શિવપુરાણમ્

પવમાનેન રુદ્રેણ નીલેન ત્વરિતેન ચ લિંગસૂક્તાદિસૂક્તૈશ્ચ શિરસાથર્વણેન ચ

પવમાન, રુદ્ર, નીલ, ત્વરિત સ્તોત્રો, લિંગસૂક્ત અને અન્ય સૂક્તો, તથા અથર્વશિરસ વડે પણ,

ઋગ્ભિશ્ચ સામભિઃ શૈવૈર્બ્રહ્મભિશ્ચાપિ પઞ્ચભિઃ સ્નાપયેદ્દેવદેવેશં શિવેન પ્રણવેન ચ

ઋગ્વેદ, સામવેદ, પાંચ શૈવ બ્રાહ્મણ સ્તોત્રો અને શિવના પ્રણવથી દેવોના દેવને સ્નાન કરાવવું.

યથા દેવસ્ય દેવ્યાશ્ચ કુર્યાત્સ્નાનાદિકં તથા ન તુ કશ્ચિદ્વિશેષો ઽસ્તિ તત્ર તૌ સદૃશૌ યતઃ

જેમ દેવ માટે સ્નાન અને અન્ય ક્રિયાઓ થાય છે, તેમ જ દેવી માટે પણ કરવી; તેમાં કોઈ ફરક નથી, કારણ કે બંને સમાન છે.

પ્રથમં દેવમુદ્દિશ્ય કૃત્વા સ્નાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ દેવ્યૈઃ પ્રશ્ચાત્પ્રકુર્વીત દેવદેવસ્ય શાસનાત્

પ્રથમ દેવ માટે સ્નાન અને અન્ય ક્રિયાઓ કરી, પછી દેવના આદેશ મુજબ દેવી માટે પણ તે જ કરવું.

અર્ધનારીશ્વરે પૂજ્યે પૌર્વાપર્યં ન વિદ્યતે તત્ર તત્રોપચારાણાં લિંગે વાન્યત્ર વા ક્વચિત્

અર્ધનારીશ્વરની પૂજામાં પહેલાપછીત્વ નથી; એ સમયે ઉપચાર લિંગને કે અન્યત્ર પણ આપી શકાય છે.

કૃત્વા ઽભિષેકં લિંગસ્ય શુચિના ચ સુગંધિના સંમૃજ્ય વાસસા દદ્યાદંબરં ચોપવીતકમ્

શુદ્ધ અને સુગંધિત પદાર્થોથી લિંગને અભિષેક કર્યા પછી, કપડાંથી પુંછવું અને વસ્ત્ર તથા ઉપવીત અર્પણ કરવું.

પાદ્યમાચમનં ચાર્ઘ્યં ગંધં પુષ્પં ચ ભૂષણમ્ ધૂપં દીપં ચ નૈવેદ્યં પાનીયં મુખશોધનમ્

પાદ્ય, આચમન, અર્ઘ્ય, સુગંધ, ફૂલ, આભૂષણ, ધૂપ, દીવો, ભોજન, પીવાનું પાણી અને મોઢું ધોવા માટેનું પાણી અર્પણ કરવું.

પુનશ્ચાચમનીયં ચ મુખવાસં તતઃ પરમ્ મુકુટં ચ શુભં ભદ્રં સર્વરત્નૈરલંકૃતમ્

પછી ફરીથી આચમન અને પછી મોઢામાં સુગંધ માટેનું પદાર્થ; ત્યારબાદ સર્વપ્રકારના રત્નોથી શોભિત સુંદર અને શુભ મુગટ અર્પણ કરવું.

ભૂષણાનિ પવિત્રાણિ માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ વ્યજને ચામરે છત્રં તાલવૃંતં ચ દર્પણમ્

પવિત્ર આભૂષણો, વિવિધ માળાઓ, પંખા, ચામર, છત્રી, તાડપત્રનો પંખો અને દરપણ પણ અર્પણ કરવું.

દત્ત્વા નીરાજનં કુર્યાત્સર્વમંગલનિસ્વનૈઃ ગીતનૃત્યાદિભિશ્ચૈવ જયશબ્દસમન્વિતઃ

દીવો અર્પણ કર્યા પછી, બધા શુભ અવાજો સાથે, ગીત, નૃત્ય અને જયજયકાર સાથે વિધિ કરવી જોઈએ.

