શિવપુરાણમ્

સ્વબિજાનન્તરં વાચ્યા સ્વાહાંતઞ્ચ યથાક્રમમ્ જિહ્વામંત્રૈસ્તુ તૈર્હુત્વાજ્યં જિહ્વાસ્ત્વેકૈકશ ક્રમાત્

દરેક બીજમંત્ર પછી 'સ્વાહા' ઉચ્ચારવી, અને એ જિહ્વામંત્રોથી ઘી અર્પણ કરવું; દરેક જિહ્વાને ક્રમશઃ આહુતિ આપવી.

રં વહ્નયેતિ સ્વાહેતિ મધ્યે હુત્વાહુતિત્રયમ્ સર્પિષા વા સમિદ્ભિર્વા પરિષેચનમાચરેત્

મધ્યમાં 'રં', 'વહ્નયે', 'સ્વાહા' એમ ત્રણ આહુતિ આપવી, પછી ઘી અથવા સમિદ્ધ વડે છાંટવું.

એવં કૃતે શિવાગ્નિઃ સ્યાત્સ્મરેત્તત્ર શિવાસનમ્ તત્રાવાહ્ય યજેદ્દેવમર્ધનારીશ્વરં શિવમ્ દીપાન્તં પરિષિચ્યાથ સમિદ્ધોમં સમાચરેત્

આ રીતે કરવાથી શિવઅગ્નિ સ્થાપિત થાય છે; ત્યાં શિવાસનનું ધ્યાન કરવું. પછી દેવતા અવાહન કરીને અર્ધનારીશ્વર શિવની પૂજા કરવી, દીપ સુધી છાંટવું અને પછી સારી રીતે પ્રજ્વલિત હોમ કરવો.

તાઃ પાલાશ્યઃ પરા વાપિ યાજ્ઞિયા દ્વાદશાંગુલાઃ અવક્રા ન સ્વયં શુષ્કાસ્સત્વચો નિર્વ્રણાઃ સમાઃ

પાળાશ અથવા અન્ય યોગ્ય વૃક્ષની, યજ્ઞ માટેની લાકડીઓ બાર આંગળ જેટલી લાંબી, સીધી, કુદરતી રીતે સુકાઈ ન ગઈ હોય, છાલ યથાવત્, દાગ-ધબ્બા વગર અને બધી એકસરખી હોવી જોઈએ.

દશાંગુલા વા વિહિતાઃ કનિષ્ઠાંગુલિસંમિતાઃ પ્રાદેશમાત્રા વાલાભે હોતવ્યાઃ સકલા અપિ

અથવા, એ લાકડીઓ દસ આંગળ જેટલી લાંબી, નાની આંગળીથી માપેલી, કે હાથની પાંખડી જેટલી લાંબી પણ હોઈ શકે; એ બધાને અગ્નિમાં અર્પણ કરવી જોઈએ.

દૂર્વાપત્રસમાકારાં ચતુરંગુલમાયતામ્ દદ્યાદાજ્યાહુતિં પશ્ચાદન્નમક્ષપ્રમાણતઃ

પછી, દુર્વા ઘાસની પાંદડાની આકારની અને ચાર આંગળ લાંબી ઘીથી ભરેલી આહુતિ આપવી, અને પછી એક દાણા જેટલી માત્રામાં અન્ન અર્પણ કરવું.

લાજાંસ્તથા સર્ષપાંશ્ચ યવાંશ્ચૈવ તિલાંસ્તથા સર્પિષાક્તાનિ ભક્ષ્યાણિ લેહ્યચોષ્યાણિ સમ્ભવે

તેથી, લાજ, રાયડા, જૌ અને તલ, તેમજ ખાવા, ચાટવા કે ચૂસવા જેવી વસ્તુઓ, જો મળે તો, બધું ઘીમાં ભેળવીને ઉપયોગ કરી શકાય.

દશૈવાહુતયસ્તત્ર પઞ્ચ વા ત્રિતયં ચ વા હોતવ્યાઃ શક્તિતો દદ્યાદેકમેવાથ વાહુતિમ્

ત્યાં દસ, પાંચ કે ત્રણ આહુતિ આપવી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે; અથવા એક જ આહુતિ પણ આપી શકાય.

શ્રુવેણાજ્યં સમિત્યાદ્યાસ્રુચાશેષાત્કરેણ વા તત્ર દિવ્યેન હોતવ્યં તીર્થેનાર્ષેણ વા તથા

ઘી શરુવીથી અર્પણ કરવું, અથવા શરુવી ન હોય તો હાથથી, દૈવી અથવા નિયમિત પાત્રથી, કે ઋષિ દ્વારા પવિત્ર કરેલા જળથી પણ કરી શકાય.

