શિવપુરાણમ્

સર્વોપમાનરહિતં સાનુગં સપરિચ્છદમ્ તતઃ સંચિંતયેત્તસ્ય વામભાગે મહેશ્વરીમ્

જેની કોઈ સરખામણી નથી, જે પોતાના અનુયાયીઓ અને સેવકોથી ઘેરાયેલા છે; પછી, તેના ડાબા ભાગે મહેશ્વરીનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

પ્રફુલ્લોત્પલપત્રાભાં વિસ્તીર્ણાયતલોચનામ્ પૂર્ણચંદ્રાભવદનાં નીલકુંચિતમૂર્ધજામ્

પૂરેપૂરી ખીલી ગયેલી નીલકમળની પાંદડીઓ જેવી વિશાળ અને લાંબી આંખો, પૂર્ણ ચંદ્ર જેવું મુખ અને ઘુંવાળાં કાળાં વાળ ધરાવે છે.

નીલોત્પલદલપ્રખ્યાં ચન્દ્રાર્ધકૃતશેખરામ્ અતિવૃત્તઘનોત્તુંગસ્નિગ્ધપીનપયોધરામ્

નીલકમળની પાંદડીઓ જેવી કાંતિવાળી, માથે અર્ધચંદ્ર ધારણ કરેલી, ખૂબ જ ગોળ, ઘન અને તેજસ્વી, ઊંચા અને મજબૂત સ્તન ધરાવે છે.

તનુમધ્યાં પૃથુશ્રોણીં પીતસૂક્ષ્મવરામ્બરામ્ સર્વાભરણસંપન્નાં લલાટતિલકોજ્જ્વલામ્

પાતળી કમર, પહોળા નિતંબ, પીળાં સુક્ષ્મ વસ્ત્રો પહેરેલા, સર્વે આભૂષણોથી શોભિત અને કપાળ પર તેજસ્વી તિલક ધરાવતી છે.

વિચિત્રપુષ્પસંકીર્ણકેશપાશોપશોભિતામ્ સર્વતો ઽનુગુણાકારાં કિંચિલ્લજ્જાનતાનનામ્

વિવિધ ફૂલો વડે શોભિત અને સુંદર રીતે ગૂંથેલા વાળ, સર્વ દિશામાં સુમેળવાળી આકૃતિ અને મુખ પર થોડુંક લાજનું ભાવ છે.

હેમારવિંદં વિલસદ્દધાનાં દક્ષિણે કરે દંડવચ્ચાપરં હસ્તે ન્યસ્યાસીનાં મહાસને

જમણા હાથમાં તેજસ્વી સુવર્ણ કમળ ધારણ કરેલું અને બીજા હાથમાં દંડ રાખીને, મહાસિંહાસન પર બેસેલી છે.

પાશવિચ્છેદિકાં સાક્ષાત્સચ્ચિદાનંદરૂપિણીમ્ એવં દેવં ચ દેવીં ચ ધ્યાત્વાસનવરે શુભે

પાશ વિચ્છેદક ધારણ કરનાર, સચ્ચિદાનંદ સ્વરૂપ ધરાવતી; આ રીતે દેવ અને દેવીનું શુભ આસન પર ધ્યાન કરવું જોઈએ.

સર્વોપચારવદ્ભક્ત્યા ભાવપુષ્પૈસ્સમર્ચયેત્ અથવા પરિકલ્પ્યૈવં મૂર્તિમન્યતમાં વિભોઃ

સર્વ ઉપચાર અને ભક્તિપૂર્વક, મનના ફૂલો વડે પૂજા કરવી જોઈએ; અથવા, ભગવાનની બીજી કોઈ પણ મૂર્તિનું આ રીતે કલ્પન કરીને પૂજા કરવી.

શૈવીં સદાશિવાખ્યાં વા તથા માહેશ્વરીં પરામ્ ષડ્વિંશકાભિધાનાં વા શ્રીકંઠાખ્યામથાપિ વા

શિવી તરીકે, જેને સદાશિવ કહે છે, અથવા પરમ મહેશ્વરી તરીકે, અથવા જેને ષડ્વિંશકા કહે છે, અથવા શ્રીકંઠ સ્વરૂપે પણ પૂજા કરી શકાય છે.

