શિવપુરાણમ્

શિવમંત્રજપો ધ્યાનં હોમો યજ્ઞસ્તપઃશ્રુતમ્ દાનમધ્યયનં સર્વે ભાવાર્થં નાત્ર સંશયઃ

શિવમંત્રનો જપ, ધ્યાન, હોમ, યજ્ઞ, તપ, વેદશાસ્ત્રનું પઠન, દાન અને અભ્યાસ—આ બધું ભાવ માટે જ છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.

ભાવહીનો નરસ્સર્વં કૃત્વાપિ ન વિમુચ્યતે ભાવયુક્તઃ પુનસ્સર્વમકૃત્વાપિ વિમુચ્યતે

જે માણસ ભક્તિ વિના બધું કરે છે, તે છૂટકો પામતો નથી; પણ જે ભક્તિથી ભરેલો છે, એ કંઈ ન કરે તો પણ મુક્તિ પામે છે.

ચાંદ્રાયણસહસ્રૈશ્ચ પ્રાજાપત્યશતૈસ્તથા માસોપવાસૈશ્ચાન્યૈશ્ચ શિવભક્તસ્ય કિં પુનઃ

શિવના ભક્તને હજારો ચાંદ્રાયણ વ્રત, સૈંકડો પ્રજાપત્ય યજ્ઞ કે બીજા માસિક ઉપવાસોની જરૂર જ શું છે?

અભક્તા માનવાશ્ચાસ્મિંલ્લોકે ગિરિગુહાસુ ચ તપંતિ ચાલ્પભોગાર્થં ભક્તો ભાવેન મુચ્યતે

જે લોકો ભક્તિ વિના છે, તેઓ અહીં કે પહાડની ગુફાઓમાં તપ કરે છે, પણ માત્ર થોડા સુખ માટે; જ્યારે સાચા ભાવથી ભક્તિ કરનાર મુક્તિ પામે છે.

સાત્ત્વિકં મુક્તિદં કર્મ સત્ત્વે વૈ યોગિનઃ સ્થિતાઃ રાજસં સિદ્ધિદં કુર્યુઃ કર્મિણો રજસાવૃતાઃ

સાત્વિક કર્મ મુક્તિ આપે છે, અને યોગીઓ સત્વમાં સ્થિર રહે છે. રજોગુણમાં રહેનાર કર્મીઓ સફળતા આપતાં કર્મ કરે છે.

અસુરા રાક્ષસાશ્ચૈવ તમોગુણસમન્વિતાઃ ઐહિકાર્થં યજન્તીશં નરાશ્ચાન્યે ઽપિ તાદૃશાઃ

અસુરો અને રાક્ષસો તથા બીજા એવા લોકો, જેમા તમોગુણ છે, તેઓ ભગવાનને માત્ર દુન્યવી લાભ માટે પૂજે છે.

તામસં રાજસં વાપિ સાત્ત્વિકં ભાવમેવ ચ આશ્રિત્ય ભક્ત્યા પૂજાદ્યં કુર્વન્ભદ્રં સમશ્નુતે

કોઈનું સ્વભાવ તામસિક, રાજસિક કે સાત્વિક હોય, પણ જો તે ભક્તિથી ભગવાનની પૂજા કરે, તો તેને શુભફળ મળે છે.

યતઃ પાપાર્ણવાત્ત્રાતું ભક્તિર્નૌરિવ નિર્મિતા તસ્માદ્ભક્ત્યુપપન્નસ્ય રજસા તમસા ચ કિમ્

ભક્તિ એ પાપના દરિયાથી બચાવતી નાવ જેવી છે, તો જે ભક્તિથી ભરેલો છે, તેને રજોગુણ કે તમોગુણની જરૂર જ શું છે?

અન્ત્યજો વાધમો વાપિ મૂર્ખો વા પતિતો ઽપિ વા શિવં પ્રપન્નશ્ચેત્કૃષ્ણ પૂજ્યસ્સર્વસુરાસુરૈઃ

ભલે કોઈ અંત્યજ, અતિ નીચ, મૂર્ખ કે પતિત હોય, જો તે શિવને શરણ જાય, તો હે કૃષ્ણ, એ સર્વ દેવો અને દૈત્યોથી પણ પૂજ્ય બને છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ભક્ત્યૈવ શિવમર્ચયેત્ અભુક્તાનાં ક્વચિદપિ ફલં નાસ્તિ યતસ્તતઃ

એટલે બધા પ્રયત્નથી માત્ર ભક્તિથી જ શિવની પૂજા કરવી જોઈએ; કેમ કે ભક્તિ વિના ક્યાંય કોઈ ફળ નથી.

