શિવપુરાણમ્

શૈવૈર્માહેશ્વરૈશ્ચૈવ શ્રીમદ્ભિસ્સેવિતદ્વિજૈઃ એવમંતર્બહિર્વાથયથાશક્તિવિનિર્મિતૈઃ

શૈવ અને મહેશ્વર, તથા પૂજ્ય દ્વિજો દ્વારા સેવા પામતા, અંદર અને બહાર બંને, જે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નિર્મિત છે,

સ્થાને શિલામયે દાંતે દારવે ચેષ્ટકામયે કેવલં મૃન્મયે વાપિ પુણ્યારણ્યે ઽથ વા ગિરૌ

પથ્થર, લાકડું, ઈંટ કે માત્ર માટીથી બનેલા સ્થાનમાં, પુણ્યવનમાં કે પર્વત પર,

નદ્યાં દેવાલયે ઽન્યત્ર દેશે વાથ ગૃહે શુભે આઢ્યો વાથ દરિદ્રો વા સ્વકાં શક્તિમવંચયન્ દ્રવ્યૈર્ન્યાયાર્જિતૈરેવ ભક્ત્યા દેવં સમર્ચયેત્

નદીમાં, દેવાલયમાં, અન્ય કોઈ સ્થાનમાં, પ્રદેશમાં કે શુભ ઘર માં—ધનવાન હોય કે ગરીબ, પોતાની શક્તિ અવગણ્યા વિના, માત્ર યોગ્ય રીતે મેળવેલા ધનથી ભક્તિપૂર્વક દેવની પૂજા કરવી જોઈએ.

અથાન્યાયાર્જિતૈશ્ચાપિ ભક્ત્યા ચેચ્છિવમર્ચયેત્ ન તસ્ય પ્રત્યવાયો ઽસ્તિ ભાવવશ્યો યતઃ પ્રભુઃ

પરંતુ જો કોઈ અયોગ્ય રીતે મેળવેલા ધનથી પણ ભક્તિપૂર્વક શિવની પૂજા કરે, તો તેને કોઈ દોષ લાગતો નથી, કારણ કે ભગવાન ભક્તના ભાવથી બંધાય છે.

ન્યાયાર્જિતૈરપિ દ્રવ્યૈરભક્ત્યા પૂજયેદ્યદિ ન તત્ફલમવાપ્નોતિ ભક્તિરેવાત્ર કારણમ્

પણ જો કોઈ યોગ્ય રીતે મેળવેલા ધનથી પણ ભક્તિ વિના પૂજા કરે, તો તેને ફળ મળતું નથી; અહીં માત્ર ભક્તિ જ કારણ છે.

ભક્ત્યા વિત્તાનુસારેણ શિવમુદ્દિશ્ય યત્કૃતમ્ અલ્પે મહતિ વા તુલ્યં ફલમાઢ્યદરિદ્રયોઃ

ભક્તિથી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, શિવ માટે જે કંઈ કરવામાં આવે—થોડું કે વધારે—તેનું ફળ ધનવાન અને ગરીબ બંને માટે સમાન છે.

ભક્ત્યા પ્રચોદિતઃ કુર્યાદલ્પવિત્તોપિ માનવઃ મહાવિભવસારોપિ ન કુર્યાદ્ભક્તિવર્જિતઃ

ભક્તિથી પ્રેરિત થઈને ઓછું ધન ધરાવતો માનવી પણ કર્મ કરવો જોઈએ; પણ જે પાસે ઘણું ધન છે, જો તે ભક્તિ વિના હોય, તો તેને કર્મ કરવું નહીં.

સર્વસ્વમપિ યો દદ્યાચ્છિવે ભક્તિવિવર્જિતઃ ન તેન ફલભાક્સ સ્યાદ્ભક્તિરેવાત્ર કારણમ્

જો કોઈ ભક્તિ વિના શિવને બધું આપી દે, તો પણ તેને ફળ મળતું નથી; અહીં માત્ર ભક્તિ જ કારણ છે.

ન તત્તપોભિરત્યુગ્રૈર્ન ચ સર્વૈર્મહામખૈઃ ગચ્છેચ્છિવપુરં દિવ્યં મુક્ત્વા ભક્તિં શિવાત્મકમ્

કઠિન તપસ્યા કે બધા મહાન યજ્ઞો દ્વારા પણ, શિવરૂપ ભક્તિ વિના, કોઈને દિવ્ય શિવપુર મળતું નથી.

ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં કૃષ્ણ સર્વત્ર પરમેશ્વરે શિવે ભક્તિર્ન સંદેહસ્તયા ભક્તો વિમુચ્યતે

કૃષ્ણ, સર્વત્ર પરમેશ્વર શિવમાં ભક્તિ એ ગુપ્તમાં પણ વધુ ગુપ્ત છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી કે એ ભક્તિથી ભક્ત મુક્તિ પામે છે.

શિવમંત્રજપો ધ્યાનં હોમો યજ્ઞસ્તપઃશ્રુતમ્ દાનમધ્યયનં સર્વે ભાવાર્થં નાત્ર સંશયઃ

શિવમંત્રનો જપ, ધ્યાન, હોમ, યજ્ઞ, તપ, વેદશાસ્ત્રનું પઠન, દાન અને અભ્યાસ—આ બધું ભાવ માટે જ છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.

ભાવહીનો નરસ્સર્વં કૃત્વાપિ ન વિમુચ્યતે ભાવયુક્તઃ પુનસ્સર્વમકૃત્વાપિ વિમુચ્યતે

જે માણસ ભક્તિ વિના બધું કરે છે, તે છૂટકો પામતો નથી; પણ જે ભક્તિથી ભરેલો છે, એ કંઈ ન કરે તો પણ મુક્તિ પામે છે.

ચાંદ્રાયણસહસ્રૈશ્ચ પ્રાજાપત્યશતૈસ્તથા માસોપવાસૈશ્ચાન્યૈશ્ચ શિવભક્તસ્ય કિં પુનઃ

શિવના ભક્તને હજારો ચાંદ્રાયણ વ્રત, સૈંકડો પ્રજાપત્ય યજ્ઞ કે બીજા માસિક ઉપવાસોની જરૂર જ શું છે?

અભક્તા માનવાશ્ચાસ્મિંલ્લોકે ગિરિગુહાસુ ચ તપંતિ ચાલ્પભોગાર્થં ભક્તો ભાવેન મુચ્યતે

જે લોકો ભક્તિ વિના છે, તેઓ અહીં કે પહાડની ગુફાઓમાં તપ કરે છે, પણ માત્ર થોડા સુખ માટે; જ્યારે સાચા ભાવથી ભક્તિ કરનાર મુક્તિ પામે છે.

સાત્ત્વિકં મુક્તિદં કર્મ સત્ત્વે વૈ યોગિનઃ સ્થિતાઃ રાજસં સિદ્ધિદં કુર્યુઃ કર્મિણો રજસાવૃતાઃ

સાત્વિક કર્મ મુક્તિ આપે છે, અને યોગીઓ સત્વમાં સ્થિર રહે છે. રજોગુણમાં રહેનાર કર્મીઓ સફળતા આપતાં કર્મ કરે છે.

અસુરા રાક્ષસાશ્ચૈવ તમોગુણસમન્વિતાઃ ઐહિકાર્થં યજન્તીશં નરાશ્ચાન્યે ઽપિ તાદૃશાઃ

અસુરો અને રાક્ષસો તથા બીજા એવા લોકો, જેમા તમોગુણ છે, તેઓ ભગવાનને માત્ર દુન્યવી લાભ માટે પૂજે છે.

તામસં રાજસં વાપિ સાત્ત્વિકં ભાવમેવ ચ આશ્રિત્ય ભક્ત્યા પૂજાદ્યં કુર્વન્ભદ્રં સમશ્નુતે

કોઈનું સ્વભાવ તામસિક, રાજસિક કે સાત્વિક હોય, પણ જો તે ભક્તિથી ભગવાનની પૂજા કરે, તો તેને શુભફળ મળે છે.

યતઃ પાપાર્ણવાત્ત્રાતું ભક્તિર્નૌરિવ નિર્મિતા તસ્માદ્ભક્ત્યુપપન્નસ્ય રજસા તમસા ચ કિમ્

ભક્તિ એ પાપના દરિયાથી બચાવતી નાવ જેવી છે, તો જે ભક્તિથી ભરેલો છે, તેને રજોગુણ કે તમોગુણની જરૂર જ શું છે?

અન્ત્યજો વાધમો વાપિ મૂર્ખો વા પતિતો ઽપિ વા શિવં પ્રપન્નશ્ચેત્કૃષ્ણ પૂજ્યસ્સર્વસુરાસુરૈઃ

ભલે કોઈ અંત્યજ, અતિ નીચ, મૂર્ખ કે પતિત હોય, જો તે શિવને શરણ જાય, તો હે કૃષ્ણ, એ સર્વ દેવો અને દૈત્યોથી પણ પૂજ્ય બને છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ભક્ત્યૈવ શિવમર્ચયેત્ અભુક્તાનાં ક્વચિદપિ ફલં નાસ્તિ યતસ્તતઃ

એટલે બધા પ્રયત્નથી માત્ર ભક્તિથી જ શિવની પૂજા કરવી જોઈએ; કેમ કે ભક્તિ વિના ક્યાંય કોઈ ફળ નથી.

