શિવપુરાણમ્

આલયં ચ મહેશસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ રાજાવસથવત્કલ્પ્યં શિલ્પશાસ્ત્રોક્તલક્ષણમ્

મહેશ, શિવ, પરમાત્માનું આવાસ રાજમહેલ જેવું, શિલ્પશાસ્ત્રમાં વર્ણવેલા લક્ષણો મુજબ બનાવવું જોઈએ.

ઉચ્ચપ્રાકારસંભિન્નં ભૂધરાકારગોપુરમ્ અનેકરત્નસંચ્છન્નં હેમદ્વારકપાટકમ્

ઊંચી દિવાલો, પર્વત જેવું દ્વાર, અનેક રત્નોથી ઢંકાયેલું અને સોનાની પાટાવાળું દરવાજું હોવું જોઈએ.

તપ્તજાંબૂનદમયં રત્નસ્તમ્ભશતાવૃતમ્ મુક્તાદામવિતાનાઢ્યં વિદ્રુમદ્વારતોરણમ્

શુદ્ધ જાંબુનદ સોનાથી બનેલું, સૈંકડો રત્નસ્તંભોથી ઘેરાયેલું, મુક્તાની માળાના છત્રથી શોભિત અને પ્રવાળના દ્વાર તથા તોરણવાળું હોવું જોઈએ.

ચામીકરમયૈર્દિવ્યૈર્મુકુટૈઃ કુમ્ભલક્ષણૈઃ

સોનાથી બનેલા દિવ્ય મુગટો, જેમાં ઘડાની આકારની અળંકારિત છાપો હતાં,

રાજન્યાર્હનિવાસૈશ્ચ રાજવીથ્યાદિશોભિતૈઃ પ્રોચ્છ્રિતપ્રાંશુશિખરૈઃ પ્રાસાદૈશ્ચ સમંતતઃ

રાજાઓને યોગ્ય એવા મહેલો, રાજમાર્ગો અને બીજી સુંદરતાઓથી શોભિત, અને ચારે બાજુ ઊંચા અને ભવ્ય મહેલો,

આસ્થાનસ્થાનવર્યૈશ્ચ સ્થિતૈર્દિક્ષુ વિદિક્ષુ ચ અત્યન્તાલંકૃતપ્રાંતમંતરાવરણૈરિવ

દિશાઓ અને મધ્યસ્થ સ્થાનોએ ઉત્તમ બેઠકો અને સ્થાનોથી સુશોભિત, જાણે અંદરના ભાગમાં ખૂબ જ સુંદર શોભાવાળા પડદા હોય,

ઉત્તમસ્ત્રીસહસ્રૈશ્ચ નૃત્યગેયવિશારદૈઃ વેણુવીણાવિદગ્ધૈશ્ચ પુરુષૈર્બહુભિર્યુતમ્

હજારો શ્રેષ્ઠ સ્ત્રીઓ, જે નૃત્ય અને ગીતમાં નિપુણ છે, અને અનેક પુરુષો, જે વાંસળી અને વીણા વગાડવામાં કુશળ છે, એમની સાથે,

રક્ષિતં રક્ષિભિર્વીરૈર્ગજવાજિરથાન્વિતૈઃ અનેકપુષ્પવાટીભિરનેકૈશ્ચ સરોવરૈઃ

વીર રક્ષકો દ્વારા રક્ષિત, હાથી, ઘોડા અને રથ સાથે, અનેક ફૂલબાગો અને અનેક સરોવરો સાથે,

દીર્ઘિકાભિરનેકાભિર્દિગ્વિદિક્ષુ વિરાજિતમ્ વેદવેદાંતતત્ત્વજ્ઞૈશ્શિવશાસ્ત્રપરાયણૈઃ

દિશા-વિદિશામાં અનેક લાંબા તળાવોથી શોભાયમાન, અને જે લોકો વેદ, વેદાંત અને શિવશાસ્ત્રના તત્વ જાણે છે, એવા ભક્તો સાથે,

શિવાશ્રમરતૈર્ભક્તૈઃ શિવશાસ્ત્રોક્તલક્ષણૈઃ શાંતૈઃ સ્મિતમુખૈઃ સ્ફીતૈઃ સદાચારપરાયણૈઃ

શિવના આશ્રમોમાં આનંદ માણતા, શિવશાસ્ત્રમાં વર્ણવેલા લક્ષણોથી યુક્ત, શાંત, સ્મિતભર્યા, સમૃદ્ધ અને સદાચારમાં તત્પર એવા ભક્તો સાથે,

