શિવપુરાણમ્

અષ્ટપત્રાણિ તસ્યાહુરણિમાદિગુણાષ્ટકમ્ કેસરાણિ ચ વામાદ્યા રુદ્રાવામાદિશક્તિભિઃ

કહે છે કે તેમાં આઠ પાંખડીઓ છે, જે અણિમા વગેરે આઠ શક્તિઓનું રૂપ છે. ડાંડીઓ ડાબી તરફથી શરૂ થતા રુદ્ર અને ડાબી બાજુની શક્તિઓ છે.

બીજાન્યપિ ચ તા એવ શક્તયોંતર્મનોન્મનીઃ કર્ણિકાપરવૈરાગ્યં નાલં જ્ઞાનં શિવાત્મકમ્

બીજ પણ એ જ શક્તિઓ છે, અંદર મનથી લઈને ઉન્મની સુધી. કર્ણિકા સર્વોચ્ચ વૈરાગ્ય છે, દંડ જ્ઞાનરૂપ અને શિવસ્વરૂપ છે.

કન્દશ્ચ શિવધર્માત્મા કર્ણિકાન્તે ત્રિમણ્ડલે ત્રિમણ્ડલોપર્યાત્માદિ તત્ત્વત્રિતયમાસનમ્

કંદ, જે શિવ અને ધર્મસ્વરૂપ છે, કર્ણિકાના અંતે ત્રણ મંડલમાં છે. ત્રણ મંડલના ઉપર આત્મા વગેરે ત્રણ તત્વો આસનરૂપ છે.

સર્વાસનોપરિ સુખં વિચિત્રાસ્તરણાસ્તૃતમ્ આસનં કલ્પયેદ્દિવ્યં શુદ્ધવિદ્યાસમુજ્જ્વલમ્

બધા આસનોના ઉપર વિવિધ ઓઢણથી સુશોભિત આરામદાયક આસન ગોઠવવું, જે દિવ્ય અને શુદ્ધ જ્ઞાનથી પ્રકાશિત છે.

આવાહનં સ્થાપનં ચ સન્નિરોધં નિરીક્ષણમ્ નમસ્કારં ચ કુર્વીત બધ્વા મુદ્રાઃ પૃથક્પૃથક્

આવાહન, સ્થાપન, સંનિરૂદ્ધ અને નિરીક્ષણ તથા નમસ્કાર કરવો, અને દરેક મુદ્રા અલગથી બાંધવી.

પાદ્યમાચમનં ચાર્ઘ્યં ગંધં પુષ્પં તતઃ પરમ્ ધૂપં દીપં ચ તાંબૂલં દત્ત્વાથ સ્વાપયેચ્છિવૌ

પછી પાદ્ય, આચમન, અર્ઘ્ય, સુગંધ અને ફૂલ અર્પણ કરવું; પછી ધૂપ, દીવો અને તાંબુલ આપી, શિવને આરામ આપવો.

અથવા પરિકલ્પ્યૈવમાસનં મૂર્તિમેવ ચ સકલીકૃત્ય મૂલેન બ્રહ્માભિશ્ચાપરૈસ્તથા

અથવા, આવું આસન અને મૂર્તિ ગોઠવી, મૂળમંત્ર અને અન્ય બ્રહ્મા મંત્રોથી તેને સંપૂર્ણ બનાવવું.

આવાહયેત્તતો દેવ્યા શિવં પરમકારણમ્ શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં દેવં નિશ્ચલમક્ષરમ્

પછી દેવી સાથે પરમ કારણ સ્વરૂપ શિવનું આવાહન કરવું, જે શુદ્ધ સ્ફટિક જેવા તેજસ્વી, અચળ અને અક્ષય છે.

કારણં સર્વલોકાનાં સર્વલોકમયં પરમ્

તે બધા લોકોનાં કારણ છે, અને સર્વલોકમય પરમેશ્વર છે.

ભક્તાનામપ્રયત્નેન દૃશ્યમીશ્વરમવ્યયમ્ બ્રહ્મેંદ્રવિષ્ણુરુદ્રાદ્યૈરપિ દેવૈરગોચરમ્

ભક્તોને સહેલાઈથી દર્શન આપનાર, અક્ષય ઈશ્વર, પણ બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, રુદ્ર જેવા દેવતાઓની પહોંચથી પર છે.

