શિવપુરાણમ્

દાનાદ્ધનકૃતં નશ્યેન્ના ઽન્યથાકલ્પકોટિભિઃ ક્વચિત્પાપેન પુણ્યં ચ વૃદ્ધિપૂર્વેણ નશ્યતિ

ધનથી થયેલું પાપ દાનથી નાશ પામે છે; નહિંતર, અનંત યૂગ સુધી પણ એ રહે છે. ક્યારેક અગાઉના પાપથી પુણ્ય પણ નાશ પામે છે.

બીજાંશશ્ચૈવ વૃદ્ધ્યંશો ભોગાંશઃ પુણ્યપાપયોઃ જ્ઞાનનાશ્યો હિ બીજાંશો વૃદ્ધિરુક્તપ્રકારતઃ

પાપ અને પુણ્યના બીજ, વૃદ્ધિ અને ભોગ એમ ત્રણ ભાગ હોય છે; જ્ઞાનથી બીજ ભાગ નાશ પામે છે, વૃદ્ધિ અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે નાશ પામે છે.

ભોજાંશો ભોગનાશ્યસ્તુ નાન્યથા પુણ્યકોટિભિઃ બીજપ્રરોહે નષ્ટે તુ શેષો ભોગાય કલ્પતે

ભોગ ભાગ તો ભોગથી જ નાશ પામે છે, બીજું કોઈ ઉપાય નથી—even અનેક પુણ્યથી પણ નહિ. જ્યારે બીજ નાશ પામે છે, ત્યારે જે બાકી રહે છે એ ભોગ માટે જ છે.

દેવાનાં પૂજયા ચૈવ બ્રહ્મણાનાં ચ દાનતઃ તપોધિક્યાચ્ચ કાલેન ભોગઃ સહ્યો ભવેન્નૃણામ્ તસ્માત્પાપમકૃત્વૈવ વસ્તવ્યંસ્સુખમિચ્છતા

દેવતાઓની પૂજા, બ્રાહ્મણોને દાન અને સમય સાથે વધતા તપથી મનુષ્યને ભોગ મળે છે; એટલે સુખ ઈચ્છનારએ પાપ કર્યા વિના જ જીવવું જોઈએ.

સદાચારં શ્રાવયાશુ યેન લોકાઞ્જયેદ્બુધઃ ધર્માધર્મમયાન્બ્રૂહિ સ્વર્ગનારકદાંસ્તથા

શીઘ્ર સારા આચાર શીખવો, જેના દ્વારા જ્ઞાની જગતને જીતે છે. ધર્મ અને અધર્મથી ભરેલા, સ્વર્ગ કે નરક આપતા કર્મો પણ કહો.

સદાચારયુતો વિદ્વાન્બ્રાહ્મણો નામ નામતઃ વેદાચારયુતો વિપ્રો હ્યેતૈરેકૈકવાન્દ્વિજઃ

જે વિદ્વાન અને સારા આચારી હોય, તેને નામે બ્રાહ્મણ કહે છે; જે વેદ જાણે છે, તે વિપ્ર કહેવાય છે—આ બંને દ્વિજ છે.

અલ્પાચારોલ્પવેદશ્ચ ક્ષત્રિયો રાજસેવકઃ કિંચિદાચારવાન્વૈશ્યઃ કૃષિવાણિજ્યકૃત્તયા

જેમના આચાર અને વેદજ્ઞાન ઓછું હોય, તે ક્ષત્રિય, રાજાની સેવા કરે છે; થોડો આચાર ધરાવતો વૈશ્ય છે, જે ખેતી અને વેપાર કરે છે.

શૂદ્રબ્રાહ્મણ ઇત્યુક્તઃ સ્વયમેવ હિ કર્ષકઃ અસૂયાલુઃ પરદ્રોહી ચંડાલદ્વિજ ઉચ્યતે

જેને શૂદ્ર કે બ્રાહ્મણ કહેવાય છે, એ ખરેખર ખેડૂત છે; અને જે ઈર્ષાળુ હોય, બીજાને નુકસાન પહોંચાડે, તેને ચંડાળ કે દ્વિજ કહેવાય છે.

પૃથિવીપાલકો રાજા ઇતરેક્ષત્રિયા મતાઃ ધાન્યાદિક્રયવાન્વૈશ્ય ઇતરો વણિગુચ્યતે

પૃથ્વીનું રક્ષણ કરતો રાજા ક્ષત્રિય ગણાય છે; અનાજ વગેરે વેચનાર વૈશ્ય કહેવાય છે અને બીજો વેપારી કહેવાય છે.

