શિવપુરાણમ્

ધ્યાત્વા બાહ્યક્રમેણૈવ પૂજાં નિર્વર્તયેદ્ધિયા સમિદાજ્યાદિભિઃ પશ્ચાન્નાભૌ હોમં ચ ભાવયેત્

આ રીતે ધ્યાન કરીને, પછી બાહ્ય રીતે મનથી પૂજા કરવી, અને પછી નાભિસ્થાને સમિદ, ઘી વગેરે વડે હોમનું કલ્પન કરવું.

ભ્રૂમધ્યે ચ શિવં ધ્યાયેચ્છુદ્ધદીપશિખાકૃતિમ્ ઇત્થમંગે સ્વતંત્રે વા યોગે ધ્યાનમયે શુભે

ભ્રૂમધ્યમાં શુદ્ધ દીપશિખા જેવી આકારવાળા શિવનું ધ્યાન કરવું; આ રીતે શરીરમાં કે સ્વતંત્ર રીતે શુભ ધ્યાન અથવા યોગમાં કરવું.

અગ્નિકાર્યાવસાનં ચ સર્વત્રૈવ સમો વિધિઃ અથ ચિંતામયં સર્વં સમાપ્યારાધનક્રમમ્

અગ્નિકાર્ય પૂર્ણ થયા પછી સર્વત્ર એ જ વિધિ છે; પછી, સમગ્ર માનસિક આરાધના ક્રમ પૂર્ણ કરવો.

લિંગે ચ પૂજયેદ્દેવં સ્થંડિલે વાનલે ઽપિ વા

લિંગમાં, સ્થાન્ડિલ પર અથવા અગ્નિમાં પણ ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.

પ્રોક્ષયેન્મૂલમંત્રેણ પૂજાસ્થાનં વિશુદ્ધયે ગન્ધચન્દનતોયેન પુષ્પં તત્ર વિનિક્ષિપેત્

પૂજાના સ્થાનને શુદ્ધ કરવા માટે મૂળમંત્રથી છાંટવું, અને ત્યાં ચંદનસુગંધિત પાણી વડે ફૂલ ધરવું.

અસ્ત્રેણોત્સાર્ય વૈ વિઘ્નાનવગુણ્ઠ્ય ચ વર્મણા અસ્ત્રં દિક્ષુ પ્રવિન્યસ્ય કલ્પયેદર્ચનાભુવમ્

અસ્ત્ર વડે બધાં વિઘ્નો દૂર કરો અને તેમને કવચથી ઢાંકો; પછી અસ્ત્રને ચારે દિશામાં ફેંકીને પૂજાની જગ્યા તૈયાર કરો.

તત્ર દર્ભાન્પરિસ્તીર્ય ક્ષાલયેત્પ્રોક્ષણાદિભિઃ સંશોધ્ય સર્વપાત્રાણિ દ્રવ્યશુદ્ધિં સમાચરેત્

ત્યાં દરભ ઘાસ પાથરી, છાંટણી અને અન્ય વિધિથી જગ્યા શુદ્ધ કરો; બધાં વાસણો અને સામગ્રીની પણ શુદ્ધિ કરો.

પ્રોક્ષણીમર્ધ્યપાત્રં ચ પાદ્યપાત્રમતઃ પરમ્ તથૈવાચમનીયસ્ય પાત્રં ચેતિ ચતુષ્ટયમ્

છાંટણી માટેનું વાસણ, પગ ધોવા માટેનું વાસણ અને આમચન માટેનું વાસણ—આ ચારેય યોગ્ય રીતે ગોઠવો.

પ્રક્ષાલ્ય પ્રોક્ષ્ય વીક્ષ્યાથ ક્ષિપેત્તેષુ જલં શિવમ્ પુણ્યદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ યથાલાભં વિનિક્ષિપેત્

ધોઈને, છાંટીને અને તપાસીને, તેમાં શુભ જળ ભરો; અને જે પુણ્ય સામગ્રી મળે તે પ્રમાણે તેમાં મૂકો.

રત્નાનિ રજતં હેમ ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદયઃ ફલપલ્લવદર્ભાંશ્ચ પુણ્યદ્રવ્યાણ્યનેકધા

મણકો, ચાંદી, સોનુ, સુગંધિત વસ્તુઓ, ફૂલો, અક્ષત, ફળો, કળીઓ અને દરભ ઘાસ—આ બધું વિવિધ પુણ્ય સામગ્રી છે.