દેવસારં ચ વિદ્વદ્ભિરગોચરમિતિ શ્રુતમ્ આદિમધ્યાન્તરહિતં ભેષજં ભવરોગિણામ્

પંડિતો તેને દેવોના સારરૂપ જાણે છે, પણ તે અવ્યક્ત કહેવાય છે; જેનું neither આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી, તે સંસારરોગી માટે ઔષધ છે.

શિવતત્ત્વમિતિ ખ્યાતં શિવાર્થં જગતિ સ્થિરમ્ પઞ્ચોપચારવદ્ભક્ત્યા પૂજયેલ્લિંગમુત્તમમ્

આને શિવતત્વ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે જગતમાં શિવનો અડગ હેતુ છે; શ્રદ્ધા સાથે પાંચ પ્રકારની ઉપચારથી ઉત્તમ લિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ.

લિંગમૂર્તિર્મહેશસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ સ્નાનકાલે પ્રકુર્વીત જયશબ્દાદિમંગલમ્

લિંગ મહાદેવ, શિવ, પરમાત્માનું સ્વરૂપ છે; સ્નાન સમયે જયના શબ્દથી આરંભ કરીને શુભક્રિયાઓ કરવી જોઈએ.

પઞ્ચગવ્યઘૃતક્ષીરદધિમધ્વાદિપૂર્વકૈઃ મૂલૈઃ ફલાનાં સારૈશ્ચ તિલસર્ષપસક્તુભિઃ

પાંચ ગૌમય વસ્તુઓ — ઘી, દૂધ, દહીં, મધ વગેરે, સાથે જ મૂળ, ફળોના રસ અને તલ, રાયડા તથા લોટના પદાર્થો વડે,

બીજૈર્યવાદિભિશ્શસ્તૈશ્ચૂર્ણૈર્માષાદિસંભવૈઃ સંસ્નાપ્યાલિપ્ય પિષ્ટાદ્યૈઃ સ્નાપયેદુષ્ણવારિભિઃ

યવ જેવા ઉત્તમ બીજ, મગ વગેરેના ચૂર્ણ વડે, લોટ વગેરેના લપસથી લિંગને સ્નાન કરાવવું અને પછી ગરમ પાણીથી ધોઈ લેવું.

ઘર્ષયેદ્વિલ્વપત્રાદ્યૈર્લેપગંધાપનુત્તયે પુનઃ સંસ્નાપ્ય સલિલૈશ્ચક્રવર્ત્યુપચારતઃ

વિલ્વપત્ર અને એવા પત્રોથી લિંગને ઘસીને લપસ અને સુગંધ દૂર કરવી; પછી ફરી પાણીથી સ્નાન કરાવી રાજાની રીત પ્રમાણે ઉપચાર કરવો.

સુગંધામલકં દદ્યાદ્ધરિદ્રાં ચ યથાક્રમમ્ તતઃ સંશોધ્ય સલિલૈર્લિંગં બેરમથાપિ વા

સુગંધિત આમળા અને હળદર ક્રમશઃ અર્પણ કરવી; ત્યારબાદ પાણીથી લિંગ કે મૂર્તિને શુદ્ધ કરવું.

સ્નાપયેદ્ગંધતોયેન કુશપુષ્પોદકેન ચ હિરણ્યરત્નતોયૈશ્ચ મંત્રસિદ્ધૈર્યથાક્રમમ્

સુગંધિત પાણી, કુશ અને ફૂલવાળું પાણી, અને મંત્રથી પવિત્ર કરેલું સોનાં-રત્નવાળું પાણી ક્રમશઃ સ્નાનમાં વાપરવું.

અસંભવે તુ દ્રવ્યાણાં યથાસંભવસંભૃતૈઃ કેવલૈર્મંત્રતોયૈર્વા સ્નાપયેચ્છ્રદ્ધયા શિવમ્

જો પદાર્થો ઉપલબ્ધ ન હોય, તો જે મળે તેનાથી, અથવા માત્ર મંત્રથી પવિત્ર કરેલા પાણીથી પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક શિવને સ્નાન કરાવવું.

