શિવપુરાણમ્

બાલેન્દુમુકુટં સૌમ્યં ત્રિનેત્રં ચ ચતુર્ભુજમ્ દીપ્તશૂલમૃગીટંકતિગ્મવેત્રધરં પ્રભુમ્

તેઓ શાંત સ્વભાવના, માથા પર અર્ધચંદ્ર છે, ત્રણ આંખો અને ચાર હાથ ધરાવે છે, તેજસ્વી ત્રિશૂલ, હરણ અને તીક્ષ્ણ દંડ પકડે છે અને સ્વામી છે.

ચન્દ્રબિમ્બાભવદનં હરિવક્ત્રમથાપિ વા ઉત્તરે દ્વારપાર્શ્વસ્ય ભાર્યાં ચ મરુતાં સુતામ્

તેમનું ચહેરું ચાંદની જેમ તેજસ્વી છે, અથવા હરિ જેવા છે; પ્રવેશદ્વારની ઉત્તર બાજુએ તેમની પત્ની, પવનપુત્રીની પૂજા કરો.

સુયશાં સુવ્રતામમ્બાં પાદમણ્ડનતત્પરામ્ પૂજયિત્વા પ્રવિશ્યાન્તર્ભવનં પરમેષ્ઠિનઃ

સુયશા, સારા વ્રત ધરાવતી અને પદમંડન માટે તત્પર એવી માતાની પૂજા કરીને, પછી પરમેશ્વરના આંતરિક ગૃહમાં પ્રવેશો.

સંપૂજ્ય લિઙ્ગં તૈર્દ્રવ્યૈર્નિર્માલ્યમપનોદયેત્ પ્રક્ષાલ્ય પુષ્પં શિરસિ ન્યસેત્તસ્ય વિશુદ્ધયે

આ પવિત્ર વસ્તુઓથી લિંગનું પૂજન કર્યા પછી, ઉપયોગમાં લીધેલા ફૂલ અને અન્ય ચઢાવેલા દ્રવ્ય દૂર કરવું, લિંગને ધોઈને તેના શિર્ષ પર એક ફૂલ મૂકી તેના શુદ્ધિ માટે અર્પણ કરવું.

પુષ્પહસ્તો જપેચ્છક્ત્યા મન્ત્રં મન્ત્રવિશુદ્ધયે ઐશાન્યાં ચણ્દમારાધ્ય નિર્માલ્યં તસ્ય દાપયેત્

હાથમાં ફૂલ લઈને, મંત્રની શુદ્ધિ માટે શક્તિપૂર્વક મંત્રનો જાપ કરવો. ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં ચંડનું પૂજન કરીને, ઉપયોગમાં આવેલાં દ્રવ્ય દૂર કરાવાં.

કલ્પયેદાસનં પશ્ચાદાધારાદિ યથાક્રમમ્ આધારશક્તિં કલ્યાણીં શ્યામાં ધ્યાયેદધો ભુવિ

પછી આસન ગોઠવવું અને ક્રમશઃ આધાર વગેરેનું આયોજન કરવું. પૃથ્વીના નીચે, શુભ અને શ્યામવર્ણ આધારશક્તિનું ધ્યાન કરવું.

તસ્યાઃ પુરસ્તાદુત્કંઠમનંતં કુણ્ડલાકૃતિમ્ ધવલં પઞ્ચફણિનં લેલિહાનમિવામ્બરમ્

તે આધારશક્તિના આગળ, અનંત અને વળાંકદાર, સફેદ રંગના, પાંચ ફણાવાળાં, આકાશને ચાટતાં હોય તેમ દેખાતા રૂપનું ધ્યાન કરવું.

તસ્યોપર્યાસનં ભદ્રં કણ્ઠીરવચતુષ્પદમ્ ધર્મો જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્યઞ્ચ પદાનિ વૈ

તેના ઉપર, ચાર પગવાળું, કાંઠીરસમાન શુભ આસન છે. તેના ચાર આધાર ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્ય છે.

આગ્નેયાદિશ્વેતરક્તપીતશ્યામાનિ વર્ણતઃ અધર્માદીનિ પૂર્વાદીન્યુત્તરાંતાન્યનુક્રમાત્

આ આધાર ક્રમશઃ દક્ષિણપૂર્વથી સફેદ, લાલ, પીળો અને શ્યામ રંગના છે. અધર્મ વગેરે પૂર્વથી ઉત્તર સુધી ક્રમમાં ગોઠવેલા છે.

