શિવપુરાણમ્

તતો હોમવિશિષ્ટેન ઘૃતેનાપૂર્ય વૈ સ્રુચમ્ નિધાય પુષ્પં તસ્યાગ્રે શ્રુવેણાધોમુખેન તામ્

પછી, યજ્ઞ માટે ખાસ તૈયાર કરેલું ઘી શરુવીમાં ભરી, આગળ ફૂલ રાખવું અને શરુવીને નીચે તરફ ઝુકાવી રાખવી.

સદર્ભેન સમાચ્છાદ્ય મૂલેનાંજલિનોત્થિતઃ વૌષડંતેન જુહુયાદ્ધારાં તુ યવસંમિતામ્

દરભીથી ઢાંકી, મૂળ ભાગ જોડેલા હાથમાં ઉંચા રાખી, 'વૌષટ્' બોલી, જૌની ડાળ જેટલી જાડી ધારા કરીને આહુતિ આપવી.

ઇત્થં પૂર્ણાહુતિં કૃત્વા પરિષિંચેચ્ચ પૂર્વવત્ તત ઉદ્વાસ્ય દેવેશં ગોપયેત્તુ હુતાશનમ્

આ રીતે પૂર્ણ આહુતિ આપી, પહેલાં જેવું જ છંટકાવ કરવું; પછી દેવોના સ્વામીનું ઉદ્વાસન કરીને, હવનકુંડની રક્ષા કરવી.

તમપ્યુદ્વાસ્ય વા નાભૌ યજેત્સંધાય નિત્યશઃ અથવા વહ્નિમાનીય શિવશાસ્ત્રોક્તવર્ત્મના

પછી એ અગ્નિનું પણ ઉદ્વાસન કરીને, રોજના ક્રમ પ્રમાણે નાભિ પાસે પૂજા કરવી; અથવા અગ્નિ લાવી, શિવશાસ્ત્ર મુજબ વિધિ કરવી.

વાગીશીગર્ભસંભૂતં સંસ્કૃત્ય વિધિવદ્યજેત્ અન્વાધાનં પુનઃ કૃત્વા પરિધીન્ પરિધાય ચ

વાણી અને મનથી ઉત્પન્ન થયેલા અગ્નિને યોગ્ય રીતે તૈયાર કરી, નિયમ પ્રમાણે પૂજા કરવી, ફરીથી લાકડું મૂકી, પરિધિની લાકડીઓ ગોઠવવી.

પાત્રાણિ દ્વન્દ્વરૂપેણ નિક્ષિપ્યેષ્ટ્વા શિવં તતઃ સંશોધ્ય પ્રોક્ષણીપાત્રં પ્રોક્ષ્યતાનિ તદંભસા

પાત્રોને જોડા-જોડા ગોઠવી, શિવજીની પૂજા કર્યા પછી, છાંટવાની કુંડી શુદ્ધ કરી, એ પાણીથી બધા પાત્રો છાંટવા.

પ્રણીતાપાત્રમૈશાન્યાં વિન્યસ્યા પૂરિતં જલૈઃ આજ્યસંસ્કારપર્યંતં કૃત્વા સંશોધ્ય સ્રક્સ્રુવૌ

પાણી લાવવાનું પાત્ર ઈશાન દિશામાં મૂકી, પાણીથી ભરવું; ઘી સંસ્કાર સુધીની વિધિ કરી, પછી માળા અને શરુવી શુદ્ધ કરવી.

ગર્ભાધાનં પુંસવનં સીમન્તોન્નયનં તતઃ કૃત્વા પૃથક્પૃથગ્ઘુત્વા જાતમગ્નિં વિચિન્તયેત્

પછી, ગર્ભાધાન, પુંસવન અને સીમંત વિધિ અલગ-અલગ કરીને, નવી પ્રગટેલી અગ્નિમાં ધ્યાન કરવું.

ત્રિપાદં સપ્તહસ્તં ચ ચતુઃશૃંગં દ્વિશીર્ષકમ્ મધુપિંગં ત્રિનયનં સકપર્દેન્દુશેખરમ્

એ અગ્નિને ત્રણ પગ, સાત હાથ, ચાર શિંગા, બે માથા, મધમાખી જેવા પીળા, ત્રણ આંખો, જટાવાળાં અને ચાંદની કલાએ શોભતા કલ્પવું.

રક્તં રક્તામ્બરાલેપં માલ્યભૂષનભૂષિતમ્ સર્વલક્ષણસંપન્નં સોપવીતં ત્રિમેખલમ્

લાલ રંગનું, લાલ વસ્ત્ર અને લાલ ચંદનથી શોભિત, ફૂલો અને આભૂષણોથી સજ્જ, સર્વ શુભ લક્ષણોવાળું, યજ્ઞોપવીત અને ત્રણ મેખલા ધારણ કરેલું.