બ્રહ્મક્ષત્રિયવૈશ્યાનાં શુશ્રૂષુઃ શૂદ્ર ઉચ્યતે કર્ષકો વૃષલો જ્ઞેય ઇતરે ચૈવ દસ્યવઃ

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્યની સેવા કરનારને શૂદ્ર કહેવાય છે; ખેડૂતને વૃશલ કહેવાય છે અને બીજા બધાને દસ્યુ કહેવાય છે.

સર્વો હ્યુષઃપ્રાચીમુખશ્ચિન્તયેદ્દેવપૂર્વકાન્ ધર્માનર્થાંશ્ચ તત્ક્લેશાનાયં ચ વ્યયમેવ ચ

સવારના સમયે પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, ભગવાને જે ધર્મો નિર્ધાર્યા છે, જીવન ગુજરાનના ઉપાયો, તેમાં થતો કષ્ટ અને ખર્ચ—allનું મનન કરવું જોઈએ.

આયુર્દ્વેષશ્ચ મરણં પાપં ભાગ્યં તથૈવ ચ વ્યાધિઃ પુષ્ટિસ્તથા શક્તિઃ પ્રાતરુત્થાનદિક્ફલમ્

આયુષ્ય, દુશ્મનાવટ, મરણ, પાપ, ભાગ્ય, રોગ, પોષણ, શક્તિ અને વહેલી સવાર ઉઠવાનો લાભ—આ બધાનો વિચાર કરવો જોઈએ.

નિશાંત્યાયામોષા જ્ઞેયા યામાર્ધં સંધિરુચ્યતે તત્કાલે તુ સમુત્થાય વિણ્મૂત્રે વિસૃજેદ્દ્વિજઃ

રાત પૂરી થાય ત્યારે જે સમય આવે તેને ઉષા કહે છે; એક યામનું અડધું સંધ્યાકાળ કહેવાય છે. એ સમયે ઉઠીને દ્વિજએ મૂત્ર અને વિસર્જન કરવું જોઈએ.

ગૃહાદ્દૂરં તતો ગત્વા બાહ્યતઃ પ્રવૃતસ્તથા ઉદઙ્મુખઃ સમાવિશ્ય પ્રતિબંધે ઽન્યદિઙ્મુખઃ

ઘરથી દૂર જઈને, બહારની જગ્યા પર ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને પ્રવેશવું; જો ત્યાં અવરોધ હોય તો બીજી દિશા તરફ મોઢું કરી શકાય.

જલાગ્નિબ્રાહ્મણાદીનાં દેવાનાં નાભિમુખ્યતઃ લિંગં પિધાય વામેન મુખમન્યેન પાણિના

પાણી, અગ્નિ, બ્રાહ્મણ કે દેવતાઓ તરફ મોઢું ન રાખવું; ડાબા હાથથી અંગ ઢાંકી અને બીજા હાથથી મોઢું ઢાંકવું.

મલમુત્સૃજ્ય ચોત્થાય ન પશ્યેચ્ચૈવ તન્મલમ્ ઉદ્ધૃતેન જલેનૈવ શૌચં કુર્યાજ્જલાદ્બહિઃ

મળ વિસર્જન કર્યા પછી ઊભા થઈને એ ગંદકી તરફ જોવું નહીં; પાણી લઈને, પાણીની બહાર જ શરીર સાફ કરવું.

અથવા દેવપિત્રાર્ષતીર્થાવતરણં વિના સપ્ત વા પઞ્ચ વા ત્રીન્વા ગુદં સંશોધયેન્મૃદા

અથવા, દેવ, પિતૃ કે ઋષિ તીર્થમાં જવા વિના, માટીથી ગુદા ભાગને સાત, પાંચ કે ત્રણ વાર સાફ કરવું.

લિંગે કર્કોટમાત્રં તુ ગુદે પ્રસૃતિરિષ્યતે તત ઉત્થાય પદ્ધસ્તશૌચં ગણ્ડૂષમષ્ટકમ્

અંગને કર્કોટ સાપ જેટલી માટીથી સાફ કરવી, ગુદા ભાગને સારી રીતે ધોઈ લેવો. પછી ઊભા રહીને હાથ ધોવા અને મોઢું આઠ વાર કૂળાવવું.

યેન કેન ચ પત્રેણ કાષ્ઠેન ચ જલાદ્બહિઃ કાર્યં સંત્યજ્ય તર્જનીં દંતધાવનમીરિતમ્

કોઈ પણ વાસણ કે લાકડાથી, પાણીની બહાર, સાફ કરવું; તर्जની આંગળીનો ઉપયોગ ન કરવો. દાંત સાફ કરવું જરૂરી છે.

