શિવપુરાણમ્

ષડક્ષરેણ વા દેવં સૂક્તમન્ત્રેણ પૂજયેત્ શિવભક્તો જિતક્રોધો હ્યલબ્ધો લબ્ધ એવ ચ

કે પછી, જો કોઈ ભક્ત શિવજીને છ અક્ષરનાં મંત્રથી કે સ્તુતિમંત્રથી પૂજે છે, અને ગુસ્સા પર જીત મેળવી છે, એ ભલે કશું પ્રાપ્ત ન કર્યું હોય કે મેળવી લીધું હોય, તે સાચા અર્થમાં સિદ્ધિ પામે છે.

અલબ્ધાલ્લબ્ધ એવાત્ર વિશિષ્ટો નાત્ર સંશયઃ સ બ્રહ્માંગેન વા તેન સહંસેન વિમુચ્યતે

અહીં, જેને કશું મળ્યું નથી, તેને પણ મળ્યું જ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; એ બ્રહ્મા સાથે કે હંસ સાથે મુક્તિ પામે છે.

તસ્માન્નિત્યં શિવં ભક્ત્યા સૂક્તમન્ત્રેણ પૂજયેત્ એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં નિત્યમેવ વા

એથી, મનુષ્યે હંમેશાં ભક્તિપૂર્વક શિવજીની સ્તુતિમંત્રથી પૂજા કરવી જોઈએ—એકવાર, બે વખત, ત્રણ વખત કે રોજ રોજ, જેટલું બને તેટલું.

યે ઽર્ચયંતિ મહાદેવં વિજ્ઞેયાસ્તે મહેશ્વરાઃ જ્ઞાનેનાત્મસહાયેન નાર્ચિતો ભગવાઞ્છિવઃ

જે લોકો મહાદેવની પૂજા કરે છે, તેઓ પોતે પણ મહેશ્વર ગણાય છે; માત્ર જ્ઞાનથી, ભલે આત્માની મદદથી પણ, ભગવાન શિવની સાચી પૂજા થતી નથી.

સ ચિરં સંસરત્યસ્મિન્સંસારે દુઃખસાગરે દુર્લ્લભં પ્રાપ્ય માનુષ્યં મૂઢો નાર્ચયતે શિવમ્

એ માણસ આ સંસારના દુઃખના દરિયામાં લાંબા સમય સુધી ભટકતો રહે છે; દુર્લભ માનવ જન્મ મળ્યા પછી પણ, જો મૂર્ખ શિવજીની પૂજા કરતો નથી.

નિષ્ફલં તસ્ય તજ્જન્મ મોક્ષાય ન ભવેદ્યતઃ દુર્લ્લભં પ્રાપ્ય માનુષ્યં યે ઽર્ચયન્તિ પિનાકિનમ્

એવા માણસનું જન્મ નિષ્ફળ જાય છે, કારણ કે એથી મોક્ષ મળતો નથી; પણ જે દુર્લભ માનવ જન્મ પામી, પિનાકધારીની પૂજા કરે છે—

તેષાં હિ સફલં જન્મ કૃતાર્થાસ્તે નરોત્તમાઃ ભવભક્તિપરા યે ચ ભવપ્રણતચેતસઃ

એ લોકોનું જન્મ સાચે જ ફળદાયી બને છે; એવા શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો જીવનનું સાર્થકતા મેળવે છે, જે ભવના ભક્ત છે અને જેમનું મન ભવજીના ચરણોમાં વળગી ગયું છે.

ભવસંસ્મરણોદ્યુક્તા ન તે દુઃખસ્ય ભાગિનઃ ભવનાનિ મનોજ્ઞાનિ વિભ્રમાભરણાઃ સ્ત્રિયઃ

જે લોકો ભવજીનું સ્મરણ કરવા તત્પર રહે છે, તેઓ દુઃખના ભાગીદાર بنتા નથી; સુંદર ઘર, મોહક આભૂષણો, સ્ત્રીઓ—

ધનં ચાતૃપ્તિપર્યન્તં શિવપૂજાવિધેઃ ફલમ્ યે વાઞ્છન્તિ મહાભોગાન્રાજ્યં ચ ત્રિદશાલયે

અને ધન, જે ક્યારેય સંતોષ આપતું નથી—આ બધું શિવપૂજાના ફળરૂપે મળે છે, જે મહાભોગ અને દેવલોકનું રાજ્ય ઈચ્છે છે.

