શિવપુરાણમ્

વાયવ્યાં પુનરૈશાન્યાં ચતુર્દિક્ષુ તતઃ પરમ્ ગર્ભાવરણમાખ્યાતં મન્ત્રસંઘાતમેવ વા

પશ્ચિમઉત્તર, ફરીથી ઉત્તરપૂર્વ, ચારેય દિશાઓમાં, પછી ગર્ભાવરણ કહેવામાં આવ્યું છે, અથવા મંત્રોના સમૂહ તરીકે પણ જાણવું.

હૃદયાદ્યસ્ત્રપર્યંતમથવાપિ સમર્ચયેત્ તદ્બહિઃ પૂર્વતઃ શક્રં યમં દક્ષિણતો યજેત્

હૃદયથી અસ્ત્ર સુધીના મંત્રો દ્વારા અથવા અન્ય રીતે પૂજા કરવી; તેના બહાર, પૂર્વ તરફ ઈન્દ્ર અને દક્ષિણ તરફ યમની પૂજા કરવી જોઈએ.

વરુણં વારુણે ભાગે ધનદં ચોત્તરે બુધઃ ઈશમૈશે ઽનલં સ્વીયે નૈરૃતે નિરૃતિં યજેત્

પશ્ચિમ ભાગમાં વરુણ, ઉત્તર ભાગમાં કુબેર, બુધ; ઉત્તરપૂર્વમાં અગ્નિ, દક્ષિણપશ્ચિમમાં નિૃતિની પૂજા કરવી જોઈએ.

મારુતે મારુતં વિષ્ણું નૈરૃતે વિધિમૈશ્વરે બહિઃપદ્મસ્ય વજ્રાદ્યાન્યબ્જાંતાન્યાયુધાન્યપિ

પશ્ચિમઉત્તર દિશામાં વાયુ, ઉત્તરપૂર્વમાં વિષ્ણુ, દક્ષિણપશ્ચિમમાં નિયમિત ઈશ્વર, અને કમળની બહાર વજ્ર વગેરે શસ્ત્રો સુધીની પણ પૂજા કરવી.

પ્રસિદ્ધરૂપાણ્યાશાસુ લોકેશાનાં ક્રમાદ્યજેત્ દેવં દેવીં ચ સંપ્રેક્ષ્ય સર્વાવરણદેવતાઃ

દિશાઓના જાણીતા સ્વરૂપોમાં ક્રમશઃ પૂજા કરવી; દેવ અને દેવીને જોઈને, બધાં આવરણ દેવતાઓની પૂજા કરવી.

બદ્ધાંજલિપુટા ધ્યેયાઃ સમાસીના યથાસુખમ્ સર્વાવરણદેવાનાં સ્વાભિધાનૈર્નમોયુતૈઃ

હાથ જોડીને, આરામથી બેઠા રહીને, બધાં આવરણ દેવતાઓનું ધ્યાન કરવું; તેમનાં પોતાનાં નામો લઈને નમન કરવું.

પુષ્પૈઃ સંપૂજનં કુર્યાન્નત્વા સર્વાન્યથાક્રમમ્ ગર્ભાવરણમેવાપિ યજેત્સ્વાવરણેન વા

ફૂલોથી પૂજન કરવું, બધાને ક્રમશઃ નમવું; ગર્ભાવરણની પણ પૂજા કરવી, અથવા પોતાના આવરણથી પણ કરી શકાય.

યોગે ધ્યાને જપે હોમે વાહ્યે વાભ્યંતરે ઽપિ વા હવિશ્ચ ષડ્વિધં દેયં શુદ્ધં મુદ્ગાન્નમેવ ચ

યોગ, ધ્યાન, જપ, હવન, બહાર કે અંદર, દરેકમાં છ પ્રકારનું, શુદ્ધ અને મગના અન્નથી બનેલું હવિષ્ય અર્પણ કરવું.

પાયસં દધિસંમિશ્રં ગૌડં ચ મધુનાપ્લુતમ્ એતેષ્વેકમનેકં વા નાનાવ્યંજનસંયુતમ્

દૂધ અને દહીંથી બનેલું પાયસ, ગોળ અને મધથી મીઠું કરેલું, એમાંથી કોઈ એક કે અનેક, વિવિધ વસ્તુઓ સાથે મિશ્રિત.