કલશેનાથ શંખેન વર્ધન્યા પાણિના તથા સકુશેન સપુષ્પેણ સ્નાપયેન્મંત્રપૂર્વકમ્

પછી કળશ, શંખ, વધારાની વાસણ, હાથ, તેમજ કુશ અને ફૂલો વડે પણ મંત્રોચ્ચાર સાથે સ્નાન કરાવવું.

પવમાનેન રુદ્રેણ નીલેન ત્વરિતેન ચ લિંગસૂક્તાદિસૂક્તૈશ્ચ શિરસાથર્વણેન ચ

પવમાન, રુદ્ર, નીલ, ત્વરિત સ્તોત્રો, લિંગસૂક્ત અને અન્ય સૂક્તો, તથા અથર્વશિરસ વડે પણ,

ઋગ્ભિશ્ચ સામભિઃ શૈવૈર્બ્રહ્મભિશ્ચાપિ પઞ્ચભિઃ સ્નાપયેદ્દેવદેવેશં શિવેન પ્રણવેન ચ

ઋગ્વેદ, સામવેદ, પાંચ શૈવ બ્રાહ્મણ સ્તોત્રો અને શિવના પ્રણવથી દેવોના દેવને સ્નાન કરાવવું.

યથા દેવસ્ય દેવ્યાશ્ચ કુર્યાત્સ્નાનાદિકં તથા ન તુ કશ્ચિદ્વિશેષો ઽસ્તિ તત્ર તૌ સદૃશૌ યતઃ

જેમ દેવ માટે સ્નાન અને અન્ય ક્રિયાઓ થાય છે, તેમ જ દેવી માટે પણ કરવી; તેમાં કોઈ ફરક નથી, કારણ કે બંને સમાન છે.

પ્રથમં દેવમુદ્દિશ્ય કૃત્વા સ્નાનાદિકાઃ ક્રિયાઃ દેવ્યૈઃ પ્રશ્ચાત્પ્રકુર્વીત દેવદેવસ્ય શાસનાત્

પ્રથમ દેવ માટે સ્નાન અને અન્ય ક્રિયાઓ કરી, પછી દેવના આદેશ મુજબ દેવી માટે પણ તે જ કરવું.

અર્ધનારીશ્વરે પૂજ્યે પૌર્વાપર્યં ન વિદ્યતે તત્ર તત્રોપચારાણાં લિંગે વાન્યત્ર વા ક્વચિત્

અર્ધનારીશ્વરની પૂજામાં પહેલાપછીત્વ નથી; એ સમયે ઉપચાર લિંગને કે અન્યત્ર પણ આપી શકાય છે.

કૃત્વા ઽભિષેકં લિંગસ્ય શુચિના ચ સુગંધિના સંમૃજ્ય વાસસા દદ્યાદંબરં ચોપવીતકમ્

શુદ્ધ અને સુગંધિત પદાર્થોથી લિંગને અભિષેક કર્યા પછી, કપડાંથી પુંછવું અને વસ્ત્ર તથા ઉપવીત અર્પણ કરવું.

પાદ્યમાચમનં ચાર્ઘ્યં ગંધં પુષ્પં ચ ભૂષણમ્ ધૂપં દીપં ચ નૈવેદ્યં પાનીયં મુખશોધનમ્

પાદ્ય, આચમન, અર્ઘ્ય, સુગંધ, ફૂલ, આભૂષણ, ધૂપ, દીવો, ભોજન, પીવાનું પાણી અને મોઢું ધોવા માટેનું પાણી અર્પણ કરવું.

પુનશ્ચાચમનીયં ચ મુખવાસં તતઃ પરમ્ મુકુટં ચ શુભં ભદ્રં સર્વરત્નૈરલંકૃતમ્

પછી ફરીથી આચમન અને પછી મોઢામાં સુગંધ માટેનું પદાર્થ; ત્યારબાદ સર્વપ્રકારના રત્નોથી શોભિત સુંદર અને શુભ મુગટ અર્પણ કરવું.

ભૂષણાનિ પવિત્રાણિ માલ્યાનિ વિવિધાનિ ચ વ્યજને ચામરે છત્રં તાલવૃંતં ચ દર્પણમ્

પવિત્ર આભૂષણો, વિવિધ માળાઓ, પંખા, ચામર, છત્રી, તાડપત્રનો પંખો અને દરપણ પણ અર્પણ કરવું.