રાજાવર્તમણિપ્રખ્યાન્ન્યસ્ય ગાત્રાણિ ભાવયેત્ અસ્યોર્ધ્વચ્છાદનં પદ્મમાસનં વિમલં સિતમ્

તેના અંગો રાજાવર્તમણિ જેવા તેજસ્વી કલ્પવા. તેના ઉપર શુદ્ધ અને સફેદ કમળના આસનનું આવરણ છે.

અષ્ટપત્રાણિ તસ્યાહુરણિમાદિગુણાષ્ટકમ્ કેસરાણિ ચ વામાદ્યા રુદ્રાવામાદિશક્તિભિઃ

કહે છે કે તેમાં આઠ પાંખડીઓ છે, જે અણિમા વગેરે આઠ શક્તિઓનું રૂપ છે. ડાંડીઓ ડાબી તરફથી શરૂ થતા રુદ્ર અને ડાબી બાજુની શક્તિઓ છે.

બીજાન્યપિ ચ તા એવ શક્તયોંતર્મનોન્મનીઃ કર્ણિકાપરવૈરાગ્યં નાલં જ્ઞાનં શિવાત્મકમ્

બીજ પણ એ જ શક્તિઓ છે, અંદર મનથી લઈને ઉન્મની સુધી. કર્ણિકા સર્વોચ્ચ વૈરાગ્ય છે, દંડ જ્ઞાનરૂપ અને શિવસ્વરૂપ છે.

કન્દશ્ચ શિવધર્માત્મા કર્ણિકાન્તે ત્રિમણ્ડલે ત્રિમણ્ડલોપર્યાત્માદિ તત્ત્વત્રિતયમાસનમ્

કંદ, જે શિવ અને ધર્મસ્વરૂપ છે, કર્ણિકાના અંતે ત્રણ મંડલમાં છે. ત્રણ મંડલના ઉપર આત્મા વગેરે ત્રણ તત્વો આસનરૂપ છે.

સર્વાસનોપરિ સુખં વિચિત્રાસ્તરણાસ્તૃતમ્ આસનં કલ્પયેદ્દિવ્યં શુદ્ધવિદ્યાસમુજ્જ્વલમ્

બધા આસનોના ઉપર વિવિધ ઓઢણથી સુશોભિત આરામદાયક આસન ગોઠવવું, જે દિવ્ય અને શુદ્ધ જ્ઞાનથી પ્રકાશિત છે.

આવાહનં સ્થાપનં ચ સન્નિરોધં નિરીક્ષણમ્ નમસ્કારં ચ કુર્વીત બધ્વા મુદ્રાઃ પૃથક્પૃથક્

આવાહન, સ્થાપન, સંનિરૂદ્ધ અને નિરીક્ષણ તથા નમસ્કાર કરવો, અને દરેક મુદ્રા અલગથી બાંધવી.

પાદ્યમાચમનં ચાર્ઘ્યં ગંધં પુષ્પં તતઃ પરમ્ ધૂપં દીપં ચ તાંબૂલં દત્ત્વાથ સ્વાપયેચ્છિવૌ

પછી પાદ્ય, આચમન, અર્ઘ્ય, સુગંધ અને ફૂલ અર્પણ કરવું; પછી ધૂપ, દીવો અને તાંબુલ આપી, શિવને આરામ આપવો.

અથવા પરિકલ્પ્યૈવમાસનં મૂર્તિમેવ ચ સકલીકૃત્ય મૂલેન બ્રહ્માભિશ્ચાપરૈસ્તથા

અથવા, આવું આસન અને મૂર્તિ ગોઠવી, મૂળમંત્ર અને અન્ય બ્રહ્મા મંત્રોથી તેને સંપૂર્ણ બનાવવું.

આવાહયેત્તતો દેવ્યા શિવં પરમકારણમ્ શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં દેવં નિશ્ચલમક્ષરમ્

પછી દેવી સાથે પરમ કારણ સ્વરૂપ શિવનું આવાહન કરવું, જે શુદ્ધ સ્ફટિક જેવા તેજસ્વી, અચળ અને અક્ષય છે.

કારણં સર્વલોકાનાં સર્વલોકમયં પરમ્

તે બધા લોકોનાં કારણ છે, અને સર્વલોકમય પરમેશ્વર છે.