મન્ત્રન્યાસાદિકાં ચાપિ કૃત્વા સ્વસ્યાં તનૌ યથા અસ્યાં મૂર્તૌ મૂર્તિમંતં શિવં સદસતઃ પરમ્

મંત્રન્યાસ વગેરે પોતાના શરીર પર કરીને, આ મૂર્તિમાં સદાસતથી પર એવા મૂર્તિમાન શિવનું ધ્યાન કરવું જોઈએ.

ધ્યાત્વા બાહ્યક્રમેણૈવ પૂજાં નિર્વર્તયેદ્ધિયા સમિદાજ્યાદિભિઃ પશ્ચાન્નાભૌ હોમં ચ ભાવયેત્

આ રીતે ધ્યાન કરીને, પછી બાહ્ય રીતે મનથી પૂજા કરવી, અને પછી નાભિસ્થાને સમિદ, ઘી વગેરે વડે હોમનું કલ્પન કરવું.

ભ્રૂમધ્યે ચ શિવં ધ્યાયેચ્છુદ્ધદીપશિખાકૃતિમ્ ઇત્થમંગે સ્વતંત્રે વા યોગે ધ્યાનમયે શુભે

ભ્રૂમધ્યમાં શુદ્ધ દીપશિખા જેવી આકારવાળા શિવનું ધ્યાન કરવું; આ રીતે શરીરમાં કે સ્વતંત્ર રીતે શુભ ધ્યાન અથવા યોગમાં કરવું.

અગ્નિકાર્યાવસાનં ચ સર્વત્રૈવ સમો વિધિઃ અથ ચિંતામયં સર્વં સમાપ્યારાધનક્રમમ્

અગ્નિકાર્ય પૂર્ણ થયા પછી સર્વત્ર એ જ વિધિ છે; પછી, સમગ્ર માનસિક આરાધના ક્રમ પૂર્ણ કરવો.

લિંગે ચ પૂજયેદ્દેવં સ્થંડિલે વાનલે ઽપિ વા

લિંગમાં, સ્થાન્ડિલ પર અથવા અગ્નિમાં પણ ભગવાનની પૂજા કરવી જોઈએ.

પ્રોક્ષયેન્મૂલમંત્રેણ પૂજાસ્થાનં વિશુદ્ધયે ગન્ધચન્દનતોયેન પુષ્પં તત્ર વિનિક્ષિપેત્

પૂજાના સ્થાનને શુદ્ધ કરવા માટે મૂળમંત્રથી છાંટવું, અને ત્યાં ચંદનસુગંધિત પાણી વડે ફૂલ ધરવું.

અસ્ત્રેણોત્સાર્ય વૈ વિઘ્નાનવગુણ્ઠ્ય ચ વર્મણા અસ્ત્રં દિક્ષુ પ્રવિન્યસ્ય કલ્પયેદર્ચનાભુવમ્

અસ્ત્ર વડે બધાં વિઘ્નો દૂર કરો અને તેમને કવચથી ઢાંકો; પછી અસ્ત્રને ચારે દિશામાં ફેંકીને પૂજાની જગ્યા તૈયાર કરો.

તત્ર દર્ભાન્પરિસ્તીર્ય ક્ષાલયેત્પ્રોક્ષણાદિભિઃ સંશોધ્ય સર્વપાત્રાણિ દ્રવ્યશુદ્ધિં સમાચરેત્

ત્યાં દરભ ઘાસ પાથરી, છાંટણી અને અન્ય વિધિથી જગ્યા શુદ્ધ કરો; બધાં વાસણો અને સામગ્રીની પણ શુદ્ધિ કરો.

પ્રોક્ષણીમર્ધ્યપાત્રં ચ પાદ્યપાત્રમતઃ પરમ્ તથૈવાચમનીયસ્ય પાત્રં ચેતિ ચતુષ્ટયમ્

છાંટણી માટેનું વાસણ, પગ ધોવા માટેનું વાસણ અને આમચન માટેનું વાસણ—આ ચારેય યોગ્ય રીતે ગોઠવો.

પ્રક્ષાલ્ય પ્રોક્ષ્ય વીક્ષ્યાથ ક્ષિપેત્તેષુ જલં શિવમ્ પુણ્યદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ યથાલાભં વિનિક્ષિપેત્

ધોઈને, છાંટીને અને તપાસીને, તેમાં શુભ જળ ભરો; અને જે પુણ્ય સામગ્રી મળે તે પ્રમાણે તેમાં મૂકો.