સ્નાનોદકે સુગન્ધાદિ પાનીયે ચ વિશેષતઃ શીતલાનિ મનોજ્ઞાની કુસુમાદીનિ નિક્ષિપેત્

સ્નાન માટેના જળમાં અને ખાસ કરીને પીવાના જળમાં ઠંડક અને આનંદ આપતી વસ્તુઓ જેમ કે ફૂલો વગેરે મૂકો.

ઉશીરં ચન્દનં ચૈવ પાદ્યે તુ પરિકલ્પયેત્ જાતિકંકોલકર્પૂરબહુમૂલતમાલકાન્

પગ ધોવા માટેના જળમાં ઉશીર, ચંદન, જાસુદ, કોલા, કપૂર, બહુમૂલ અને તમાલા મૂકો.

ક્ષિપેદાચમનીયે ચ ચૂર્ણયિત્વા વિશેષતઃ એલાં પાત્રેષુ સર્વેષુ કર્પૂરં ચન્દનં તથા

આમચન માટેના વાસણમાં ખાસ કરીને પીસીને એલચી, કપૂર અને ચંદન બધાં વાસણોમાં ભરો.

કુશાગ્રાણ્યક્ષતાંશ્ચૈવ યવવ્રીહિતિલાનપિ આજ્યસિદ્ધાર્થપુષ્પાણિ ભસિતઞ્ચાર્ઘ્યપાત્રકે

અર્જ માટેના વાસણમાં કુશ ઘાસના ટોચ, અક્ષત, જૌ, તલ, ઘી, રાય, ફૂલો અને ભસ્મ મૂકો.

કુશપુષ્પયવવ્રીહિબહુમૂલતમાલકાન્ પ્રક્ષિપેત્પ્રોક્ષણીપાત્રે ભસિતં ચ યથાક્રમમ્

છાંટણી માટેના વાસણમાં કુશના ફૂલો, જૌ, બહુમૂલ, તમાલા અને ભસ્મ યોગ્ય ક્રમમાં મૂકો.

સર્વત્ર મન્ત્રં વિન્યસ્ય વર્મણાવેષ્ટ્ય બાહ્યતઃ પશ્ચાદસ્ત્રેણ સંરક્ષ્ય ધેનુમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્

દરેક જગ્યાએ મંત્ર સ્થાપો, બહારથી કવચ વડે ઢાંકો, પછી અસ્ત્રથી રક્ષા કરો અને ગાયની મુદ્રા દર્શાવો.

પૂજાદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ પ્રોક્ષણીપાત્રવારિણા સમ્પ્રોક્ષ્ય મૂલમંત્રેણ શોધયેદ્વિધિવત્તતઃ

બધી પૂજાની સામગ્રી છાંટણીના વાસણના જળથી છાંટો, મૂળ મંત્રથી શુદ્ધ કરો અને વિધિ પ્રમાણે કરો.

પાત્રાણાં પ્રોક્ષણીમેકામલાભે સર્વકર્મસુ સાધયેદર્ઘ્યમદ્ભિસ્તત્સામાન્યં સાધકોત્તમઃ

જો બધા કાર્યો માટે એક જ છાંટણીનું વાસણ હોય, તો શ્રેષ્ઠ સાધક એમાં જ અર્જનું જળ તૈયાર કરે, જેમ નિયમ છે.

તતો વિનાયકં દેવં ભક્ષ્યભોજ્યાદિભિઃ ક્રમાત્ પૂજયિત્વા વિધાનેન દ્વારપાર્શ્વે ઽથ દક્ષિણે

પછી વિનાયક દેવની યોગ્ય રીતે ભોજન વગેરેથી પૂજા કરો અને પ્રવેશદ્વારના દક્ષિણ બાજુએ તેમને સ્થાપો.

અન્તઃપુરાધિપં સાક્ષાન્નન્દિનં સમ્યગર્ચયેત્ ચામીકરાચલપ્રખ્યં સર્વાભરણભૂષિતમ્

પછી અંદરના મહેલના અધિપતિ નંદીને, બધા આભૂષણોથી સજ્જ અને સોનાની પર્વત જેવાં તેજસ્વી છે, તેમને યોગ્ય રીતે પૂજો.

