શિવપુરાણમ્

હૈમે ચ રાજતે તામ્રે પાત્રે વા મૃન્મયે શુભે પદ્મકૈશ્શોભિતૈઃ પુષ્પૈર્બીજૈર્દધ્યક્ષતાદિભિઃ

સોનાં, ચાંદીનાં, તાંબાંનાં અથવા શુભ માટીનાં વાસણમાં, કમળ, સુંદર ફૂલો, બીજ, દહીં, અખંડિત ચોખા વગેરેથી શોભાયમાન કરીને—

ત્રિશૂલશંખયુગ્માબ્જનન્દ્યાવર્તૈઃ કરીષજૈઃ શ્રીવત્સસ્વસ્તિકાદર્શવજ્રૈર્વહ્ન્યાદિચિહ્નિતૈઃ

ત્રિશૂલ, શંખની જોડી, કમળ, નંદ્યાવર્ત ચિહ્નો, ગાયના ગોબરથી કરેલા નિશાન, શ્રીવત્સ, સ્વસ્તિક, અરીસા, વજ્ર, અગ્નિ અને બીજા શુભ ચિહ્નો સાથે—

અષ્ટૌ પ્રદીપાન્પરિતો વિધાયૈકં તુ મધ્યમે તેષુ વામાદિકાશ્ચિન્ત્યાઃ પૂજ્યાશ્ચ નવ શક્તયઃ

આઠ દીવા ચારે બાજુ અને એક દીવો વચ્ચે રાખીને, ડાબી બાજુથી આરંભ કરીને નવ શક્તિઓનું ધ્યાન કરીને પૂજન કરવું.

કવચેન સમાચ્છાદ્ય સંરક્ષ્યાસ્ત્રેણ સર્વતઃ ધેનુમુદ્રાં ચ સંદર્શ્ય પાણિભ્યાં પાત્રમુદ્ધરેત્

કવચથી ઢાંકી, દરેક બાજુથી શસ્ત્રોથી રક્ષા કરીને, બંને હાથથી ગાયની મુદ્રા બતાવીને વાસણ ઉંચકવું.

અથવારોપયેત્પાત્રે પઞ્ચદીપાન્યથાક્રમમ્ વિદિક્ષ્વપિ ચ મધ્યે ચ દીપમેકમથાપિ વા

અથવા તો, વાસણમાં ક્રમશઃ પાંચ દીવા મૂકી શકાય, અથવા દિશાઓમાં અને વચ્ચે એક-એક દીવો, અથવા માત્ર એક દીવો પણ મૂકી શકાય.

તતસ્તત્પાત્રમુદ્ધૃત્ય લિંગાદેરુપરિ ક્રમાત્ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણયોગેન ભ્રામયેન્મૂલવિદ્યયા

પછી એ વાસણ લઈને, ક્રમશઃ લિંગ અથવા બીજા પ્રતિમાના ઉપર ત્રણ વાર મૂળ મંત્ર સાથે ફરવું.

દદ્યાદર્ઘ્યં તતો મૂર્ધ્નિ ભસિતં ચ સુગંધિતમ્ કૃત્વા પુષ્પાંજલિં પશ્ચાદુપહારાન્નિવેદયેત્

પછી મસ્તક પર અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું, સુગંધિત ભસ્મ ચડાવવું, પછી ફૂલોની અંજલિ આપી, ભોજનનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો.

પાનીયં ચ તતો દદ્યાદ્દત્ત્વા વાચમનં પુનઃ પઞ્ચસૌગંધિકોપેતં તામ્બૂલં ચ નિવેદયેત્

પછી પાણી અર્પણ કરવું, પછી મોઢું ધોવા માટે પાણી આપી, પાંચ પ્રકારની સુગંધવાળું પાન પણ અર્પણ કરવું.

પ્રોક્ષયેત્પ્રોક્ષણીયાનિ ગાનનાટ્યાનિ કારયેત્ લિંગાદૌ શિવયોશ્ચિન્તાં કૃત્વા શક્ત્યજપેચ્છિવમ્

જે છાંટવું હોય તે છાંટી, ગીત અને નૃત્ય કરાવવું, લિંગ પાસે શિવ અને અન્ય દેવતાઓનું ધ્યાન કરીને, શક્તિ મંત્રનું મનમાં જાપ કરવું.

પ્રદક્ષિણં પ્રણામં ચ સ્તવં ચાત્મસમર્પણમ્ વિજ્ઞાપનં ચ કાર્યાણાં કુર્યાદ્વિનયપૂર્વકમ્

પ્રદક્ષિણા, પ્રણામ, સ્તુતિ, આત્મસમર્પણ અને વિનમ્રતાપૂર્વક પોતાની ઇચ્છાઓ રજૂ કરીને, આ બધું શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવું.