ગુડખંડન્વિતં દદ્યાન્મથિતં દધિ ચોત્તમમ્ ભક્ષ્યાણ્યપૂપમુખ્યાનિ સ્વાદુમંતિ ફલાનિ ચ

ગોળના ટુકડા સાથે મથેલું શ્રેષ્ઠ દહીં, તેમજ મુખ્ય ભક્ષ્ય, અપૂપ અને સ્વાદિષ્ટ ફળો અર્પણ કરવું.

રક્તચન્દનપુષ્પાઢ્યં પાનીયં ચાતિશીતલમ્ મૃદુ એલારસાક્તં ચ ખણ્ડં પૂગફલસ્ય ચ

લાલ ચંદન અને ફૂલો વડે શોભિત, ખૂબ ઠંડું પાણી, નરમ અને એલચીથી સુગંધિત, તથા પોગફળનો ટુકડો આપવો.

દલાનિ નાગવલ્લ્યાશ્ચ યુક્તાનિ ખદિરાદિભિઃ ગૌરાણિ સ્વર્ણવર્ણાનિ વિહિતાનિ શિવાનિ ચ શૈલમેવ સિતં ચૂર્ણં નાતિરૂક્ષં ન દૂષિતમ્

નાગવેલના પાન, ખખરા અને અન્ય પદાર્થો સાથે મિશ્ર, સફેદ અને સોનાની જેમ રંગીન, યોગ્ય રીતે તૈયાર કરેલા, શુભ; પર્વત જેવું સફેદ પાવડર, બહુ કરકસ કે અશુદ્ધ ન હોય.

કર્પૂરં ચાથ કંકોલં જાત્યાદિ ચ નવં શુભમ્ આલેપનં ચન્દનં સ્યાન્મૂલકાષ્ઠંરજોમયમ્

કપૂર, કંકોળ, તાજું અને શુભ જાફળ વગેરે; લપસવું ચંદનનું હોવું જોઈએ, જે મૂળ, લાકડાં અથવા ચૂર્ણમાંથી બનેલું હોય.

કસ્તૂરિકા કુંકુમં ચ રસો મૃગમદાત્મકઃ પુષ્પાણિ સુરભીણ્યેવ પવિત્રાણિ શુભાનિ ચ

કસ્તૂરી, કુંકુમ અને મૃગમદનો રસ; સુગંધિત, પવિત્ર અને શુભ ફૂલો.

નિર્ગંધાન્યુગ્રગંધાનિ દૂષિતાન્યુષિતાનિ ચ સ્વયમેવ વિશીર્ણાનિ ન દેયાનિ શિવાર્ચને

ગંધ વગરનાં, દુર્ગંધયુક્ત, બગડેલા, વાસી અથવા આપમેળે પડેલા ફૂલો શિવની પૂજામાં આપવું નહીં.

વાસાંસિ ચ મૃદૂન્યેવ તપનીયમયાનિ ચ વિદ્યુદ્વલયકલ્પાનિ ભૂષણાનિ વિશેષતઃ

કપડાં બહુ નરમ છે, અને કેટલાક શુદ્ધ સોનાથી બનેલા છે; ખાસ કરીને આભૂષણો વીજળીના વલય જેવા ચમકતા લાગે છે.

સર્વાણ્યેતાનિ કર્પૂરનિર્યાસાગુરુચન્દનૈઃ આધૂપિતાનિ પુષ્પૌઘૈર્વાસિતાનિ સમંતતઃ

આ બધું જ કપૂર, રેઝિન, અગર અને ચંદનથી સુગંધિત છે અને દરેક જગ્યાએ ફૂલોની ગંધથી મહેકતું છે.

ચન્દનાગુરુકર્પૂરકાષ્ઠગુગ્ગુલુચૂર્ણિકૈઃ ઘૃતેન મધુના ચૈવ સિદ્ધો ધૂપઃ પ્રશસ્યતે

ચંદન, અગર, કપૂર, લાકડું, ગુગ્ગળનો ચૂર્ણ, ઘી અને મધથી બનેલો ધૂપ ખૂબ પ્રશંસનીય છે.

કપિલાસમ્ભવેનૈવ ઘૃતેનાતિસુગન્ધિના નિત્યં પ્રદીપિતા દીપાઃ શસ્તાઃ કર્પૂરસંયુતાઃ

કપિલા ગાયના સુગંધિત ઘી અને કપૂર સાથે રોજ પ્રગટાવેલા દીવા ઉત્તમ ગણાય છે.