ભક્તાનામપ્રયત્નેન દૃશ્યમીશ્વરમવ્યયમ્ બ્રહ્મેંદ્રવિષ્ણુરુદ્રાદ્યૈરપિ દેવૈરગોચરમ્

ભક્તોને સહેલાઈથી દર્શન આપનાર, અક્ષય ઈશ્વર, પણ બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, રુદ્ર જેવા દેવતાઓની પહોંચથી પર છે.

દેવસારં ચ વિદ્વદ્ભિરગોચરમિતિ શ્રુતમ્ આદિમધ્યાન્તરહિતં ભેષજં ભવરોગિણામ્

પંડિતો તેને દેવોના સારરૂપ જાણે છે, પણ તે અવ્યક્ત કહેવાય છે; જેનું neither આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી, તે સંસારરોગી માટે ઔષધ છે.

શિવતત્ત્વમિતિ ખ્યાતં શિવાર્થં જગતિ સ્થિરમ્ પઞ્ચોપચારવદ્ભક્ત્યા પૂજયેલ્લિંગમુત્તમમ્

આને શિવતત્વ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે, જે જગતમાં શિવનો અડગ હેતુ છે; શ્રદ્ધા સાથે પાંચ પ્રકારની ઉપચારથી ઉત્તમ લિંગનું પૂજન કરવું જોઈએ.

લિંગમૂર્તિર્મહેશસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ સ્નાનકાલે પ્રકુર્વીત જયશબ્દાદિમંગલમ્

લિંગ મહાદેવ, શિવ, પરમાત્માનું સ્વરૂપ છે; સ્નાન સમયે જયના શબ્દથી આરંભ કરીને શુભક્રિયાઓ કરવી જોઈએ.

પઞ્ચગવ્યઘૃતક્ષીરદધિમધ્વાદિપૂર્વકૈઃ મૂલૈઃ ફલાનાં સારૈશ્ચ તિલસર્ષપસક્તુભિઃ

પાંચ ગૌમય વસ્તુઓ — ઘી, દૂધ, દહીં, મધ વગેરે, સાથે જ મૂળ, ફળોના રસ અને તલ, રાયડા તથા લોટના પદાર્થો વડે,

બીજૈર્યવાદિભિશ્શસ્તૈશ્ચૂર્ણૈર્માષાદિસંભવૈઃ સંસ્નાપ્યાલિપ્ય પિષ્ટાદ્યૈઃ સ્નાપયેદુષ્ણવારિભિઃ

યવ જેવા ઉત્તમ બીજ, મગ વગેરેના ચૂર્ણ વડે, લોટ વગેરેના લપસથી લિંગને સ્નાન કરાવવું અને પછી ગરમ પાણીથી ધોઈ લેવું.

ઘર્ષયેદ્વિલ્વપત્રાદ્યૈર્લેપગંધાપનુત્તયે પુનઃ સંસ્નાપ્ય સલિલૈશ્ચક્રવર્ત્યુપચારતઃ

વિલ્વપત્ર અને એવા પત્રોથી લિંગને ઘસીને લપસ અને સુગંધ દૂર કરવી; પછી ફરી પાણીથી સ્નાન કરાવી રાજાની રીત પ્રમાણે ઉપચાર કરવો.

સુગંધામલકં દદ્યાદ્ધરિદ્રાં ચ યથાક્રમમ્ તતઃ સંશોધ્ય સલિલૈર્લિંગં બેરમથાપિ વા

સુગંધિત આમળા અને હળદર ક્રમશઃ અર્પણ કરવી; ત્યારબાદ પાણીથી લિંગ કે મૂર્તિને શુદ્ધ કરવું.

સ્નાપયેદ્ગંધતોયેન કુશપુષ્પોદકેન ચ હિરણ્યરત્નતોયૈશ્ચ મંત્રસિદ્ધૈર્યથાક્રમમ્

સુગંધિત પાણી, કુશ અને ફૂલવાળું પાણી, અને મંત્રથી પવિત્ર કરેલું સોનાં-રત્નવાળું પાણી ક્રમશઃ સ્નાનમાં વાપરવું.

અસંભવે તુ દ્રવ્યાણાં યથાસંભવસંભૃતૈઃ કેવલૈર્મંત્રતોયૈર્વા સ્નાપયેચ્છ્રદ્ધયા શિવમ્

જો પદાર્થો ઉપલબ્ધ ન હોય, તો જે મળે તેનાથી, અથવા માત્ર મંત્રથી પવિત્ર કરેલા પાણીથી પણ શ્રદ્ધાપૂર્વક શિવને સ્નાન કરાવવું.