શિવપુરાણમ્

અર્ઘ્યં પુષ્પાંજલિં દત્ત્વા બદ્ધ્વા મુદ્રાં યથાવિધિ પશ્ચાત્ક્ષમાપયેદ્દેવમુદ્વાસ્યાત્મનિ ચિંતયેત્

અર્ઘ્ય અને ફૂલોની અંજલિ આપી, નિયમ પ્રમાણે મુદ્રા બાંધી, પછી દેવતાને ક્ષમા માંગી, અંતે તેને પોતાના અંતરમાં ધ્યાન કરવું.

પાદ્યાદિમુખવાસાંતમર્ઘ્યાદ્યં ચાતિસંકટે પુષ્પવિક્ષેપમાત્રં વા કુર્યાદ્ભાવપુરસ્સરમ્

જ્યારે બહુ તંગી હોય ત્યારે, ફક્ત ફૂલો અર્પણ કરવું અથવા પાદ્યથી મોખલાં સુગંધ અને અર્ઘ્ય સુધીના મુખ્ય ક્રમ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવો.

તાવતૈવ પરો ધર્મો ભાવને સુકૃતો ભવેત્ અસંપૂજ્ય ન ભુઞ્જીત શિવમાપ્રાણસંચરાત્

એટલું કરવાથી પણ શ્રેષ્ઠ ધર્મ ભાવથી પૂર્ણ થાય છે; પૂજા કર્યા વિના ભોજન ન લેવો, સિવાય કે પ્રાણ છૂટવાના સંજોગમાં.

યદિ પાપસ્તુ ભુંજીત સ્વૈરં તય્સ ન નિષ્કૃતિઃ પ્રમાદેન તુ ભુંક્તે ચેત્તદુદ્ગીર્ય પ્રયત્નતઃ

પાપી માણસે મનમાની રીતે ભોજન લીધું હોય તો તેની કોઈ પ્રાયશ્ચિત્તિ નથી; પણ ભૂલથી ભોજન લીધું હોય તો પ્રયત્નપૂર્વક તેને બહાર કાઢવું.

સ્નાત્વા દ્વિગુણમભ્યર્ચ્ય દેવં દેવીમુપોષ્ય ચ શિવસ્યાયુતમભ્યસ્યેદ્બ્રહ્મચર્યપુરસ્સરમ્

સ્નાન કરીને, દેવતાનું દોઢું પૂજન કરીને, દેવી સાથે ઉપવાસ રાખીને, બ્રહ્મચર્યથી પૂર્વે દસ હજાર ગણું શિવપૂજન કરવું.

પરેદ્યુશ્શક્તિતો દત્ત્વા સુવર્ણાદ્યં શિવાય ચ શિવભક્તાય વા કૃત્વા મહાપૂજાં શુચિર્ભવેત્

બીજે દિવસે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, સોનું કે બીજું દાન શિવને કે શિવભક્તને આપવું, મહાપૂજા કરીને શુદ્ધ થવું.

અનુક્તં ચાત્ર પૂજાયાઃ કમલોપભયાદિવ યત્તદન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ સમાસાન્ન તુ વિસ્તરાત્

અહીં પૂજામાં જે કંઈ કહેવામાં આવ્યું નથી, જેમ કે કમળ અને અન્ય વસ્તુઓનો ઉપયોગ, તેનું હું સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન કરીશ, વિગતે નહીં.

હવિર્નિવેદનાત્પૂર્વં દીપદાનાદનન્તરમ્ કુર્યાદાવરણાભ્યર્ચાં પ્રાપ્તે નીરાજને ઽથ વા

હવિષ્ય અર્પણ કરતાં પહેલાં અને દીવો અર્પણ કર્યા પછી, દીપારાધન સમયે કે ત્યારે, આવરણોની પૂજા કરવી જોઈએ.

તત્રેશાનાદિસદ્યાંતં રુદ્રાદ્યસ્ત્રાંતમેવ ચ શિવસ્ય વા શિવાયાશ્ચ પ્રથમાવરણે જપેત્

પ્રથમ આવરણમાં, ઈશાનથી સદ્યા સુધી અને રુદ્રથી અસ્ત્ર સુધીના મંત્રો અથવા શિવ અને શિવાની પૂજા માટે જપ કરવો જોઈએ.