પઞ્ચગવ્યં ચ મધુરં પયો દધિ ઘૃતં તથા કપિલાસમ્ભવં શમ્ભોરિષ્ટં સ્નાને ચ પાનકે

પાંચ ગૌઉત્પન્ન વસ્તુઓ, મીઠું દૂધ, દહીં અને ઘી — બધું જ કપિલા ગાયનું — શંભુને સ્નાન અને પીવા માટે પ્રિય છે.

આસનાનિ ચ ભદ્રાણિ ગજદંતમયાનિ ચ સુવર્ણરત્નયુક્તાનિ ચિત્રાણ્યાસ્તરણાનિ ચ

હાથીદાંતના શુભ આસન, સોનાં અને રત્નોથી શોભિત, અને રંગબેરંગી સુંદર ઓઢણીઓ પાથરવી જોઈએ.

મૃદૂપધાનયુક્તાનિ સૂક્ષ્મતૂલમયાનિ ચ ઉચ્ચાવચાનિ રમ્યાણિ શયનાનિ સુખાનિ ચ

નરમ તકિયાંવાળા, સુંદર સૂક્ષ્મ કપાસના, ઊંચા-નીચા, આનંદદાયક અને આરામદાયક પથારો ગોઠવવા જોઈએ.

નદ્યસ્સમુદ્રગામિન્યા નટાદ્વામ્ભઃ સમાહૃતમ્ શીતઞ્ચ વસ્ત્રપૂતં તદ્વિશિષ્ટં સ્નાનપાનયોઃ

સમુદ્ર તરફ વહેતી નદીઓનું કે તળાવનું પાણી, ઠંડું અને કપડાંથી ગાળેલું, સ્નાન અને પીવા માટે શ્રેષ્ઠ છે.

છત્રં શશિનિભં ચારુ મુક્તાદામવિરાજિતમ્ નવરત્નચિતં દિવ્યં હેમદણ્ડમનોહરમ્

ચાંદની જેવું તેજસ્વી, મુક્તાની માળાઓથી શોભિત, નવ રત્નોથી જડિત, દિવ્ય અને સોનાની ડાંડીવાળું મનોહર છત્ર આપવું જોઈએ.

ચામરે ચ સિતે સૂક્ષ્મે ચામીકરપરિષ્કૃતે રાજહંસદ્વયાકારે રત્નદંડોપશોભિતે

સફેદ, બારીક, સોનાથી શોભિત, રાજહંસના જોડા જેવા આકારવાળા અને રત્નના ડાંડીવાળા ચામર પણ ગોઠવવા જોઈએ.

દર્પણં ચાપિ સુસ્નિગ્ધં દિવ્યગન્ધાનુલેપનમ્ સમંતાદ્રત્નસઞ્છન્નં સ્રગ્વૈરૈશ્ચાપિ ભૂષિતમ્

ખૂબ સ્પષ્ટ અને દિવ્ય સુગંધથી લિપ્ત દર્પણ, ચારેય બાજુ રત્નોથી ઢંકાયેલું અને હારોથી શોભિત હોવું જોઈએ.

ગમ્ભીરનિનદઃ શંખો હંસકુંદેન્દુસન્નિભઃ આસ્વપૃષ્ઠાદિદેશેષુ રત્નચામીકરાચિતઃ

ગંભીર અવાજવાળો શંખ, હંસ, કુંદ અથવા ચંદ્ર જેવો દેખાતો, પીઠ અને અન્ય ભાગોમાં રત્ન અને સોનાથી શોભિત હોવો જોઈએ.

કાહલાનિ ચ રમ્યાણિ નાનાનાદકરાણિ ચ સુવર્ણનિર્મિતાન્યેવ મૌક્તિકાલંકૃતાનિ ચ

સુંદર કાંસાના ઢોલ, વિવિધ અવાજ કરતા, સોનાથી બનેલા અને મુક્તાથી શોભિત હોવા જોઈએ.

ભેરીમૃદંગમુરજતિમિચ્છપટહાદયઃ સમુદ્રકલ્પસન્નાદાઃ કલ્પનીયાઃ પ્રયત્નતઃ

ઢોલ, મૃદંગ, નાના ઝાંઝ અને પટહા, સમુદ્ર જેવો ગુંજાવટવાળા, ખાસ કાળજીપૂર્વક ગોઠવવા જોઈએ.