શક્તિમન્તં સ્રુક્સ્રુવૌ ચ દધાનં દક્ષિણે કરે તોમરં તાલવૃંતં ચ ઘૃતપાત્રં તથેતરૈઃ

શક્તિશાળી, જમણા હાથમાં શરુવી અને ચમચી, ભાલા, તાડપત્રનો પંખો અને ઘીનું પાત્ર તથા અન્ય સાધનો ધરાવતો.

જાતં ધ્યાત્વૈવમાકારં જાતકર્મ સમાચરેત્ નાલાપનયનં કૃત્વા તતઃ સંશોધ્ય સૂતકમ્

જન્મ સમયે એ સ્વરૂપનું ધ્યાન કરીને, પછી જન્મ સંસ્કાર કરવો. નવજાત બાળકને નામ આપવું નહીં, પહેલા જન્મની અશુદ્ધિ દૂર કરીને જગ્યા શુદ્ધ કરવી.

શિવાગ્નિરુચિનામાસ્ય કૃત્વાહુતિપુરસ્સરમ્ પિત્રોર્વિસર્જનં કૃત્વા ચૌલોપનયનાદિકમ્

શિવના અગ્નિ જેવી તેજસ્વી મુખ રાખીને, પહેલા હવન કરીને, પિતૃઓનું વિસર્જન કરવું અને પછી ચૂડાકર્મ તથા ઉપનયન જેવા સંસ્કાર કરવાં.

અપ્તોર્યામાવસાનાન્તં કૃત્વા સંસ્કારમસ્ય તુ આજ્યધારાદિહોમં ચ કૃત્વા સ્વિષ્ટકૃતં તતઃ

અપ્તોર્યામ યજ્ઞ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધીના સંસ્કાર કર્યા પછી, એ માટે શુદ્ધિકર્મ કરવું અને પછી ઘીથી હોમ તથા સ્વિષ્ટકૃત હવન કરવો.

રમિત્યનેન બીજેન પરિષિંચેત્તતઃ પરમ્ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવેશાનાં લોકેશાનાં તથૈવ ચ

'રં' બીજમંત્રથી છાંટણી કરવી, પછી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને લોકપાલો માટે પણ તેવી જ રીતે કરવું.

તદસ્ત્રાણાં ચ પરિતઃ કૃત્વા પૂજાં યથાક્રમમ્ ધૂપદીપાદિસિદ્ધ્યર્થં વહ્નિમુદ્ધૃત્ય કૃત્યવિત્

આસપાસ શસ્ત્રોની રચના કરીને, યોગ્ય ક્રમમાં પૂજા કરવી. ધૂપ, દીવો વગેરેની સિદ્ધિ માટે વિધિવાન અગ્નિ પ્રગટાવવો.

સાધયિત્વાજ્યપૂર્વાણિ દ્રવ્યાણિ પુનરેવ ચ કલ્પયિત્વાસનં વહ્નૌ તત્રાવાહ્ય યથાપુરા

ઘીથી શરૂ થતા દ્રવ્યો તૈયાર કરીને, ફરીથી આસન ગોઠવી, ત્યાં અગ્નિનું આવાહન કરવું, જેમ પહેલાં કર્યું હતું તેમ.

સંપૂજ્ય દેવં દેવીં ચ તતઃ પૂર્ણાંતમાચરેત્ અથ વા સ્વાશ્રમોક્તં તુ વહ્નિકર્મ શિવાર્પણમ્

દેવ અને દેવીની પૂજા કરીને, પછી પૂર્ણાહુતિ કરવી. અથવા પોતાના આશ્રમ પ્રમાણે અગ્નિકર્મ શિવને અર્પણ કરવું.

બુદ્ધ્વા શિવાશ્રમી કુર્યાન્ન ચ તત્રાપરો વિધિઃ શિવાગ્નેર્ભસ્મસંગ્રાહ્યમગ્નિહોત્રોદ્ભવં તુ વા

સમજીને, જે શિવાશ્રમમાં સ્થિત છે એ જ વિધિ કરવી, બીજો કોઈ વિધાન નથી. શિવાગ્નિનું ભસ્મ કે અગ્નિહોત્રમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું ભસ્મ એકત્ર કરવું.