વક્ષ્યામ્યતિરહસ્યં તે શૃણુ કૃષ્ણ વચો મમ વેદૈશ્શાસ્ત્રૈર્વેદવિદ્ભિર્વિચાર્ય સુવિનિશ્ચિતમ્

હવે હું તને એક અત્યંત ગુપ્ત વાત કહું છું, હે કૃષ્ણ, મારા શબ્દો સાંભળ, જે વેદો, શાસ્ત્રો અને વિદ્વાનોના વિચાર પછી નિશ્ચિત થયેલી છે.

બ્રહ્મઘ્નો વા સુરાપો વા સ્તેયીવા ગુરુતલ્પગઃ માતૃહા પિતૃહા વાપિ વીરહા ભ્રૂણહાપિ વા

ભલે કોઈ બ્રાહ્મણહત્યા કરે, મદિરા પીવે, ચોરી કરે, ગુરુપત્ની સાથે દુર્વ્યવહાર કરે, માતા-પિતા કે વીરનો વધ કરે, અથવા ગર્ભહત્યા કરે—

સંપૂજ્યામન્ત્રકં ભક્ત્યા શિવં પરમકારણમ્ તૈસ્તૈઃ પાપૈઃ પ્રમુચ્યેત વર્ષૈર્દ્વાદશભિઃ ક્રમાત્

જો તે ભક્તિપૂર્વક મંત્રથી પરમકારણ શિવની પૂજા કરે, તો તે આવા પાપોથી ક્રમશ: બાર વર્ષમાં મુક્ત થઈ જાય છે.

તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન પતિતો ઽપિ યજેચ્છિવમ્ ભક્તશ્ચેન્નાપરઃ કશ્ચિદ્ભિક્ષાહારો જિતેંદ્રિયઃ

એટલે, ભલે કોઈ પતિત હોય, તેને પણ સર્વ પ્રયત્નથી શિવની પૂજા કરવી જોઈએ; જો તે ભક્ત છે, તો બીજું કોઈ નથી—ભલે તે ભિક્ષા પર જીવે અને ઇન્દ્રિયો પર કાબૂ રાખે.

કૃત્વાપિ સુમહત્પાપં ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણ તુ પૂજયેદ્યદિ દેવેશં તસ્માત્પાપાત્પ્રમુચ્યતે

ભલે કોઈએ મોટું પાપ કર્યું હોય, પણ જો તે ભક્તિથી પંચાક્ષરી મંત્રથી દેવોના દેવની પૂજા કરે, તો તે પાપમાંથી મુક્ત થઈ જાય છે.

અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ યે ચાન્યે વ્રતકર્શિતાઃ તેષામેતૈર્વ્રતૈર્નાસ્તિ શિવલોકસમાગમઃ

જે લોકો માત્ર પાણી, હવા કે બીજા કઠિન વ્રતો પર જીવે છે, તેમને માત્ર આવા વ્રતોથી શિવલોકની પ્રાપ્તિ થતી નથી.

ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણૈવ યઃ શિવં સકૃદર્ચયેત્ સોપિ ગચ્છેચ્છિવસ્થાનં શિવમન્ત્રસ્ય ગૌરવાત્

પણ જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક માત્ર એકવાર પણ પંચાક્ષરી મંત્રથી શિવની પૂજા કરે છે, તે પણ શિવના સ્થાનને પામે છે, શિવમંત્રના મહિમાથી.

તસ્માત્તપાંસિ યજ્ઞાંશ્ચ સર્વે સર્વસ્વદક્ષિણાઃ શિવમૂર્ત્યર્ચનસ્યૈતે કોટ્યંશેનાપિ નો સમાઃ

એટલે, બધા તપ, યજ્ઞ અને સર્વ દાન—even કરોડમાં એક ભાગ જેટલું પણ—શિવમૂર્તિની પૂજાની સરખામણીમાં નથી.

બદ્ધો વાપ્યથ મુક્તો વા પશ્ચાત્પઞ્ચાક્ષરેણ ચેત્ પૂજયન્મુચ્યતે ભક્તો નાત્ર કાર્યા વિચારણા

કોઈ બંધનમાં હોય કે મુક્ત, જો પછી પંચાક્ષરી મંત્રથી પૂજા કરે, તો ભક્ત મુક્ત થઈ જાય છે—આમાં કોઈ શંકા રાખવી નહીં.