શૈવૈર્માહેશ્વરૈશ્ચૈવ શ્રીમદ્ભિસ્સેવિતદ્વિજૈઃ એવમંતર્બહિર્વાથયથાશક્તિવિનિર્મિતૈઃ

શૈવ અને મહેશ્વર, તથા પૂજ્ય દ્વિજો દ્વારા સેવા પામતા, અંદર અને બહાર બંને, જે પોતાની શક્તિ પ્રમાણે નિર્મિત છે,

સ્થાને શિલામયે દાંતે દારવે ચેષ્ટકામયે કેવલં મૃન્મયે વાપિ પુણ્યારણ્યે ઽથ વા ગિરૌ

પથ્થર, લાકડું, ઈંટ કે માત્ર માટીથી બનેલા સ્થાનમાં, પુણ્યવનમાં કે પર્વત પર,

નદ્યાં દેવાલયે ઽન્યત્ર દેશે વાથ ગૃહે શુભે આઢ્યો વાથ દરિદ્રો વા સ્વકાં શક્તિમવંચયન્ દ્રવ્યૈર્ન્યાયાર્જિતૈરેવ ભક્ત્યા દેવં સમર્ચયેત્

નદીમાં, દેવાલયમાં, અન્ય કોઈ સ્થાનમાં, પ્રદેશમાં કે શુભ ઘર માં—ધનવાન હોય કે ગરીબ, પોતાની શક્તિ અવગણ્યા વિના, માત્ર યોગ્ય રીતે મેળવેલા ધનથી ભક્તિપૂર્વક દેવની પૂજા કરવી જોઈએ.

અથાન્યાયાર્જિતૈશ્ચાપિ ભક્ત્યા ચેચ્છિવમર્ચયેત્ ન તસ્ય પ્રત્યવાયો ઽસ્તિ ભાવવશ્યો યતઃ પ્રભુઃ

પરંતુ જો કોઈ અયોગ્ય રીતે મેળવેલા ધનથી પણ ભક્તિપૂર્વક શિવની પૂજા કરે, તો તેને કોઈ દોષ લાગતો નથી, કારણ કે ભગવાન ભક્તના ભાવથી બંધાય છે.

ન્યાયાર્જિતૈરપિ દ્રવ્યૈરભક્ત્યા પૂજયેદ્યદિ ન તત્ફલમવાપ્નોતિ ભક્તિરેવાત્ર કારણમ્

પણ જો કોઈ યોગ્ય રીતે મેળવેલા ધનથી પણ ભક્તિ વિના પૂજા કરે, તો તેને ફળ મળતું નથી; અહીં માત્ર ભક્તિ જ કારણ છે.

ભક્ત્યા વિત્તાનુસારેણ શિવમુદ્દિશ્ય યત્કૃતમ્ અલ્પે મહતિ વા તુલ્યં ફલમાઢ્યદરિદ્રયોઃ

ભક્તિથી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, શિવ માટે જે કંઈ કરવામાં આવે—થોડું કે વધારે—તેનું ફળ ધનવાન અને ગરીબ બંને માટે સમાન છે.

ભક્ત્યા પ્રચોદિતઃ કુર્યાદલ્પવિત્તોપિ માનવઃ મહાવિભવસારોપિ ન કુર્યાદ્ભક્તિવર્જિતઃ

ભક્તિથી પ્રેરિત થઈને ઓછું ધન ધરાવતો માનવી પણ કર્મ કરવો જોઈએ; પણ જે પાસે ઘણું ધન છે, જો તે ભક્તિ વિના હોય, તો તેને કર્મ કરવું નહીં.

સર્વસ્વમપિ યો દદ્યાચ્છિવે ભક્તિવિવર્જિતઃ ન તેન ફલભાક્સ સ્યાદ્ભક્તિરેવાત્ર કારણમ્

જો કોઈ ભક્તિ વિના શિવને બધું આપી દે, તો પણ તેને ફળ મળતું નથી; અહીં માત્ર ભક્તિ જ કારણ છે.

ન તત્તપોભિરત્યુગ્રૈર્ન ચ સર્વૈર્મહામખૈઃ ગચ્છેચ્છિવપુરં દિવ્યં મુક્ત્વા ભક્તિં શિવાત્મકમ્

કઠિન તપસ્યા કે બધા મહાન યજ્ઞો દ્વારા પણ, શિવરૂપ ભક્તિ વિના, કોઈને દિવ્ય શિવપુર મળતું નથી.

ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં કૃષ્ણ સર્વત્ર પરમેશ્વરે શિવે ભક્તિર્ન સંદેહસ્તયા ભક્તો વિમુચ્યતે

કૃષ્ણ, સર્વત્ર પરમેશ્વર શિવમાં ભક્તિ એ ગુપ્તમાં પણ વધુ ગુપ્ત છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી કે એ ભક્તિથી ભક્ત મુક્તિ પામે છે.

શિવમંત્રજપો ધ્યાનં હોમો યજ્ઞસ્તપઃશ્રુતમ્ દાનમધ્યયનં સર્વે ભાવાર્થં નાત્ર સંશયઃ

શિવમંત્રનો જપ, ધ્યાન, હોમ, યજ્ઞ, તપ, વેદશાસ્ત્રનું પઠન, દાન અને અભ્યાસ—આ બધું ભાવ માટે જ છે; તેમાં કોઈ સંશય નથી.

ભાવહીનો નરસ્સર્વં કૃત્વાપિ ન વિમુચ્યતે ભાવયુક્તઃ પુનસ્સર્વમકૃત્વાપિ વિમુચ્યતે

જે માણસ ભક્તિ વિના બધું કરે છે, તે છૂટકો પામતો નથી; પણ જે ભક્તિથી ભરેલો છે, એ કંઈ ન કરે તો પણ મુક્તિ પામે છે.

ચાંદ્રાયણસહસ્રૈશ્ચ પ્રાજાપત્યશતૈસ્તથા માસોપવાસૈશ્ચાન્યૈશ્ચ શિવભક્તસ્ય કિં પુનઃ

શિવના ભક્તને હજારો ચાંદ્રાયણ વ્રત, સૈંકડો પ્રજાપત્ય યજ્ઞ કે બીજા માસિક ઉપવાસોની જરૂર જ શું છે?

અભક્તા માનવાશ્ચાસ્મિંલ્લોકે ગિરિગુહાસુ ચ તપંતિ ચાલ્પભોગાર્થં ભક્તો ભાવેન મુચ્યતે

જે લોકો ભક્તિ વિના છે, તેઓ અહીં કે પહાડની ગુફાઓમાં તપ કરે છે, પણ માત્ર થોડા સુખ માટે; જ્યારે સાચા ભાવથી ભક્તિ કરનાર મુક્તિ પામે છે.

સાત્ત્વિકં મુક્તિદં કર્મ સત્ત્વે વૈ યોગિનઃ સ્થિતાઃ રાજસં સિદ્ધિદં કુર્યુઃ કર્મિણો રજસાવૃતાઃ

સાત્વિક કર્મ મુક્તિ આપે છે, અને યોગીઓ સત્વમાં સ્થિર રહે છે. રજોગુણમાં રહેનાર કર્મીઓ સફળતા આપતાં કર્મ કરે છે.

અસુરા રાક્ષસાશ્ચૈવ તમોગુણસમન્વિતાઃ ઐહિકાર્થં યજન્તીશં નરાશ્ચાન્યે ઽપિ તાદૃશાઃ

અસુરો અને રાક્ષસો તથા બીજા એવા લોકો, જેમા તમોગુણ છે, તેઓ ભગવાનને માત્ર દુન્યવી લાભ માટે પૂજે છે.

તામસં રાજસં વાપિ સાત્ત્વિકં ભાવમેવ ચ આશ્રિત્ય ભક્ત્યા પૂજાદ્યં કુર્વન્ભદ્રં સમશ્નુતે

કોઈનું સ્વભાવ તામસિક, રાજસિક કે સાત્વિક હોય, પણ જો તે ભક્તિથી ભગવાનની પૂજા કરે, તો તેને શુભફળ મળે છે.

યતઃ પાપાર્ણવાત્ત્રાતું ભક્તિર્નૌરિવ નિર્મિતા તસ્માદ્ભક્ત્યુપપન્નસ્ય રજસા તમસા ચ કિમ્

ભક્તિ એ પાપના દરિયાથી બચાવતી નાવ જેવી છે, તો જે ભક્તિથી ભરેલો છે, તેને રજોગુણ કે તમોગુણની જરૂર જ શું છે?

અન્ત્યજો વાધમો વાપિ મૂર્ખો વા પતિતો ઽપિ વા શિવં પ્રપન્નશ્ચેત્કૃષ્ણ પૂજ્યસ્સર્વસુરાસુરૈઃ

ભલે કોઈ અંત્યજ, અતિ નીચ, મૂર્ખ કે પતિત હોય, જો તે શિવને શરણ જાય, તો હે કૃષ્ણ, એ સર્વ દેવો અને દૈત્યોથી પણ પૂજ્ય બને છે.