વૈવાહોગ્નિભવં વાપિ પક્વં શુચિ સુગંધિ ચ કપિલાયાઃ શકૃચ્છસ્તં ગૃહીતં ગગને પતત્

અથવા લગ્ન અગ્નિમાંથી ઉત્પન્ન શુદ્ધ અને સુગંધિત ભસ્મ, કે કપિલા ગાયનું સ્વચ્છ અને આકારમાં સારું ગોબર, જે આકાશમાંથી પડે ત્યારે પકડવું.

ન ક્લિન્નં નાતિકઠિનં ન દુર્ગન્ધં ન શોષિતમ્ ઉપર્યધઃ પરિત્યજ્ય ગૃહ્ણીયાત્પતિતં યદિ

એ ભસ્મ ભીના, બહુ કઠણ, દુર્ગંધયુક્ત કે સુકાઈ ગયેલું ન હોવું જોઈએ. ઉપરનું અને નીચેનું ભાગ દૂર કરીને, પડેલું હોય તો એ જ લેવુ.

પિંડીકૃત્ય શિવાગ્ન્યાદૌ તત્ક્ષિપેન્મૂલમંત્રતઃ અપક્વમતિપાક્વં ચ સંત્યજ્ય ભસિતં સિતમ્

એને ગોળ બનાવી, મૂળમંત્રથી શિવાગ્નિમાં નાખવું. કાચું કે બહુ સળગેલું ભાગ છોડીને, સફેદ ભસ્મ જ લેવુ.

આદાય વા સમાલોડ્ય ભસ્માધારે વિનિક્ષિપેત્ તૈજસં દારવં વાપિ મૃન્મયં શૈલમેવ ચ

અથવા, ભસ્મ લઈ, સારી રીતે મિક્સ કરીને, લોખંડ, લાકડું, માટી કે પથ્થરનાં ભસ્મપાત્રમાં મૂકી દેવુ.

અન્યદ્વા શોભનં શુદ્ધં ભસ્માધારં પ્રકલ્પયેત્ સમે દેશે શુભે શુદ્ધે ધનવદ્ભસ્મ નિક્ષિપેત્

અથવા બીજું સુંદર અને શુદ્ધ ભસ્મપાત્ર તૈયાર કરવું. યોગ્ય, શુભ અને સ્વચ્છ જગ્યાએ મૂલ્યવાન ભસ્મ રાખવું.

ન ચાયુક્તકરે દદ્યાન્નૈવાશુચિતલે ક્ષિપેત્ ન સંસ્પૃશેચ્ચ નીચાંગૈર્નોપેક્ષેત ન લંઘયેત્

અયોગ્ય વ્યક્તિને ન આપવું, અશુદ્ધ જગ્યા પર ન મુકવું, નીચા અંગથી સ્પર્શ ન કરવું, અવગણના ન કરવી અને તેના ઉપરથી પસાર ન થવું.

તસ્માદ્ભસિતમાદાય વિનિયુંજીત મન્ત્રતઃ કાલેષૂક્તેષુ નાન્યત્ર નાયોગ્યેભ્યઃ પ્રદાપયેત્

એથી, ભસ્મ લઈને, નિર્ધારિત સમયે મંત્રથી સંસ્કાર કરવો. બીજે ક્યાંય કે અયોગ્યને ન આપવું.

ભસ્મસંગ્રહણં કુર્યાદ્દેવે ઽનુદ્વાસિતે સતિ ઉદ્વાસને કૃતે યસ્માચ્ચણ્ડભસ્મ પ્રજાપતે

દેવતાનું ઉદ્વાસન ન થયું હોય ત્યારે ભસ્મ એકત્ર કરવું. ઉદ્વાસન થયા પછી, કારણ કે એ તીવ્ર ભસ્મ પ્રજાપતિનું ગણાય છે.

અગ્નિકાર્યે કૃતે પશ્ચાચ્છિવશાસ્ત્રોક્તમાર્ગતઃ સ્વસૂત્રોક્તપ્રકારાદ્વા બલિકર્મ સમાચરેત્

અગ્નિકર્મ થયા પછી, શિવશાસ્ત્ર મુજબ કે પોતાના સૂત્ર પ્રમાણે બલિકર્મ કરવું.

અથ વિદ્યાસનં ન્યસ્ય સુપ્રલિપ્તે તુ મણ્દલે વિદ્યાકોશં પ્રતિષ્ઠાપ્ય યજેત્પુષ્પાદિભિઃ ક્રમાત્

પછી, સારી રીતે લિપેલા મંડળમાં વિદ્યા માટેનું આસન ગોઠવી, વિદ્યા કોષ સ્થાપી, પુષ્પાદિથી ક્રમશઃ પૂજા કરવી.