શિવપુરાણમ્

વંશદ્વયપિત્ઃણાં ચ કુલકોટ્યુદ્ધરં વિદુઃ કૃષ્ણવેણ્યાં પ્રશંસંતિ મીનગે ચ ગુરૌ રવૌ

આવા કર્મો અનંત પેઢી સુધીના પિતૃઓને ઉદ્ધાર કરે છે; કૃષ્ણવેણી તટે અને ખાસ કરીને સૂર્ય મીન રાશિમાં હોય ત્યારે એનું વિશેષ મહિમા છે.

તત્તત્તીર્થે ચ તન્માસિ સ્નાનમિંદ્રપદપ્રદમ્ ગંગાં વા સહ્યજાં વાપિ સમાશ્રિત્ય વસેદ્બુધઃ

દરેક પવિત્ર તીર્થમાં, તેના નિર્ધારિત મહિનામાં સ્નાન કરવાથી ઇન્દ્રપદ મળે છે; જ્ઞાની મનુષ્યએ ગંગા કે સહ્યાદ્રીથી નીકળતી નદીઓના કિનારે રહેવું જોઈએ.

તત્કાલકૃતપાપસ્ય ક્ષયો ભવતિ નિશ્ચિતમ્ રુદ્રલોકપ્રદાન્યેવ સંતિ ક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

એ સમયે કરેલા પાપો નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે; અનેક ક્ષેત્રો એવા છે, જે રુદ્રલોક આપે છે.

તામ્રપર્ણી વેગવતી બ્રહ્મલોકફલપ્રદે તયોસ્તીરે હિ સંત્યેવ ક્ષેત્રાણિ સ્વર્ગદાનિ ચ

તામ્રપર્ણી અને વેગવતી નદીઓ બ્રહ્મલોકનું ફળ આપે છે; એમના કિનારે સ્વર્ગ આપતી અનેક પવિત્ર ભૂમિઓ છે.

સંતિ ક્ષેત્રાણિ તન્મધ્યે પુણ્યદાનિ ચ ભૂરિશઃ તત્ર તત્ર વસન્પ્રાજ્ઞસ્તાદૃશં ચ ફલં લભેત્

એ બધામાં ઘણી પવિત્ર ભૂમિઓ છે, જે પુણ્ય આપે છે; જ્ઞાની મનુષ્ય જ્યાં જ્યાં રહે છે, ત્યાં તે યોગ્ય ફળ પામે છે.

સદાચારેણ સદ્વૃત્ત્યા સદા ભાવનયાપિ ચ વસેદ્દયાલુઃ પ્રાજ્ઞો વૈ નાન્યથા તત્ફલં લભેત્

સદા સારા આચાર, સારા વર્તન અને સતત ભાવે રહેવું—એ રીતે દયાળુ અને જ્ઞાની મનુષ્યએ ત્યાં રહેવું જોઈએ; નહિંતર એ ફળ મળતું નથી.

પુણ્યક્ષેત્રે કૃતં પુણ્યં બહુધા ઋદ્ધિમૃચ્છતિ પુણ્યક્ષેત્રે કૃતં પાપં મહદણ્વપિ જાયતે

પવિત્ર ભૂમિમાં કરેલું પુણ્ય અનેક રીતે વૃદ્ધિ પામે છે; પણ એ જ ભૂમિમાં કરેલું પાપ બહુ મોટું બને છે.

તત્કાલં જીવનાર્થશ્ચેત્પુણ્યેન ક્ષયમેષ્યતિ પુણ્યમૈશ્વર્યદં પ્રાહુઃ કાયિકં વાચિકં તથા

એ સમયે, જો જીવન માટે પુણ્ય કરે છે તો નાશ આવે છે; કાયિક કે વાચિક પુણ્ય બંને ઐશ્વર્ય આપે છે એવું કહેવાય છે.

માનસં ચ તથા પાપં તાદૃશં નાશયેદ્દ્વિજાઃ માનસં વજ્રલેપં તુ કલ્પકલ્પાનુગં તથા

મનથી થયેલું પાપ પણ, દ્વિજોએ, એ જ રીતે નાશ પામે છે; પણ મનનું પાપ તો વજ્ર જેવી મજબૂત લપેટ હોય છે, જે યૂગો સુધી રહે છે.

ધ્યાનાદેવ હિ તન્નશ્યેન્નાન્યથા નાશમૃચ્છતિ વાચિકં જપજાલેન કાયિકં કાયશોષણાત્

મનનું પાપ માત્ર ધ્યાનથી જ નાશ પામે છે; બીજું કોઈ ઉપાય નથી. વાણીથી થયેલું પાપ જપથી અને શરીરથી થયેલું પાપ તપથી નાશ પામે છે.