દ્રવ્યેણૈકેન વા ઽલાભે જુહુયાચ્છ્રદ્ધયા પુનઃ પ્રાયશ્ચિત્તાય જુહુયાન્મંત્રયિત્વાહુતિત્રયમ્

જો એક જ વસ્તુ મળે તો શ્રદ્ધાથી એ જ અર્પણ કરવી; પ્રાયશ્ચિત્ત માટે, મંત્ર બોલી ફરી ત્રણ આહુતિ આપવી.

તતો હોમવિશિષ્ટેન ઘૃતેનાપૂર્ય વૈ સ્રુચમ્ નિધાય પુષ્પં તસ્યાગ્રે શ્રુવેણાધોમુખેન તામ્

પછી, યજ્ઞ માટે ખાસ તૈયાર કરેલું ઘી શરુવીમાં ભરી, આગળ ફૂલ રાખવું અને શરુવીને નીચે તરફ ઝુકાવી રાખવી.

સદર્ભેન સમાચ્છાદ્ય મૂલેનાંજલિનોત્થિતઃ વૌષડંતેન જુહુયાદ્ધારાં તુ યવસંમિતામ્

દરભીથી ઢાંકી, મૂળ ભાગ જોડેલા હાથમાં ઉંચા રાખી, 'વૌષટ્' બોલી, જૌની ડાળ જેટલી જાડી ધારા કરીને આહુતિ આપવી.

ઇત્થં પૂર્ણાહુતિં કૃત્વા પરિષિંચેચ્ચ પૂર્વવત્ તત ઉદ્વાસ્ય દેવેશં ગોપયેત્તુ હુતાશનમ્

આ રીતે પૂર્ણ આહુતિ આપી, પહેલાં જેવું જ છંટકાવ કરવું; પછી દેવોના સ્વામીનું ઉદ્વાસન કરીને, હવનકુંડની રક્ષા કરવી.

તમપ્યુદ્વાસ્ય વા નાભૌ યજેત્સંધાય નિત્યશઃ અથવા વહ્નિમાનીય શિવશાસ્ત્રોક્તવર્ત્મના

પછી એ અગ્નિનું પણ ઉદ્વાસન કરીને, રોજના ક્રમ પ્રમાણે નાભિ પાસે પૂજા કરવી; અથવા અગ્નિ લાવી, શિવશાસ્ત્ર મુજબ વિધિ કરવી.

વાગીશીગર્ભસંભૂતં સંસ્કૃત્ય વિધિવદ્યજેત્ અન્વાધાનં પુનઃ કૃત્વા પરિધીન્ પરિધાય ચ

વાણી અને મનથી ઉત્પન્ન થયેલા અગ્નિને યોગ્ય રીતે તૈયાર કરી, નિયમ પ્રમાણે પૂજા કરવી, ફરીથી લાકડું મૂકી, પરિધિની લાકડીઓ ગોઠવવી.

પાત્રાણિ દ્વન્દ્વરૂપેણ નિક્ષિપ્યેષ્ટ્વા શિવં તતઃ સંશોધ્ય પ્રોક્ષણીપાત્રં પ્રોક્ષ્યતાનિ તદંભસા

પાત્રોને જોડા-જોડા ગોઠવી, શિવજીની પૂજા કર્યા પછી, છાંટવાની કુંડી શુદ્ધ કરી, એ પાણીથી બધા પાત્રો છાંટવા.

પ્રણીતાપાત્રમૈશાન્યાં વિન્યસ્યા પૂરિતં જલૈઃ આજ્યસંસ્કારપર્યંતં કૃત્વા સંશોધ્ય સ્રક્સ્રુવૌ

પાણી લાવવાનું પાત્ર ઈશાન દિશામાં મૂકી, પાણીથી ભરવું; ઘી સંસ્કાર સુધીની વિધિ કરી, પછી માળા અને શરુવી શુદ્ધ કરવી.

ગર્ભાધાનં પુંસવનં સીમન્તોન્નયનં તતઃ કૃત્વા પૃથક્પૃથગ્ઘુત્વા જાતમગ્નિં વિચિન્તયેત્

પછી, ગર્ભાધાન, પુંસવન અને સીમંત વિધિ અલગ-અલગ કરીને, નવી પ્રગટેલી અગ્નિમાં ધ્યાન કરવું.

ત્રિપાદં સપ્તહસ્તં ચ ચતુઃશૃંગં દ્વિશીર્ષકમ્ મધુપિંગં ત્રિનયનં સકપર્દેન્દુશેખરમ્

એ અગ્નિને ત્રણ પગ, સાત હાથ, ચાર શિંગા, બે માથા, મધમાખી જેવા પીળા, ત્રણ આંખો, જટાવાળાં અને ચાંદની કલાએ શોભતા કલ્પવું.