ઐશાન્યાં પૂર્વભાગે ચ દક્ષિણે ચોત્તરે તથા પશ્ચિમે ચ તથાગ્નેય્યામૈશાન્યાં નૈરૃતે તથા

ઉત્તરપૂર્વ, પૂર્વ, દક્ષિણ, ઉત્તર, પશ્ચિમ, દક્ષિણપૂર્વ, ઉત્તરપૂર્વ અને દક્ષિણપશ્ચિમ દિશાઓમાં પણ એ જ રીતે—

વાયવ્યાં પુનરૈશાન્યાં ચતુર્દિક્ષુ તતઃ પરમ્ ગર્ભાવરણમાખ્યાતં મન્ત્રસંઘાતમેવ વા

પશ્ચિમઉત્તર, ફરીથી ઉત્તરપૂર્વ, ચારેય દિશાઓમાં, પછી ગર્ભાવરણ કહેવામાં આવ્યું છે, અથવા મંત્રોના સમૂહ તરીકે પણ જાણવું.

હૃદયાદ્યસ્ત્રપર્યંતમથવાપિ સમર્ચયેત્ તદ્બહિઃ પૂર્વતઃ શક્રં યમં દક્ષિણતો યજેત્

હૃદયથી અસ્ત્ર સુધીના મંત્રો દ્વારા અથવા અન્ય રીતે પૂજા કરવી; તેના બહાર, પૂર્વ તરફ ઈન્દ્ર અને દક્ષિણ તરફ યમની પૂજા કરવી જોઈએ.

વરુણં વારુણે ભાગે ધનદં ચોત્તરે બુધઃ ઈશમૈશે ઽનલં સ્વીયે નૈરૃતે નિરૃતિં યજેત્

પશ્ચિમ ભાગમાં વરુણ, ઉત્તર ભાગમાં કુબેર, બુધ; ઉત્તરપૂર્વમાં અગ્નિ, દક્ષિણપશ્ચિમમાં નિૃતિની પૂજા કરવી જોઈએ.

મારુતે મારુતં વિષ્ણું નૈરૃતે વિધિમૈશ્વરે બહિઃપદ્મસ્ય વજ્રાદ્યાન્યબ્જાંતાન્યાયુધાન્યપિ

પશ્ચિમઉત્તર દિશામાં વાયુ, ઉત્તરપૂર્વમાં વિષ્ણુ, દક્ષિણપશ્ચિમમાં નિયમિત ઈશ્વર, અને કમળની બહાર વજ્ર વગેરે શસ્ત્રો સુધીની પણ પૂજા કરવી.

પ્રસિદ્ધરૂપાણ્યાશાસુ લોકેશાનાં ક્રમાદ્યજેત્ દેવં દેવીં ચ સંપ્રેક્ષ્ય સર્વાવરણદેવતાઃ

દિશાઓના જાણીતા સ્વરૂપોમાં ક્રમશઃ પૂજા કરવી; દેવ અને દેવીને જોઈને, બધાં આવરણ દેવતાઓની પૂજા કરવી.

બદ્ધાંજલિપુટા ધ્યેયાઃ સમાસીના યથાસુખમ્ સર્વાવરણદેવાનાં સ્વાભિધાનૈર્નમોયુતૈઃ

હાથ જોડીને, આરામથી બેઠા રહીને, બધાં આવરણ દેવતાઓનું ધ્યાન કરવું; તેમનાં પોતાનાં નામો લઈને નમન કરવું.

પુષ્પૈઃ સંપૂજનં કુર્યાન્નત્વા સર્વાન્યથાક્રમમ્ ગર્ભાવરણમેવાપિ યજેત્સ્વાવરણેન વા

ફૂલોથી પૂજન કરવું, બધાને ક્રમશઃ નમવું; ગર્ભાવરણની પણ પૂજા કરવી, અથવા પોતાના આવરણથી પણ કરી શકાય.

યોગે ધ્યાને જપે હોમે વાહ્યે વાભ્યંતરે ઽપિ વા હવિશ્ચ ષડ્વિધં દેયં શુદ્ધં મુદ્ગાન્નમેવ ચ

યોગ, ધ્યાન, જપ, હવન, બહાર કે અંદર, દરેકમાં છ પ્રકારનું, શુદ્ધ અને મગના અન્નથી બનેલું હવિષ્ય અર્પણ કરવું.

પાયસં દધિસંમિશ્રં ગૌડં ચ મધુનાપ્લુતમ્ એતેષ્વેકમનેકં વા નાનાવ્યંજનસંયુતમ્

દૂધ અને દહીંથી બનેલું પાયસ, ગોળ અને મધથી મીઠું કરેલું, એમાંથી કોઈ એક કે અનેક, વિવિધ વસ્તુઓ સાથે મિશ્રિત.