દાનાદ્ધનકૃતં નશ્યેન્ના ઽન્યથાકલ્પકોટિભિઃ ક્વચિત્પાપેન પુણ્યં ચ વૃદ્ધિપૂર્વેણ નશ્યતિ

ધનથી થયેલું પાપ દાનથી નાશ પામે છે; નહિંતર, અનંત યૂગ સુધી પણ એ રહે છે. ક્યારેક અગાઉના પાપથી પુણ્ય પણ નાશ પામે છે.

બીજાંશશ્ચૈવ વૃદ્ધ્યંશો ભોગાંશઃ પુણ્યપાપયોઃ જ્ઞાનનાશ્યો હિ બીજાંશો વૃદ્ધિરુક્તપ્રકારતઃ

પાપ અને પુણ્યના બીજ, વૃદ્ધિ અને ભોગ એમ ત્રણ ભાગ હોય છે; જ્ઞાનથી બીજ ભાગ નાશ પામે છે, વૃદ્ધિ અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે નાશ પામે છે.

ભોજાંશો ભોગનાશ્યસ્તુ નાન્યથા પુણ્યકોટિભિઃ બીજપ્રરોહે નષ્ટે તુ શેષો ભોગાય કલ્પતે

ભોગ ભાગ તો ભોગથી જ નાશ પામે છે, બીજું કોઈ ઉપાય નથી—even અનેક પુણ્યથી પણ નહિ. જ્યારે બીજ નાશ પામે છે, ત્યારે જે બાકી રહે છે એ ભોગ માટે જ છે.

દેવાનાં પૂજયા ચૈવ બ્રહ્મણાનાં ચ દાનતઃ તપોધિક્યાચ્ચ કાલેન ભોગઃ સહ્યો ભવેન્નૃણામ્ તસ્માત્પાપમકૃત્વૈવ વસ્તવ્યંસ્સુખમિચ્છતા

દેવતાઓની પૂજા, બ્રાહ્મણોને દાન અને સમય સાથે વધતા તપથી મનુષ્યને ભોગ મળે છે; એટલે સુખ ઈચ્છનારએ પાપ કર્યા વિના જ જીવવું જોઈએ.

સદાચારં શ્રાવયાશુ યેન લોકાઞ્જયેદ્બુધઃ ધર્માધર્મમયાન્બ્રૂહિ સ્વર્ગનારકદાંસ્તથા

શીઘ્ર સારા આચાર શીખવો, જેના દ્વારા જ્ઞાની જગતને જીતે છે. ધર્મ અને અધર્મથી ભરેલા, સ્વર્ગ કે નરક આપતા કર્મો પણ કહો.

સદાચારયુતો વિદ્વાન્બ્રાહ્મણો નામ નામતઃ વેદાચારયુતો વિપ્રો હ્યેતૈરેકૈકવાન્દ્વિજઃ

જે વિદ્વાન અને સારા આચારી હોય, તેને નામે બ્રાહ્મણ કહે છે; જે વેદ જાણે છે, તે વિપ્ર કહેવાય છે—આ બંને દ્વિજ છે.

અલ્પાચારોલ્પવેદશ્ચ ક્ષત્રિયો રાજસેવકઃ કિંચિદાચારવાન્વૈશ્યઃ કૃષિવાણિજ્યકૃત્તયા

જેમના આચાર અને વેદજ્ઞાન ઓછું હોય, તે ક્ષત્રિય, રાજાની સેવા કરે છે; થોડો આચાર ધરાવતો વૈશ્ય છે, જે ખેતી અને વેપાર કરે છે.

શૂદ્રબ્રાહ્મણ ઇત્યુક્તઃ સ્વયમેવ હિ કર્ષકઃ અસૂયાલુઃ પરદ્રોહી ચંડાલદ્વિજ ઉચ્યતે

જેને શૂદ્ર કે બ્રાહ્મણ કહેવાય છે, એ ખરેખર ખેડૂત છે; અને જે ઈર્ષાળુ હોય, બીજાને નુકસાન પહોંચાડે, તેને ચંડાળ કે દ્વિજ કહેવાય છે.

પૃથિવીપાલકો રાજા ઇતરેક્ષત્રિયા મતાઃ ધાન્યાદિક્રયવાન્વૈશ્ય ઇતરો વણિગુચ્યતે

પૃથ્વીનું રક્ષણ કરતો રાજા ક્ષત્રિય ગણાય છે; અનાજ વગેરે વેચનાર વૈશ્ય કહેવાય છે અને બીજો વેપારી કહેવાય છે.