બાલેન્દુમુકુટં સૌમ્યં ત્રિનેત્રં ચ ચતુર્ભુજમ્ દીપ્તશૂલમૃગીટંકતિગ્મવેત્રધરં પ્રભુમ્

તેઓ શાંત સ્વભાવના, માથા પર અર્ધચંદ્ર છે, ત્રણ આંખો અને ચાર હાથ ધરાવે છે, તેજસ્વી ત્રિશૂલ, હરણ અને તીક્ષ્ણ દંડ પકડે છે અને સ્વામી છે.

ચન્દ્રબિમ્બાભવદનં હરિવક્ત્રમથાપિ વા ઉત્તરે દ્વારપાર્શ્વસ્ય ભાર્યાં ચ મરુતાં સુતામ્

તેમનું ચહેરું ચાંદની જેમ તેજસ્વી છે, અથવા હરિ જેવા છે; પ્રવેશદ્વારની ઉત્તર બાજુએ તેમની પત્ની, પવનપુત્રીની પૂજા કરો.

સુયશાં સુવ્રતામમ્બાં પાદમણ્ડનતત્પરામ્ પૂજયિત્વા પ્રવિશ્યાન્તર્ભવનં પરમેષ્ઠિનઃ

સુયશા, સારા વ્રત ધરાવતી અને પદમંડન માટે તત્પર એવી માતાની પૂજા કરીને, પછી પરમેશ્વરના આંતરિક ગૃહમાં પ્રવેશો.

સંપૂજ્ય લિઙ્ગં તૈર્દ્રવ્યૈર્નિર્માલ્યમપનોદયેત્ પ્રક્ષાલ્ય પુષ્પં શિરસિ ન્યસેત્તસ્ય વિશુદ્ધયે

આ પવિત્ર વસ્તુઓથી લિંગનું પૂજન કર્યા પછી, ઉપયોગમાં લીધેલા ફૂલ અને અન્ય ચઢાવેલા દ્રવ્ય દૂર કરવું, લિંગને ધોઈને તેના શિર્ષ પર એક ફૂલ મૂકી તેના શુદ્ધિ માટે અર્પણ કરવું.

પુષ્પહસ્તો જપેચ્છક્ત્યા મન્ત્રં મન્ત્રવિશુદ્ધયે ઐશાન્યાં ચણ્દમારાધ્ય નિર્માલ્યં તસ્ય દાપયેત્

હાથમાં ફૂલ લઈને, મંત્રની શુદ્ધિ માટે શક્તિપૂર્વક મંત્રનો જાપ કરવો. ઉત્તરપૂર્વ દિશામાં ચંડનું પૂજન કરીને, ઉપયોગમાં આવેલાં દ્રવ્ય દૂર કરાવાં.

કલ્પયેદાસનં પશ્ચાદાધારાદિ યથાક્રમમ્ આધારશક્તિં કલ્યાણીં શ્યામાં ધ્યાયેદધો ભુવિ

પછી આસન ગોઠવવું અને ક્રમશઃ આધાર વગેરેનું આયોજન કરવું. પૃથ્વીના નીચે, શુભ અને શ્યામવર્ણ આધારશક્તિનું ધ્યાન કરવું.

તસ્યાઃ પુરસ્તાદુત્કંઠમનંતં કુણ્ડલાકૃતિમ્ ધવલં પઞ્ચફણિનં લેલિહાનમિવામ્બરમ્

તે આધારશક્તિના આગળ, અનંત અને વળાંકદાર, સફેદ રંગના, પાંચ ફણાવાળાં, આકાશને ચાટતાં હોય તેમ દેખાતા રૂપનું ધ્યાન કરવું.

તસ્યોપર્યાસનં ભદ્રં કણ્ઠીરવચતુષ્પદમ્ ધર્મો જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમૈશ્વર્યઞ્ચ પદાનિ વૈ

તેના ઉપર, ચાર પગવાળું, કાંઠીરસમાન શુભ આસન છે. તેના ચાર આધાર ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્ય છે.

આગ્નેયાદિશ્વેતરક્તપીતશ્યામાનિ વર્ણતઃ અધર્માદીનિ પૂર્વાદીન્યુત્તરાંતાન્યનુક્રમાત્

આ આધાર ક્રમશઃ દક્ષિણપૂર્વથી સફેદ, લાલ, પીળો અને શ્યામ રંગના છે. અધર્મ વગેરે પૂર્વથી ઉત્તર સુધી ક્રમમાં ગોઠવેલા છે.