તે વાઞ્છન્તિ સદાકાલં હરસ્ય ચરણામ્બુજમ્ સૌભાગ્યં કાન્તિમદ્રૂપં સત્ત્વં ત્યાગાર્દ્રભાવતા

એ લોકો હંમેશાં હરજીના કમળ જેવા ચરણોની ઈચ્છા રાખે છે; સદભાગ્ય, સુંદરતા, તેજસ્વી રૂપ, સારા ગુણ અને ત્યાગથી પગેલું મન—

શૌર્યં વૈ જગતિ ખ્યાતિશ્શિવમર્ચયતો ભવેત્ તસ્માત્સર્વં પરિત્યજ્ય શિવૈકાહિતમાનસઃ

શિવજીની પૂજા કરનારને જગતમાં શૌર્ય અને યશ મળે છે; તેથી, બધું છોડીને, જેનું મન માત્ર શિવજીમાં એકાગ્ર છે—

શિવપૂજાવિધિં કુર્યાદ્યદીચ્છેચ્છિવમાત્મનઃ ત્વરિતં જીવિતં યાતિ ત્વરિતં યાતિ યૌવનમ્

જેને પોતાના માટે શિવજીને મેળવવાની ઈચ્છા હોય, તેણે શિવપૂજાની રીત કરવી જોઈએ; જીવન ઝડપથી પસાર થઈ જાય છે, યુવાની પણ ઝડપથી ઓસી પડી જાય છે—

ત્વરિતં વ્યાધિરભ્યેતિ તસ્માત્પૂજ્યઃ પિનાકધૃક્ યાવન્નાયાતિ મરણં યાવન્નાક્રમતે જરા

રોગ પણ ઝડપથી આવી જાય છે; એટલે પિનાકધારીની પૂજા કરવી જોઈએ, જ્યાં સુધી મૃત્યુ આવ્યું નથી, જ્યાં સુધી વૃદ્ધાવસ્થા આવી નથી—

યાવન્નેન્દ્રિયવૈકલ્યં તાવત્પૂજય શંકરમ્ ન શિવાર્ચનતુલ્યો ઽસ્તિ ધર્મો ઽન્યો ભુવનત્રયે

જ્યાં સુધી ઇન્દ્રિયોમાં શક્તિ છે, ત્યાં સુધી શંકરજીની પૂજા કરવી જોઈએ; ત્રણેય લોકમાં શિવપૂજાથી સમાન બીજું કોઈ ધર્મ નથી.

ઇતિ વિજ્ઞાય યત્નેન પૂજનીયસ્સદાશિવઃ દ્વારયાગં જવનિકાં પરિવારબલિક્રિયામ્

આ વાત સમજીને, મનુષ્યે પુરુષાર્થપૂર્વક સદાશિવજીની પૂજા કરવી જોઈએ—દરવાજાની વિધિ, પડદો અને પરિકર માટેની બલિ સાથે.

નિત્યોત્સવં ચ કુર્વીત પ્રસાદે યદિ પૂજયેત્ હવિર્નિવેદનાદૂર્ધ્વં સ્વયં ચાનુચરો ઽપિ વા

હંમેશાં ઉત્સવ કરવો જોઈએ, અને શક્ય હોય ત્યારે પ્રસાદ સમયે પૂજા કરવી જોઈએ; હવન અર્પણ કર્યા પછી, પોતે કે સહાયક દ્વારા પણ.

પ્રસાદપરિવારેભ્યો બલિં દદ્યાદ્યથાક્રમમ્ નિર્ગમ્ય સહ વાદિત્રૈસ્તદાશાભિમુખઃ સ્થિતઃ

પ્રસાદના પરિકરોને યોગ્ય ક્રમમાં બલિ આપવી, પછી વાદ્યયંત્રો સાથે બહાર જઈ, તે દિશામાં મોઢું કરીને ઊભા રહેવું.

પુષ્પં ધૂપં ચ દીપઞ્ચ દદ્યાદન્નં જલૈઃ સહ તતો દદ્યાન્મહાપીઠે તિષ્ઠન્બલિમુદઙ્મુખઃ

પછી ફૂલ, ધૂપ, દીવો, અન્ન અને પાણી ભેગાં કરીને, મહાપીઠ પર ઊભા રહીને, પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, શ્રદ્ધાપૂર્વક બલિ અર્પણ કરવો.

તતો નિવેદિતં દેવે યત્તદન્નાદિકં પુરા તત્સર્વં સાવશેષં વા ચણ્ડાય વિનિવેદયેત્

પછી દેવને જે અન્નાદિ વસ્તુઓ અર્પણ કરવામાં આવી હોય, તે બધું, બચેલું હોય કે ન હોય, ચંડને અર્પણ કરવું.