બ્રહ્મક્ષત્રિયવૈશ્યાનાં શુશ્રૂષુઃ શૂદ્ર ઉચ્યતે કર્ષકો વૃષલો જ્ઞેય ઇતરે ચૈવ દસ્યવઃ

બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્યની સેવા કરનારને શૂદ્ર કહેવાય છે; ખેડૂતને વૃશલ કહેવાય છે અને બીજા બધાને દસ્યુ કહેવાય છે.

સર્વો હ્યુષઃપ્રાચીમુખશ્ચિન્તયેદ્દેવપૂર્વકાન્ ધર્માનર્થાંશ્ચ તત્ક્લેશાનાયં ચ વ્યયમેવ ચ

સવારના સમયે પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, ભગવાને જે ધર્મો નિર્ધાર્યા છે, જીવન ગુજરાનના ઉપાયો, તેમાં થતો કષ્ટ અને ખર્ચ—allનું મનન કરવું જોઈએ.

આયુર્દ્વેષશ્ચ મરણં પાપં ભાગ્યં તથૈવ ચ વ્યાધિઃ પુષ્ટિસ્તથા શક્તિઃ પ્રાતરુત્થાનદિક્ફલમ્

આયુષ્ય, દુશ્મનાવટ, મરણ, પાપ, ભાગ્ય, રોગ, પોષણ, શક્તિ અને વહેલી સવાર ઉઠવાનો લાભ—આ બધાનો વિચાર કરવો જોઈએ.

નિશાંત્યાયામોષા જ્ઞેયા યામાર્ધં સંધિરુચ્યતે તત્કાલે તુ સમુત્થાય વિણ્મૂત્રે વિસૃજેદ્દ્વિજઃ

રાત પૂરી થાય ત્યારે જે સમય આવે તેને ઉષા કહે છે; એક યામનું અડધું સંધ્યાકાળ કહેવાય છે. એ સમયે ઉઠીને દ્વિજએ મૂત્ર અને વિસર્જન કરવું જોઈએ.

ગૃહાદ્દૂરં તતો ગત્વા બાહ્યતઃ પ્રવૃતસ્તથા ઉદઙ્મુખઃ સમાવિશ્ય પ્રતિબંધે ઽન્યદિઙ્મુખઃ

ઘરથી દૂર જઈને, બહારની જગ્યા પર ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને પ્રવેશવું; જો ત્યાં અવરોધ હોય તો બીજી દિશા તરફ મોઢું કરી શકાય.

જલાગ્નિબ્રાહ્મણાદીનાં દેવાનાં નાભિમુખ્યતઃ લિંગં પિધાય વામેન મુખમન્યેન પાણિના

પાણી, અગ્નિ, બ્રાહ્મણ કે દેવતાઓ તરફ મોઢું ન રાખવું; ડાબા હાથથી અંગ ઢાંકી અને બીજા હાથથી મોઢું ઢાંકવું.

મલમુત્સૃજ્ય ચોત્થાય ન પશ્યેચ્ચૈવ તન્મલમ્ ઉદ્ધૃતેન જલેનૈવ શૌચં કુર્યાજ્જલાદ્બહિઃ

મળ વિસર્જન કર્યા પછી ઊભા થઈને એ ગંદકી તરફ જોવું નહીં; પાણી લઈને, પાણીની બહાર જ શરીર સાફ કરવું.

અથવા દેવપિત્રાર્ષતીર્થાવતરણં વિના સપ્ત વા પઞ્ચ વા ત્રીન્વા ગુદં સંશોધયેન્મૃદા

અથવા, દેવ, પિતૃ કે ઋષિ તીર્થમાં જવા વિના, માટીથી ગુદા ભાગને સાત, પાંચ કે ત્રણ વાર સાફ કરવું.

લિંગે કર્કોટમાત્રં તુ ગુદે પ્રસૃતિરિષ્યતે તત ઉત્થાય પદ્ધસ્તશૌચં ગણ્ડૂષમષ્ટકમ્

અંગને કર્કોટ સાપ જેટલી માટીથી સાફ કરવી, ગુદા ભાગને સારી રીતે ધોઈ લેવો. પછી ઊભા રહીને હાથ ધોવા અને મોઢું આઠ વાર કૂળાવવું.

યેન કેન ચ પત્રેણ કાષ્ઠેન ચ જલાદ્બહિઃ કાર્યં સંત્યજ્ય તર્જનીં દંતધાવનમીરિતમ્

કોઈ પણ વાસણ કે લાકડાથી, પાણીની બહાર, સાફ કરવું; તर्जની આંગળીનો ઉપયોગ ન કરવો. દાંત સાફ કરવું જરૂરી છે.