રક્તં રક્તામ્બરાલેપં માલ્યભૂષનભૂષિતમ્ સર્વલક્ષણસંપન્નં સોપવીતં ત્રિમેખલમ્

લાલ રંગનું, લાલ વસ્ત્ર અને લાલ ચંદનથી શોભિત, ફૂલો અને આભૂષણોથી સજ્જ, સર્વ શુભ લક્ષણોવાળું, યજ્ઞોપવીત અને ત્રણ મેખલા ધારણ કરેલું.

શક્તિમન્તં સ્રુક્સ્રુવૌ ચ દધાનં દક્ષિણે કરે તોમરં તાલવૃંતં ચ ઘૃતપાત્રં તથેતરૈઃ

શક્તિશાળી, જમણા હાથમાં શરુવી અને ચમચી, ભાલા, તાડપત્રનો પંખો અને ઘીનું પાત્ર તથા અન્ય સાધનો ધરાવતો.

જાતં ધ્યાત્વૈવમાકારં જાતકર્મ સમાચરેત્ નાલાપનયનં કૃત્વા તતઃ સંશોધ્ય સૂતકમ્

જન્મ સમયે એ સ્વરૂપનું ધ્યાન કરીને, પછી જન્મ સંસ્કાર કરવો. નવજાત બાળકને નામ આપવું નહીં, પહેલા જન્મની અશુદ્ધિ દૂર કરીને જગ્યા શુદ્ધ કરવી.

શિવાગ્નિરુચિનામાસ્ય કૃત્વાહુતિપુરસ્સરમ્ પિત્રોર્વિસર્જનં કૃત્વા ચૌલોપનયનાદિકમ્

શિવના અગ્નિ જેવી તેજસ્વી મુખ રાખીને, પહેલા હવન કરીને, પિતૃઓનું વિસર્જન કરવું અને પછી ચૂડાકર્મ તથા ઉપનયન જેવા સંસ્કાર કરવાં.

અપ્તોર્યામાવસાનાન્તં કૃત્વા સંસ્કારમસ્ય તુ આજ્યધારાદિહોમં ચ કૃત્વા સ્વિષ્ટકૃતં તતઃ

અપ્તોર્યામ યજ્ઞ પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધીના સંસ્કાર કર્યા પછી, એ માટે શુદ્ધિકર્મ કરવું અને પછી ઘીથી હોમ તથા સ્વિષ્ટકૃત હવન કરવો.

રમિત્યનેન બીજેન પરિષિંચેત્તતઃ પરમ્ બ્રહ્મવિષ્ણુશિવેશાનાં લોકેશાનાં તથૈવ ચ

'રં' બીજમંત્રથી છાંટણી કરવી, પછી બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, શિવ અને લોકપાલો માટે પણ તેવી જ રીતે કરવું.

તદસ્ત્રાણાં ચ પરિતઃ કૃત્વા પૂજાં યથાક્રમમ્ ધૂપદીપાદિસિદ્ધ્યર્થં વહ્નિમુદ્ધૃત્ય કૃત્યવિત્

આસપાસ શસ્ત્રોની રચના કરીને, યોગ્ય ક્રમમાં પૂજા કરવી. ધૂપ, દીવો વગેરેની સિદ્ધિ માટે વિધિવાન અગ્નિ પ્રગટાવવો.

સાધયિત્વાજ્યપૂર્વાણિ દ્રવ્યાણિ પુનરેવ ચ કલ્પયિત્વાસનં વહ્નૌ તત્રાવાહ્ય યથાપુરા

ઘીથી શરૂ થતા દ્રવ્યો તૈયાર કરીને, ફરીથી આસન ગોઠવી, ત્યાં અગ્નિનું આવાહન કરવું, જેમ પહેલાં કર્યું હતું તેમ.

સંપૂજ્ય દેવં દેવીં ચ તતઃ પૂર્ણાંતમાચરેત્ અથ વા સ્વાશ્રમોક્તં તુ વહ્નિકર્મ શિવાર્પણમ્

દેવ અને દેવીની પૂજા કરીને, પછી પૂર્ણાહુતિ કરવી. અથવા પોતાના આશ્રમ પ્રમાણે અગ્નિકર્મ શિવને અર્પણ કરવું.

બુદ્ધ્વા શિવાશ્રમી કુર્યાન્ન ચ તત્રાપરો વિધિઃ શિવાગ્નેર્ભસ્મસંગ્રાહ્યમગ્નિહોત્રોદ્ભવં તુ વા

સમજીને, જે શિવાશ્રમમાં સ્થિત છે એ જ વિધિ કરવી, બીજો કોઈ વિધાન નથી. શિવાગ્નિનું ભસ્મ કે અગ્નિહોત્રમાંથી ઉત્પન્ન થયેલું ભસ્મ એકત્ર કરવું.