હુત્વા ચ વિધિવત્પશ્ચાત્પૂજાશેષં સમાપયેત્ કૃત્વા પ્રયોગં વિધિવદ્યાવન્મન્ત્રં જપં તતઃ

વિધિ પ્રમાણે હોમ કર્યા પછી, પૂજાનો બાકી રહેલો ભાગ પૂર્ણ કરવો. પછી વિધિ પ્રમાણે યજ્ઞની ક્રિયા પૂરી કરીને, જે મંત્ર કહેવામાં આવ્યો હોય તે જાપ કરવો.

નિત્યોત્સવં પ્રકુર્વીત યથોક્તં શિવશાસને વિપુલે તૈજસે પાત્રે રક્તપદ્મોપશોભિતે

શિવજીના આદેશ પ્રમાણે રોજનું ઉત્સવ કરવું. તેમાં વિશાળ, તેજસ્વી અને લાલ કમળોથી શોભિત પાત્રનો ઉપયોગ કરવો.

અસ્ત્રં પાશુપતં દિવ્યં તત્રાવાહ્ય સમર્ચયેત્ શિવસ્યારોપ્યઃ તત્પાત્રં દ્વિજસ્યાલંકૃતસ્ય ચ

ત્યાં દિવ્ય પાશુપતાસ્ત્રનું આવાહન કરીને પૂજન કરવું. શિવજીનું પાત્ર શોભાયમાન બ્રાહ્મણ પર મૂકવું.

ન્યસ્તાસ્ત્રવપુષા તેન દીપ્તયષ્ટિધરસ્ય ચ પ્રાસાદપરિવારેભ્યો બહિર્મંગલનિઃસ્વનૈઃ

જ્યારે પાત્ર પર શસ્ત્રનું સ્વરૂપ રાખવામાં આવે, તેજસ્વી દંડ ધારણ કરનાર બ્રાહ્મણ મંદિરમાંથી બહાર, શુભ ધ્વનિ સાથે જાય છે.

નૃત્યગેયાદિભિશ્ચૈવ સહ દીપધ્વજાદિભિઃ પ્રદક્ષિણત્રયં કૃત્વા ન દ્રુતં ચાવિલમ્બિતમ્

નૃત્ય, ગીત અને અન્ય ઉત્સવ સાથે, દીવો, ધ્વજ વગેરે લઈને, ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણ કરવી—ન તો બહુ ઝડપી, ન તો બહુ ધીમી.

મહાપીઠં સમાવૃત્ય ત્રિઃપ્રદક્ષિણયોગતઃ પુનઃ પ્રવિષ્ટો દ્વારસ્થો યજમાનઃ કૃતાઞ્જલિઃ આદાયાભ્યંતરં નીત્વા હ્યસ્ત્રમુદ્વાસયેત્ તતઃ

મહાપીઠની ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણ કરીને, યજમાન દ્વાર પાસે ઊભા રહી, હાથ જોડીને, અંદર પ્રવેશ કરે છે અને શસ્ત્રને અંદર લઈ જઈને વિદાય આપે છે.

પ્રદક્ષિણાદિકં કૃત્વા યથાપૂર્વોદિતં ક્રમાત્ આદાય ચાષ્ટપુષ્પાણિ પૂજામથ સમાપયેત્

પ્રદક્ષિણ અને અન્ય વિધિઓ પહેલાની રીતે પૂર્ણ કરીને, આઠ ફૂલ લઈને પૂજાનું સમાપન કરવું.

અથાગ્નિકાર્યં વક્ષ્યામિ કુણ્ડે વા સ્થંડિલે ઽપિ વા વેદ્યાં વા હ્યાયસે પાત્રે મૃન્મયે વા નવે શુભે

હવે હું અગ્નિકાર્ય સમજાવું છું—કુંડમાં, જમીન પર, વેદી પર, અથવા લોખંડના કે નવા શુભ માટીના પાત્રમાં પણ કરી શકાય.

આધાયાગ્નિં વિધાનેન સંસ્કૃત્ય ચ તતઃ પરમ્ તત્રારાધ્ય મહાદેવં હોમકર્મ સમાચરેત્

વિધિ પ્રમાણે અગ્નિ સ્થાપિત કરીને, યોગ્ય રીતે તૈયાર કર્યા પછી, ત્યાં મહાદેવનું પૂજન કરીને હોમ કરવું.

કુણ્ડં દ્વિહસ્તમાનં વા હસ્તમાત્રમથાપિ વા વૃત્તં વા ચતુરસ્રં વા કુર્યાદ્વેદિં ચ મણ્ડલમ્

કુંડ બે હથેળી જેટલું પહોળું, અથવા એક હથેળી જેટલું, ગોળ કે ચોરસ બનાવી શકાય; વેદી પર પણ મંડળ બનાવવું.