જલદેવાન્નમસ્કૃત્ય મંત્રેણ સ્નાનમાચરેત્ અશક્તઃ કંઠદઘ્નં વા કટિદઘ્નમથાપિ વા

પાણી અને દેવતાઓને મંત્રથી વંદન કરીને સ્નાન કરવું; જો શક્ય ન હોય તો ગળા સુધી કે કમર સુધી સ્નાન કરી શકાય.

આજાનુ જલમાવિશ્ય મંત્રસ્નાનં સમાચરેત્ દેવાદીંસ્તર્પયેદ્વિદ્વાંસ્તત્ર તીર્થજલેન ચ

મણકા સુધી પાણીમાં ઊતરીને મંત્રપૂર્વક સ્નાન કરવું; ત્યાં પવિત્ર પાણીથી દેવતાઓને અને અન્ય પિતૃઓને તર્પણ કરવું.

ધૌતવસ્ત્રં સમાદાય પઞ્ચકચ્છેન ધારયેત્ ઉત્તરીયં ચ કિં ચૈવ ધાર્યં સર્વેષુ કર્મસુ

ધોઈને સાફ કરેલું વસ્ત્ર પહેરી, પાંચ કચ્છથી ધારણ કરવું; ઉપરનું વસ્ત્ર પણ દરેક કર્મમાં પહેરવું જોઈએ.

નદ્યાદિતીર્થસ્નાને તુ સ્નાનવસ્ત્રં ન શોધયેત્ વાપીકૂપગૃહાદૌ તુ સ્નાનાદૂર્ધ્વં નયેદ્બુધઃ

નદી કે તીર્થમાં સ્નાન કરતી વખતે સ્નાનવસ્ત્ર ધોવું નહીં; પણ વાવ, કૂવા કે ઘરમાં સ્નાન કર્યા પછી બુદ્ધિમાન માણસે વસ્ત્ર ધોવું જોઈએ.

શિલાદાર્વાદિકે વાપિ જલે વાપિ સ્થલેપિ વા સંશોધ્ય પીડયેદ્વસ્ત્રં પિત્ઃણાં તૃપ્તયે દ્વિજાઃ

પથ્થર, ઘાસ, પાણી કે જમીન પર—ક્યાંય પણ વસ્ત્ર ધોઈને પિછી કાઢવી; પિતૃઓની તૃપ્તિ માટે, હે દ્વિજો.

જાબાલકોક્તમંત્રેણ ભસ્મના ચ ત્રિપુંડ્રકમ્ અન્યથા ચેજ્જલે પાત ઇતસ્તન્નરકમૃચ્છતિ

જાબાલક કહે તે મંત્રથી ભસ્મ લગાવીને ત્રિપુંડ કરવું; જો પાણીમાં કરશો તો એ પાપનું ફળ મળે છે.

આપોહિષ્ઠેતિ શિરસિ પ્રોક્ષયેત્પાપશાંતયે યસ્યેતિ મંત્રં પાદે તુ સંધિપ્રોક્ષણમુચ્યતે

પાપ દૂર કરવા માટે, 'આપોઃહિષ્ઠ' મંત્ર બોલી માથા પર પાણી છાંટવું જોઈએ; અને 'યસ્ય' મંત્ર પગ પર બોલી સંધિ પર પાણી છાંટવું કહેવાય છે.

પાદે મૂર્ધ્નિ હૃદિ ચૈવ મૂર્ધ્નિ હૃત્પાદ એવ ચ હૃત્પાદમૂર્ધ્નિ સંપ્રોક્ષ્ય મંત્રસ્નાનં વિદુર્બુધાઃ

પગ, માથું અને હૃદય પર, પછી ફરીથી માથું, હૃદય અને પગ પર, અને અંતે હૃદય, પગ અને માથું પર પાણી છાંટ્યા પછી, જ્ઞાની લોકો આને મંત્રસ્નાન કહે છે.

ઈષત્સ્પર્શે ચ દૌઃ સ્વાસ્થ્યે રાજરાષ્ટ્રભયે ઽપિ ચ અત્યાગતિકાલે ચ મંત્રસ્નાનં સમાચરેત્

થોડું સ્પર્શ થવાથી, બીમારીમાં, રાજા અથવા રાજ્યનો ભય હોય ત્યારે, અથવા લાંબા સમય સુધી દૂર રહેવાથી પણ, મંત્રસ્નાન કરવું જોઈએ.

પ્રાતઃ સૂર્યાનુવાકેન સાયમગ્ન્યનુવાકતઃ અપઃ પીત્વા તથામધ્યે પુનઃ પ્રોક્ષણમાચરેત્

સવારના સમયે સૂર્ય અનુવાકથી, સાંજે અગ્નિ અનુવાકથી, પાણી પીધા પછી અને મધ્યાહ્ને પણ ફરીથી પાણી છાંટવું જોઈએ.