અર્ઘ્યં પુષ્પાંજલિં દત્ત્વા બદ્ધ્વા મુદ્રાં યથાવિધિ પશ્ચાત્ક્ષમાપયેદ્દેવમુદ્વાસ્યાત્મનિ ચિંતયેત્

અર્ઘ્ય અને ફૂલોની અંજલિ આપી, નિયમ પ્રમાણે મુદ્રા બાંધી, પછી દેવતાને ક્ષમા માંગી, અંતે તેને પોતાના અંતરમાં ધ્યાન કરવું.

પાદ્યાદિમુખવાસાંતમર્ઘ્યાદ્યં ચાતિસંકટે પુષ્પવિક્ષેપમાત્રં વા કુર્યાદ્ભાવપુરસ્સરમ્

જ્યારે બહુ તંગી હોય ત્યારે, ફક્ત ફૂલો અર્પણ કરવું અથવા પાદ્યથી મોખલાં સુગંધ અને અર્ઘ્ય સુધીના મુખ્ય ક્રમ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવો.

તાવતૈવ પરો ધર્મો ભાવને સુકૃતો ભવેત્ અસંપૂજ્ય ન ભુઞ્જીત શિવમાપ્રાણસંચરાત્

એટલું કરવાથી પણ શ્રેષ્ઠ ધર્મ ભાવથી પૂર્ણ થાય છે; પૂજા કર્યા વિના ભોજન ન લેવો, સિવાય કે પ્રાણ છૂટવાના સંજોગમાં.

યદિ પાપસ્તુ ભુંજીત સ્વૈરં તય્સ ન નિષ્કૃતિઃ પ્રમાદેન તુ ભુંક્તે ચેત્તદુદ્ગીર્ય પ્રયત્નતઃ

પાપી માણસે મનમાની રીતે ભોજન લીધું હોય તો તેની કોઈ પ્રાયશ્ચિત્તિ નથી; પણ ભૂલથી ભોજન લીધું હોય તો પ્રયત્નપૂર્વક તેને બહાર કાઢવું.

સ્નાત્વા દ્વિગુણમભ્યર્ચ્ય દેવં દેવીમુપોષ્ય ચ શિવસ્યાયુતમભ્યસ્યેદ્બ્રહ્મચર્યપુરસ્સરમ્

સ્નાન કરીને, દેવતાનું દોઢું પૂજન કરીને, દેવી સાથે ઉપવાસ રાખીને, બ્રહ્મચર્યથી પૂર્વે દસ હજાર ગણું શિવપૂજન કરવું.

પરેદ્યુશ્શક્તિતો દત્ત્વા સુવર્ણાદ્યં શિવાય ચ શિવભક્તાય વા કૃત્વા મહાપૂજાં શુચિર્ભવેત્

બીજે દિવસે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, સોનું કે બીજું દાન શિવને કે શિવભક્તને આપવું, મહાપૂજા કરીને શુદ્ધ થવું.

અનુક્તં ચાત્ર પૂજાયાઃ કમલોપભયાદિવ યત્તદન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ સમાસાન્ન તુ વિસ્તરાત્

અહીં પૂજામાં જે કંઈ કહેવામાં આવ્યું નથી, જેમ કે કમળ અને અન્ય વસ્તુઓનો ઉપયોગ, તેનું હું સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન કરીશ, વિગતે નહીં.

હવિર્નિવેદનાત્પૂર્વં દીપદાનાદનન્તરમ્ કુર્યાદાવરણાભ્યર્ચાં પ્રાપ્તે નીરાજને ઽથ વા

હવિષ્ય અર્પણ કરતાં પહેલાં અને દીવો અર્પણ કર્યા પછી, દીપારાધન સમયે કે ત્યારે, આવરણોની પૂજા કરવી જોઈએ.

તત્રેશાનાદિસદ્યાંતં રુદ્રાદ્યસ્ત્રાંતમેવ ચ શિવસ્ય વા શિવાયાશ્ચ પ્રથમાવરણે જપેત્

પ્રથમ આવરણમાં, ઈશાનથી સદ્યા સુધી અને રુદ્રથી અસ્ત્ર સુધીના મંત્રો અથવા શિવ અને શિવાની પૂજા માટે જપ કરવો જોઈએ.