વક્ષ્યામ્યતિરહસ્યં તે શૃણુ કૃષ્ણ વચો મમ વેદૈશ્શાસ્ત્રૈર્વેદવિદ્ભિર્વિચાર્ય સુવિનિશ્ચિતમ્

હવે હું તને એક અત્યંત ગુપ્ત વાત કહું છું, હે કૃષ્ણ, મારા શબ્દો સાંભળ, જે વેદો, શાસ્ત્રો અને વિદ્વાનોના વિચાર પછી નિશ્ચિત થયેલી છે.

બ્રહ્મઘ્નો વા સુરાપો વા સ્તેયીવા ગુરુતલ્પગઃ માતૃહા પિતૃહા વાપિ વીરહા ભ્રૂણહાપિ વા

ભલે કોઈ બ્રાહ્મણહત્યા કરે, મદિરા પીવે, ચોરી કરે, ગુરુપત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરે, માતા-પિતા કે વીરનો વધ કરે, અથવા ગર્ભહત્યા કરે—

સંપૂજ્યામન્ત્રકં ભક્ત્યા શિવં પરમકારણમ્ તૈસ્તૈઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યેત વર્ષૈર્દ્વાદશભિઃ ક્રમાત્

જો તે ભક્તિપૂર્વક મંત્રથી પરમકારણ શિવની પૂજા કરે, તો તે આવા પાપોથી ક્રમશ: બાર વર્ષમાં મુક્ત થઈ જાય છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પતિતો ઽપિ યજેચ્છિવમ્ ભક્તશ્ચેન્નાપરઃ કશ્ચિદ્ભિક્ષાહારો જિતેંદ્રિયઃ

એટલે, ભલે કોઈ પતિત હોય, તેને પણ સર્વ પ્રયત્નથી શિવની પૂજા કરવી જોઈએ; જો તે ભક્ત છે, તો બીજું કોઈ નથી—ભલે તે ભિક્ષા પર જીવે અને ઇન્દ્રિયો પર કાબૂ રાખે.

કૃત્વાપિ સુમહત્પાપં ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણ તુ પૂજયેદ્યદિ દેવેશં તસ્માત્પાપાત્પ્રમુચ્યતે

ભલે કોઈએ મોટું પાપ કર્યું હોય, પણ જો તે ભક્તિથી પંચાક્ષરી મંત્રથી દેવોના દેવની પૂજા કરે, તો તે પાપમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ યે ચાન્યે વ્રતકર્શિતાઃ તેષામેતૈર્વ્રતૈર્નાસ્તિ શિવલોકસમાગમઃ

જે લોકો માત્ર પાણી, હવા કે બીજા કઠિન વ્રતો પર જીવે છે, તેમને માત્ર આવા વ્રતોથી શિવલોકની પ્રાપ્તિ થતી નથી.

ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણૈવ યઃ શિવં સકૃદર્ચયેત્ સોપિ ગચ્છેચ્છિવસ્થાનં શિવમન્ત્રસ્ય ગૌરવાત્

પણ જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક માત્ર એકવાર પણ પંચાક્ષરી મંત્રથી શિવની પૂજા કરે છે, તે પણ શિવના સ્થાનને પામે છે, શિવમંત્રના મહિમાથી.

તસ્માત્તપાંસિ યજ્ઞાંશ્ચ સર્વે સર્વસ્વદક્ષિણાઃ શિવમૂર્ત્યર્ચનસ્યૈતે કોટ્યંશેનાપિ નો સમાઃ

એટલે, બધા તપ, યજ્ઞ અને સર્વ દાન—even કરોડમાં એક ભાગ જેટલું પણ—શિવમૂર્તિની પૂજાની સરખામણીમાં નથી.

બદ્ધો વાપ્યથ મુક્તો વા પશ્ચાત્પઞ્ચાક્ષરેણ ચેત્ પૂજયન્મુચ્યતે ભક્તો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

કોઈ બંધનમાં હોય કે મુક્ત, જો પછી પંચાક્ષરી મંત્રથી પૂજા કરે, તો ભક્ત મુક્ત થઈ જાય છે—આમાં કોઈ શંકા રાખવી નહીં.

અરુદ્રો વા સરુદ્રો વા સૂક્તેન શિવમર્ચયેત્ યઃ સકૃત્પતિતો વાપિમૂઢો વા મુચ્યતે નરઃ

કોઈ ગુસ્સાવાળો હોય કે શાંત સ્વભાવનો હોય, જે પણ ભક્ત શ્રદ્ધાથી શિવજીની સ્તુતિ કરે છે, એ ભલે એકવાર પાપમાં પડી ગયો હોય કે ભટકી ગયો હોય, તે મનુષ્ય મુક્તિ પામે છે.

