદિ મોટા પાપો માટે પણ બ્રહ્મકૂર્ચ પાન કરતાં વધુ શ્રેષ્ઠ પ્રાયશ્ચિત્ય બીજું નથી.

પૌષે પુષ્યનક્ષત્રે કુર્યાન્નીરાજનં વિભોઃ માઘે મઘાખ્યે નક્ષત્રે પ્રદદ્યાદ્ ઘૃતકંબલમ્

પોષ મહિનામાં પુષ્ય નક્ષત્ર આવે ત્યારે ભગવાનને આરતી કરવી; માઘ મહિનામાં મઘા નક્ષત્ર આવે ત્યારે ઘીથી ભીંજાયેલું કમળ અર્પણ કરવું.

ફાલ્ગુને ચોત્તરાન્તે વૈ પ્રારભેત મહોત્સવમ્ ચૈત્રે ચિત્રાપૌર્ણમાસ્યાં દોલાં કુર્યાદ્યથાવિધિ

ફાગણમાં ઉત્તર ફાળગુણના અંતે મહોત્સવ શરૂ કરવો; ચૈત્રમાં ચિત્રા પૂર્ણિમાએ યોગ્ય રીતે ડોલોત્સવ ઉજવવો.

વૈશાખ્યાં તુ વિશાખાયાં કુર્યાત્પુષ્પમહાલયમ્ જ્યેષ્ઠે મૂલાખ્યનક્ષત્રે શીતકુમ્ભં પ્રદાપયેત્

વૈશાખ મહિનામાં વિશાખા નક્ષત્રે ફૂલોથી વિશાળ મંદિર બનાવવી જોઈએ; જયેષ્ઠ મહિનામાં મૂલ નક્ષત્રે ઠંડા પાણીનો ઘડો દાન કરવો.

આષાઢે ચોત્તરાષાઢે પવિત્રારોપણં તથા શ્રાવણે પ્રાકૃતાન્યાપિ મણ્ડલાનિ પ્રકલ્પયેત્

આષાઢ મહિનામાં ઉત્તરાષાઢા નક્ષત્રે પવિત્ર ધાગો બાંધવાનો વિધિ કરવો; શ્રાવણમાં સામાન્ય રીતે મંડળો ગોઠવવા.