હૈમે ચ રાજતે તામ્રે પાત્રે વા મૃન્મયે શુભે પદ્મકૈશ્શોભિતૈઃ પુષ્પૈર્બીજૈર્દધ્યક્ષતાદિભિઃ

સોનાં, ચાંદીનાં, તાંબાંનાં અથવા શુભ માટીનાં વાસણમાં, કમળ, સુંદર ફૂલો, બીજ, દહીં, અખંડિત ચોખા વગેરેથી શોભાયમાન કરીને—

ત્રિશૂલશંખયુગ્માબ્જનન્દ્યાવર્તૈઃ કરીષજૈઃ શ્રીવત્સસ્વસ્તિકાદર્શવજ્રૈર્વહ્ન્યાદિચિહ્નિતૈઃ

ત્રિશૂલ, શંખની જોડી, કમળ, નંદ્યાવર્ત ચિહ્નો, ગાયના ગોબરથી કરેલા નિશાન, શ્રીવત્સ, સ્વસ્તિક, અરીસા, વજ્ર, અગ્નિ અને બીજા શુભ ચિહ્નો સાથે—

અષ્ટૌ પ્રદીપાન્પરિતો વિધાયૈકં તુ મધ્યમે તેષુ વામાદિકાશ્ચિન્ત્યાઃ પૂજ્યાશ્ચ નવ શક્તયઃ

આઠ દીવા ચારે બાજુ અને એક દીવો વચ્ચે રાખીને, ડાબી બાજુથી આરંભ કરીને નવ શક્તિઓનું ધ્યાન કરીને પૂજન કરવું.

કવચેન સમાચ્છાદ્ય સંરક્ષ્યાસ્ત્રેણ સર્વતઃ ધેનુમુદ્રાં ચ સંદર્શ્ય પાણિભ્યાં પાત્રમુદ્ધરેત્

કવચથી ઢાંકી, દરેક બાજુથી શસ્ત્રોથી રક્ષા કરીને, બંને હાથથી ગાયની મુદ્રા બતાવીને વાસણ ઉંચકવું.

અથવારોપયેત્પાત્રે પઞ્ચદીપાન્યથાક્રમમ્ વિદિક્ષ્વપિ ચ મધ્યે ચ દીપમેકમથાપિ વા

અથવા તો, વાસણમાં ક્રમશઃ પાંચ દીવા મૂકી શકાય, અથવા દિશાઓમાં અને વચ્ચે એક-એક દીવો, અથવા માત્ર એક દીવો પણ મૂકી શકાય.

તતસ્તત્પાત્રમુદ્ધૃત્ય લિંગાદેરુપરિ ક્રમાત્ ત્રિઃ પ્રદક્ષિણયોગેન ભ્રામયેન્મૂલવિદ્યયા

પછી એ વાસણ લઈને, ક્રમશઃ લિંગ અથવા બીજા પ્રતિમાના ઉપર ત્રણ વાર મૂળ મંત્ર સાથે ફરવું.

દદ્યાદર્ઘ્યં તતો મૂર્ધ્નિ ભસિતં ચ સુગંધિતમ્ કૃત્વા પુષ્પાંજલિં પશ્ચાદુપહારાન્નિવેદયેત્

પછી મસ્તક પર અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું, સુગંધિત ભસ્મ ચડાવવું, પછી ફૂલોની અંજલિ આપી, ભોજનનો નૈવેદ્ય અર્પણ કરવો.

પાનીયં ચ તતો દદ્યાદ્દત્ત્વા વાચમનં પુનઃ પઞ્ચસૌગંધિકોપેતં તામ્બૂલં ચ નિવેદયેત્

પછી પાણી અર્પણ કરવું, પછી મોઢું ધોવા માટે પાણી આપી, પાંચ પ્રકારની સુગંધવાળું પાન પણ અર્પણ કરવું.

પ્રોક્ષયેત્પ્રોક્ષણીયાનિ ગાનનાટ્યાનિ કારયેત્ લિંગાદૌ શિવયોશ્ચિન્તાં કૃત્વા શક્ત્યજપેચ્છિવમ્

જે છાંટવું હોય તે છાંટી, ગીત અને નૃત્ય કરાવવું, લિંગ પાસે શિવ અને અન્ય દેવતાઓનું ધ્યાન કરીને, શક્તિ મંત્રનું મનમાં જાપ કરવું.

પ્રદક્ષિણં પ્રણામં ચ સ્તવં ચાત્મસમર્પણમ્ વિજ્ઞાપનં ચ કાર્યાણાં કુર્યાદ્વિનયપૂર્વકમ્

પ્રદક્ષિણા, પ્રણામ, સ્તુતિ, આત્મસમર્પણ અને વિનમ્રતાપૂર્વક પોતાની ઇચ્છાઓ રજૂ કરીને, આ બધું શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવું.