ષડક્ષરેણ વા દેવં સૂક્તમન્ત્રેણ પૂજયેત્ શિવભક્તો જિતક્રોધો હ્યલબ્ધો લબ્ધ એવ ચ

કે પછી, જો કોઈ ભક્ત શિવજીને છ અક્ષરનાં મંત્રથી કે સ્તુતિમંત્રથી પૂજે છે, અને ગુસ્સા પર જીત મેળવી છે, એ ભલે કશું પ્રાપ્ત ન કર્યું હોય કે મેળવી લીધું હોય, તે સાચા અર્થમાં સિદ્ધિ પામે છે.

અલબ્ધાલ્લબ્ધ એવાત્ર વિશિષ્ટો નાત્ર સંશયઃ સ બ્રહ્માંગેન વા તેન સહંસેન વિમુચ્યતે

અહીં, જેને કશું મળ્યું નથી, તેને પણ મળ્યું જ છે—આમાં કોઈ શંકા નથી; એ બ્રહ્મા સાથે કે હંસ સાથે મુક્તિ પામે છે.

તસ્માન્નિત્યં શિવં ભક્ત્યા સૂક્તમન્ત્રેણ પૂજયેત્ એકકાલં દ્વિકાલં વા ત્રિકાલં નિત્યમેવ વા

એથી, મનુષ્યે હંમેશાં ભક્તિપૂર્વક શિવજીની સ્તુતિમંત્રથી પૂજા કરવી જોઈએ—એકવાર, બે વખત, ત્રણ વખત કે રોજ રોજ, જેટલું બને તેટલું.

યે ઽર્ચયંતિ મહાદેવં વિજ્ઞેયાસ્તે મહેશ્વરાઃ જ્ઞાનેનાત્મસહાયેન નાર્ચિતો ભગવાઞ્છિવઃ

જે લોકો મહાદેવની પૂજા કરે છે, તેઓ પોતે પણ મહેશ્વર ગણાય છે; માત્ર જ્ઞાનથી, ભલે આત્માની મદદથી પણ, ભગવાન શિવની સાચી પૂજા થતી નથી.

સ ચિરં સંસરત્યસ્મિન્સંસારે દુઃખસાગરે દુર્લ્લભં પ્રાપ્ય માનુષ્યં મૂઢો નાર્ચયતે શિવમ્

એ માણસ આ સંસારના દુઃખના દરિયામાં લાંબા સમય સુધી ભટકતો રહે છે; દુર્લભ માનવ જન્મ મળ્યા પછી પણ, જો મૂર્ખ શિવજીની પૂજા કરતો નથી.

નિષ્ફલં તસ્ય તજ્જન્મ મોક્ષાય ન ભવેદ્યતઃ દુર્લ્લભં પ્રાપ્ય માનુષ્યં યે ઽર્ચયન્તિ પિનાકિનમ્

એવા માણસનું જન્મ નિષ્ફળ જાય છે, કારણ કે એથી મોક્ષ મળતો નથી; પણ જે દુર્લભ માનવ જન્મ પામી, પિનાકધારીની પૂજા કરે છે—

તેષાં હિ સફલં જન્મ કૃતાર્થાસ્તે નરોત્તમાઃ ભવભક્તિપરા યે ચ ભવપ્રણતચેતસઃ

એ લોકોનું જન્મ સાચે જ ફળદાયી બને છે; એવા શ્રેષ્ઠ મનુષ્યો જીવનનું સાર્થકતા મેળવે છે, જે ભવના ભક્ત છે અને જેમનું મન ભવજીના ચરણોમાં વળગી ગયું છે.

ભવસંસ્મરણોદ્યુક્તા ન તે દુઃખસ્ય ભાગિનઃ ભવનાનિ મનોજ્ઞાનિ વિભ્રમાભરણાઃ સ્ત્રિયઃ

જે લોકો ભવજીનું સ્મરણ કરવા તત્પર રહે છે, તેઓ દુઃખના ભાગીદાર بنتા નથી; સુંદર ઘર, મોહક આભૂષણો, સ્ત્રીઓ—

ધનં ચાતૃપ્તિપર્યન્તં શિવપૂજાવિધેઃ ફલમ્ યે વાઞ્છન્તિ મહાભોગાન્રાજ્યં ચ ત્રિદશાલયે

અને ધન, જે ક્યારેય સંતોષ આપતું નથી—આ બધું શિવપૂજાના ફળરૂપે મળે છે, જે મહાભોગ અને દેવલોકનું રાજ્ય ઈચ્છે છે.