ઐશાન્યાં પૂર્વભાગે ચ દક્ષિણે ચોત્તરે તથા પશ્ચિમે ચ તથાગ્નેય્યામૈશાન્યાં નૈરૃતે તથા

ઉત્તરપૂર્વ, પૂર્વ, દક્ષિણ, ઉત્તર, પશ્ચિમ, દક્ષિણપૂર્વ, ઉત્તરપૂર્વ અને દક્ષિણપશ્ચિમ દિશાઓમાં પણ એ જ રીતે—

વાયવ્યાં પુનરૈશાન્યાં ચતુર્દિક્ષુ તતઃ પરમ્ ગર્ભાવરણમાખ્યાતં મન્ત્રસંઘાતમેવ વા

પશ્ચિમઉત્તર, ફરીથી ઉત્તરપૂર્વ, ચારેય દિશાઓમાં, પછી ગર્ભાવરણ કહેવામાં આવ્યું છે, અથવા મંત્રોના સમૂહ તરીકે પણ જાણવું.

હૃદયાદ્યસ્ત્રપર્યંતમથવાપિ સમર્ચયેત્ તદ્બહિઃ પૂર્વતઃ શક્રં યમં દક્ષિણતો યજેત્

હૃદયથી અસ્ત્ર સુધીના મંત્રો દ્વારા અથવા અન્ય રીતે પૂજા કરવી; તેના બહાર, પૂર્વ તરફ ઈન્દ્ર અને દક્ષિણ તરફ યમની પૂજા કરવી જોઈએ.

વરુણં વારુણે ભાગે ધનદં ચોત્તરે બુધઃ ઈશમૈશે ઽનલં સ્વીયે નૈરૃતે નિરૃતિં યજેત્

પશ્ચિમ ભાગમાં વરુણ, ઉત્તર ભાગમાં કુબેર, બુધ; ઉત્તરપૂર્વમાં અગ્નિ, દક્ષિણપશ્ચિમમાં નિૃતિની પૂજા કરવી જોઈએ.

મારુતે મારુતં વિષ્ણું નૈરૃતે વિધિમૈશ્વરે બહિઃપદ્મસ્ય વજ્રાદ્યાન્યબ્જાંતાન્યાયુધાન્યપિ

પશ્ચિમઉત્તર દિશામાં વાયુ, ઉત્તરપૂર્વમાં વિષ્ણુ, દક્ષિણપશ્ચિમમાં નિયમિત ઈશ્વર, અને કમળની બહાર વજ્ર વગેરે શસ્ત્રો સુધીની પણ પૂજા કરવી.

પ્રસિદ્ધરૂપાણ્યાશાસુ લોકેશાનાં ક્રમાદ્યજેત્ દેવં દેવીં ચ સંપ્રેક્ષ્ય સર્વાવરણદેવતાઃ

દિશાઓના જાણીતા સ્વરૂપોમાં ક્રમશઃ પૂજા કરવી; દેવ અને દેવીને જોઈને, બધાં આવરણ દેવતાઓની પૂજા કરવી.

બદ્ધાંજલિપુટા ધ્યેયાઃ સમાસીના યથાસુખમ્ સર્વાવરણદેવાનાં સ્વાભિધાનૈર્નમોયુતૈઃ

હાથ જોડીને, આરામથી બેઠા રહીને, બધાં આવરણ દેવતાઓનું ધ્યાન કરવું; તેમનાં પોતાનાં નામો લઈને નમન કરવું.

પુષ્પૈઃ સંપૂજનં કુર્યાન્નત્વા સર્વાન્યથાક્રમમ્ ગર્ભાવરણમેવાપિ યજેત્સ્વાવરણેન વા

ફૂલોથી પૂજન કરવું, બધાને ક્રમશઃ નમવું; ગર્ભાવરણની પણ પૂજા કરવી, અથવા પોતાના આવરણથી પણ કરી શકાય.

યોગે ધ્યાને જપે હોમે વાહ્યે વાભ્યંતરે ઽપિ વા હવિશ્ચ ષડ્વિધં દેયં શુદ્ધં મુદ્ગાન્નમેવ ચ

યોગ, ધ્યાન, જપ, હવન, બહાર કે અંદર, દરેકમાં છ પ્રકારનું, શુદ્ધ અને મગના અન્નથી બનેલું હવિષ્ય અર્પણ કરવું.

પાયસં દધિસંમિશ્રં ગૌડં ચ મધુનાપ્લુતમ્ એતેષ્વેકમનેકં વા નાનાવ્યંજનસંયુતમ્

દૂધ અને દહીંથી બનેલું પાયસ, ગોળ અને મધથી મીઠું કરેલું, એમાંથી કોઈ એક કે અનેક, વિવિધ વસ્તુઓ સાથે મિશ્રિત.