રત્નાનિ રજતં હેમ ગન્ધપુષ્પાક્ષતાદયઃ ફલપલ્લવદર્ભાંશ્ચ પુણ્યદ્રવ્યાણ્યનેકધા

મણકો, ચાંદી, સોનુ, સુગંધિત વસ્તુઓ, ફૂલો, અક્ષત, ફળો, કળીઓ અને દરભ ઘાસ—આ બધું વિવિધ પુણ્ય સામગ્રી છે.

સ્નાનોદકે સુગન્ધાદિ પાનીયે ચ વિશેષતઃ શીતલાનિ મનોજ્ઞાની કુસુમાદીનિ નિક્ષિપેત્

સ્નાન માટેના જળમાં અને ખાસ કરીને પીવાના જળમાં ઠંડક અને આનંદ આપતી વસ્તુઓ જેમ કે ફૂલો વગેરે મૂકો.

ઉશીરં ચન્દનં ચૈવ પાદ્યે તુ પરિકલ્પયેત્ જાતિકંકોલકર્પૂરબહુમૂલતમાલકાન્

પગ ધોવા માટેના જળમાં ઉશીર, ચંદન, જાસુદ, કોલા, કપૂર, બહુમૂલ અને તમાલા મૂકો.

ક્ષિપેદાચમનીયે ચ ચૂર્ણયિત્વા વિશેષતઃ એલાં પાત્રેષુ સર્વેષુ કર્પૂરં ચન્દનં તથા

આમચન માટેના વાસણમાં ખાસ કરીને પીસીને એલચી, કપૂર અને ચંદન બધાં વાસણોમાં ભરો.

કુશાગ્રાણ્યક્ષતાંશ્ચૈવ યવવ્રીહિતિલાનપિ આજ્યસિદ્ધાર્થપુષ્પાણિ ભસિતઞ્ચાર્ઘ્યપાત્રકે

અર્જ માટેના વાસણમાં કુશ ઘાસના ટોચ, અક્ષત, જૌ, તલ, ઘી, રાય, ફૂલો અને ભસ્મ મૂકો.

કુશપુષ્પયવવ્રીહિબહુમૂલતમાલકાન્ પ્રક્ષિપેત્પ્રોક્ષણીપાત્રે ભસિતં ચ યથાક્રમમ્

છાંટણી માટેના વાસણમાં કુશના ફૂલો, જૌ, બહુમૂલ, તમાલા અને ભસ્મ યોગ્ય ક્રમમાં મૂકો.

સર્વત્ર મન્ત્રં વિન્યસ્ય વર્મણાવેષ્ટ્ય બાહ્યતઃ પશ્ચાદસ્ત્રેણ સંરક્ષ્ય ધેનુમુદ્રાં પ્રદર્શયેત્

દરેક જગ્યાએ મંત્ર સ્થાપો, બહારથી કવચ વડે ઢાંકો, પછી અસ્ત્રથી રક્ષા કરો અને ગાયની મુદ્રા દર્શાવો.

પૂજાદ્રવ્યાણિ સર્વાણિ પ્રોક્ષણીપાત્રવારિણા સમ્પ્રોક્ષ્ય મૂલમંત્રેણ શોધયેદ્વિધિવત્તતઃ

બધી પૂજાની સામગ્રી છાંટણીના વાસણના જળથી છાંટો, મૂળ મંત્રથી શુદ્ધ કરો અને વિધિ પ્રમાણે કરો.

પાત્રાણાં પ્રોક્ષણીમેકામલાભે સર્વકર્મસુ સાધયેદર્ઘ્યમદ્ભિસ્તત્સામાન્યં સાધકોત્તમઃ

જો બધા કાર્યો માટે એક જ છાંટણીનું વાસણ હોય, તો શ્રેષ્ઠ સાધક એમાં જ અર્જનું જળ તૈયાર કરે, જેમ નિયમ છે.

તતો વિનાયકં દેવં ભક્ષ્યભોજ્યાદિભિઃ ક્રમાત્ પૂજયિત્વા વિધાનેન દ્વારપાર્શ્વે ઽથ દક્ષિણે

પછી વિનાયક દેવની યોગ્ય રીતે ભોજન વગેરેથી પૂજા કરો અને પ્રવેશદ્વારના દક્ષિણ બાજુએ તેમને સ્થાપો.