ગુડખંડન્વિતં દદ્યાન્મથિતં દધિ ચોત્તમમ્ ભક્ષ્યાણ્યપૂપમુખ્યાનિ સ્વાદુમંતિ ફલાનિ ચ

ગોળના ટુકડા સાથે મથેલું શ્રેષ્ઠ દહીં, તેમજ મુખ્ય ભક્ષ્ય, અપૂપ અને સ્વાદિષ્ટ ફળો અર્પણ કરવું.

રક્તચન્દનપુષ્પાઢ્યં પાનીયં ચાતિશીતલમ્ મૃદુ એલારસાક્તં ચ ખણ્ડં પૂગફલસ્ય ચ

લાલ ચંદન અને ફૂલો વડે શોભિત, ખૂબ ઠંડું પાણી, નરમ અને એલચીથી સુગંધિત, તથા પોગફળનો ટુકડો આપવો.

દલાનિ નાગવલ્લ્યાશ્ચ યુક્તાનિ ખદિરાદિભિઃ ગૌરાણિ સ્વર્ણવર્ણાનિ વિહિતાનિ શિવાનિ ચ શૈલમેવ સિતં ચૂર્ણં નાતિરૂક્ષં ન દૂષિતમ્

નાગવેલના પાન, ખખરા અને અન્ય પદાર્થો સાથે મિશ્ર, સફેદ અને સોનાની જેમ રંગીન, યોગ્ય રીતે તૈયાર કરેલા, શુભ; પર્વત જેવું સફેદ પાવડર, બહુ કરકસ કે અશુદ્ધ ન હોય.

કર્પૂરં ચાથ કંકોલં જાત્યાદિ ચ નવં શુભમ્ આલેપનં ચન્દનં સ્યાન્મૂલકાષ્ઠંરજોમયમ્

કપૂર, કંકોળ, તાજું અને શુભ જાફળ વગેરે; લપસવું ચંદનનું હોવું જોઈએ, જે મૂળ, લાકડાં અથવા ચૂર્ણમાંથી બનેલું હોય.

કસ્તૂરિકા કુંકુમં ચ રસો મૃગમદાત્મકઃ પુષ્પાણિ સુરભીણ્યેવ પવિત્રાણિ શુભાનિ ચ

કસ્તૂરી, કુંકુમ અને મૃગમદનો રસ; સુગંધિત, પવિત્ર અને શુભ ફૂલો.

નિર્ગંધાન્યુગ્રગંધાનિ દૂષિતાન્યુષિતાનિ ચ સ્વયમેવ વિશીર્ણાનિ ન દેયાનિ શિવાર્ચને

ગંધ વગરનાં, દુર્ગંધયુક્ત, બગડેલા, વાસી અથવા આપમેળે પડેલા ફૂલો શિવની પૂજામાં આપવું નહીં.

વાસાંસિ ચ મૃદૂન્યેવ તપનીયમયાનિ ચ વિદ્યુદ્વલયકલ્પાનિ ભૂષણાનિ વિશેષતઃ

કપડાં બહુ નરમ છે, અને કેટલાક શુદ્ધ સોનાથી બનેલા છે; ખાસ કરીને આભૂષણો વીજળીના વલય જેવા ચમકતા લાગે છે.

સર્વાણ્યેતાનિ કર્પૂરનિર્યાસાગુરુચન્દનૈઃ આધૂપિતાનિ પુષ્પૌઘૈર્વાસિતાનિ સમંતતઃ

આ બધું જ કપૂર, રેઝિન, અગર અને ચંદનથી સુગંધિત છે અને દરેક જગ્યાએ ફૂલોની ગંધથી મહેકતું છે.

ચન્દનાગુરુકર્પૂરકાષ્ઠગુગ્ગુલુચૂર્ણિકૈઃ ઘૃતેન મધુના ચૈવ સિદ્ધો ધૂપઃ પ્રશસ્યતે

ચંદન, અગર, કપૂર, લાકડું, ગુગ્ગળનો ચૂર્ણ, ઘી અને મધથી બનેલો ધૂપ ખૂબ પ્રશંસનીય છે.

કપિલાસમ્ભવેનૈવ ઘૃતેનાતિસુગન્ધિના નિત્યં પ્રદીપિતા દીપાઃ શસ્તાઃ કર્પૂરસંયુતાઃ

કપિલા ગાયના સુગંધિત ઘી અને કપૂર સાથે રોજ પ્રગટાવેલા દીવા ઉત્તમ ગણાય છે.