અર્ઘ્યં પુષ્પાંજલિં દત્ત્વા બદ્ધ્વા મુદ્રાં યથાવિધિ પશ્ચાત્ક્ષમાપયેદ્દેવમુદ્વાસ્યાત્મનિ ચિંતયેત્

અર્ઘ્ય અને ફૂલોની અંજલિ આપી, નિયમ પ્રમાણે મુદ્રા બાંધી, પછી દેવતાને ક્ષમા માંગી, અંતે તેને પોતાના અંતરમાં ધ્યાન કરવું.

પાદ્યાદિમુખવાસાંતમર્ઘ્યાદ્યં ચાતિસંકટે પુષ્પવિક્ષેપમાત્રં વા કુર્યાદ્ભાવપુરસ્સરમ્

જ્યારે બહુ તંગી હોય ત્યારે, ફક્ત ફૂલો અર્પણ કરવું અથવા પાદ્યથી મોખલાં સુગંધ અને અર્ઘ્ય સુધીના મુખ્ય ક્રમ શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવો.

તાવતૈવ પરો ધર્મો ભાવને સુકૃતો ભવેત્ અસંપૂજ્ય ન ભુઞ્જીત શિવમાપ્રાણસંચરાત્

એટલું કરવાથી પણ શ્રેષ્ઠ ધર્મ ભાવથી પૂર્ણ થાય છે; પૂજા કર્યા વિના ભોજન ન લેવો, સિવાય કે પ્રાણ છૂટવાના સંજોગમાં.

યદિ પાપસ્તુ ભુંજીત સ્વૈરં તય્સ ન નિષ્કૃતિઃ પ્રમાદેન તુ ભુંક્તે ચેત્તદુદ્ગીર્ય પ્રયત્નતઃ

પાપી માણસે મનમાની રીતે ભોજન લીધું હોય તો તેની કોઈ પ્રાયશ્ચિત્તિ નથી; પણ ભૂલથી ભોજન લીધું હોય તો પ્રયત્નપૂર્વક તેને બહાર કાઢવું.

સ્નાત્વા દ્વિગુણમભ્યર્ચ્ય દેવં દેવીમુપોષ્ય ચ શિવસ્યાયુતમભ્યસ્યેદ્બ્રહ્મચર્યપુરસ્સરમ્

સ્નાન કરીને, દેવતાનું દોઢું પૂજન કરીને, દેવી સાથે ઉપવાસ રાખીને, બ્રહ્મચર્યથી પૂર્વે દસ હજાર ગણું શિવપૂજન કરવું.

પરેદ્યુશ્શક્તિતો દત્ત્વા સુવર્ણાદ્યં શિવાય ચ શિવભક્તાય વા કૃત્વા મહાપૂજાં શુચિર્ભવેત્

બીજે દિવસે, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, સોનું કે બીજું દાન શિવને કે શિવભક્તને આપવું, મહાપૂજા કરીને શુદ્ધ થવું.

અનુક્તં ચાત્ર પૂજાયાઃ કમલોપભયાદિવ યત્તદન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ સમાસાન્ન તુ વિસ્તરાત્

અહીં પૂજામાં જે કંઈ કહેવામાં આવ્યું નથી, જેમ કે કમળ અને અન્ય વસ્તુઓનો ઉપયોગ, તેનું હું સંક્ષિપ્તમાં વર્ણન કરીશ, વિગતે નહીં.

હવિર્નિવેદનાત્પૂર્વં દીપદાનાદનન્તરમ્ કુર્યાદાવરણાભ્યર્ચાં પ્રાપ્તે નીરાજને ઽથ વા

હવિષ્ય અર્પણ કરતાં પહેલાં અને દીવો અર્પણ કર્યા પછી, દીપારાધન સમયે કે ત્યારે, આવરણોની પૂજા કરવી જોઈએ.

તત્રેશાનાદિસદ્યાંતં રુદ્રાદ્યસ્ત્રાંતમેવ ચ શિવસ્ય વા શિવાયાશ્ચ પ્રથમાવરણે જપેત્

પ્રથમ આવરણમાં, ઈશાનથી સદ્યા સુધી અને રુદ્રથી અસ્ત્ર સુધીના મંત્રો અથવા શિવ અને શિવાની પૂજા માટે જપ કરવો જોઈએ.